ฉายประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ ‘หนังเงียบ’ คู่ขนานการอนุรักษ์
แต่ทั้งนี้หนังเงียบก็ไม่ได้เงียบไปทั้งหมด หรือไม่มีเสียงใดเลย แต่เป็นการเงียบในตัวหนัง เวลาฉายหนังจะมีดนตรีเล่นประกอบหนัง อย่างเช่น เปียโน ฮาร์ป ออร์แกนเล่นบรรเลงประกอบหนัง เป็นอีกหนึ่งหน้าประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ที่มีมนต์เสน่ห์ เป็นคลังความรู้ต้นทางศึกษาภาพยนตร์
ในความต่อเนื่องของการฉายหนังเงียบ “เทศกาลภาพยนตร์เงียบประเทศไทย” หอภาพยนตร์(องค์การมหาชน) คัดสรรนำภาพยนตร์เรื่องพิเศษฉายพร้อมกับการนำดนตรีสดเล่นประกอบภาพยนตร์อันเป็นเอกลักษณ์ และครั้งนี้ได้พาย้อนบรรยากาศหนังเงียบ ชวนดูหนังที่ โรงหนังนางเลิ้ง”ศาลาเฉลิมธานี” โรงภาพยนตร์โครงสร้างไม้เก่าแก่และที่หอภาพยนตร์ โรงภาพยนตร์ศาลา ศีนิมา
ชวนค้นเรื่องน่ารู้ที่ซ่อนอยู่ในหนังเงียบ ชวนดูหนังเงียบคลาสสิกของโลก โดย สัณห์ชัย โชติรสเศรณี รองผู้อำนวยการหอภาพยนตร์ (องค์การมหาชน) ให้ความรู้ เล่าถึงศิลปะหนังเงียบพาสัมผัสความคลาสสิกของภาพยนตร์ โดยเล่าถึงโปรแกรมในเทศกาลฯปีนี้ที่ครบรสและเข้าถึงทุกกลุ่มผู้ชมว่า หนังเงียบจากอดีตจวบปัจจุบันมีความน่าสนใจมาโดยตลอด
“ภาพยนตร์มีความคลาสสิกด้วยตัวของภาพยนตร์ เมื่อผ่านวันเวลาไป ได้ชมหนังที่มีเทคโนโลยีล้ำๆใช้คอมพิวเตอร์กราฟิก มีระบบเสียงครบครัน ฯลฯ เมื่อย้อนกลับมาชมหนังเงียบจะสัมผัสได้ถึงความคลาสสิกในแง่มุมต่างๆ โดยเรียนรู้ได้จากภาพยนตร์ในหลายมิติ”
เทศกาลหนังเงียบฯจากที่กล่าวเราฉาย 2 พื้นที่โดยที่หอภาพยนตร์ในช่วงปลายเดือนนี้และต้นเดือนกันยายนที่โรงหนังนางเลิ้ง สถานที่ที่มีอายุเก่าแก่และที่สำคัญที่ผ่านมาได้ผ่านยุคหนังเงียบมาแล้วเลือกจัดฉายที่นี่เพื่อชวนสัมผัสบรรยากาศประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ พาย้อนไปยังยุคหนังเงียบ ขณะเดียวกันจัดฉายที่หอภาพยนตร์เพื่อได้สัมผัสอีกบรรยากาศ โดยทั้งสองสถานที่แสดงดนตรีสดประกอบการฉายหนัง รายละเอียดเพิ่มเติมได้จากเวปไซต์ของเรา
ทั้งนี้หากย้อนกลับไปทำความรู้จักกับหนังเงียบ รองผู้อำนวยการหอภาพยนตร์ คุณสัณห์ชัย ให้มุมมองโดยอธิบายเพิ่มว่า หนังที่เกิดขึ้นในยุคแรกไม่มีเสียง เป็นการบันทึกภาพเคลื่อนไหวได้ก่อน ส่วนเมื่อนำออกฉายก็จะดูเงียบๆ จึงนำดนตรีมาเล่นประกอบ เกิดเป็นการเล่นดนตรีสดประกอบหนังเงียบ โดยเทศกาลหนังเงียบฯที่ผ่านมาเราก็ได้นำธรรมเนียมนี้มา มีนักดนตรีมาเล่นดนตรีประกอบผู้ชมก็จะได้ดูหนังและฟังดนตรีไปพร้อมกัน
ด้วยความที่หนังไม่มีเสียง บทพูดบทสนทนาในหนังก็สั้นๆ การสื่อสารด้วยภาพจึงมีความสำคัญ หนังเงียบจึงเป็นพื้นฐานการใช้ภาพสื่อความหมาย เพื่อให้ผู้ชมดูแล้วมีความเข้าใจโดยไม่ต้องฟังเสียงก็รู้เรื่อง การวางภาพไม่ว่าจะเป็นโคลสอัพการสื่อสารแสดงอารมณ์ความรู้สึก ร้องไห้ ดีใจ ฯลฯ สิ่งเหล่านี้นี้เกิดขึ้นนับแต่ยุคหนังเงียบ ยุคเริ่มต้นของภาพยนตร์
“ปัจจุบันหนังเงียบไม่ได้ถูกสร้างขึ้นเป็นปรกติเหมือนหนังทั่วไป อาจมีสร้างขึ้นบ้างกรณีที่นำกลับมาสร้างเพื่อย้อนอดีต แต่หนังเงียบยังคงถูกนำมาใช้ศึกษาเสมอ ยังคงเป็นต้นทางของการเรียนรู้ศาสตร์ภาพยนตร์ ไม่ว่าจะเป็นในแง่ภาษาภาพยนตร์ การตัดต่อภาพ การใช้มุมภาพ ฯลฯ ซึ่งปฏิเสธไม่ได้ว่าหนังเงียบหลายๆเรื่องที่เกิดขึ้น เป็นตัวอย่างชั้นดีในการนำไปศึกษาต่อ”
จากที่กล่าวหนังไม่มีเสียงสนทนา แต่สามารถสื่อสารกับผู้ชม เล่าเรื่องได้อย่างน่าชื่นชม ดังนั้นพื้นฐานของการเล่าเรื่องด้วยภาพไม่ว่าจะถูกส่งต่อมาเป็นคลิปสั้น ละคร ฯลฯ สามารถเรียนรู้ได้จากหนังเงียบได้ชัดเจนหนังเงียบจึงถูกนำมาใช้ นำมาฉายในห้องเรียนเสมอๆ ยังคงมีพลัง มีความสำคัญยังคงนำมาฉายชมกันในปัจจุบัน
แต่แม้หนังเงียบจะไม่ห่างหายไปไหน ยังมีการนำออกมาฉายกันอยู่ก็มีทั้งเรื่องที่เป็นที่รู้จักได้รับความนิยม ขณะที่บางเรื่องอาจถูกลืมไป หอภาพยนตร์และเทศกาลหนังเงียบฯ เราจึงพยายามสืบค้นเฟ้นหาหนังที่ต่างไปจากที่รู้จักกัน นำมาจัดฉาย เพิ่มโอกาสการชม การเข้าถึงหนัง ได้เห็นคุณค่าความสำคัญ เป็นแรงบัลดาลใจและเป็นการอนุรักษ์หนังไปในโอกาสเดียวกัน
“เทศกาลภาพยนตร์เงียบประเทศไทยครั้งที่ 10 ครั้งนี้ยังคงยกขบวนหนังเงียบคลาสสิกของโลกนำมาขึ้นจอใหญ่ ฉายให้ชม ซึ่งครั้งนี้มีความหลากหลายและครบรสทั้งสองสถานที่โดยเริ่มต้นเทศกาลฯที่ โรงภาพยนตร์ศาลาศีนิมา โดยมี สตีเฟน ฮอร์น นักเปียโนชาวอังกฤษที่ได้รับการยกย่องในฐานะนักดนตรีประกอบภาพยนตร์เงียบระดับแนวหน้าของโลกซึ่งในเทศกาลฯครั้งที่ 2 ได้ฝากฝีมือให้ชมมาแล้วครั้งหนึ่ง ครั้งนี้กลับมาบรรเลงดนตรีให้ฟังสดอีกครั้ง รวมถึงมีผลงานประพันธ์ดนตรีนำมาฉายประกอบร่วมด้วย”
หนังตลก “Our Hospitality” ผลงานของราชาตลกหน้าตาย บัสเตอร์ คีตัน ที่เป็นก้าวสำคัญให้พิสูจน์ฝีมือ คีตันได้ยกระดับการสร้างเสียงหัวเราะให้มีมิติยิ่งขึ้นด้วยการผูกมุกตลกให้กลมกลืนไปกับสถานการณ์และตัวละคร เพื่อดึงดูดผู้ชมให้อินไปกับเรื่องราวตั้งแต่ต้นจนจบ โดยหนังหยิบยกตำนานความบาดหมางอันโด่งดังของสองตระกูลมาดัดแปลงโดยย้อนเวลากลับไปในทศวรรษ 1830 ท่ามกลางยุคบุกเบิกเส้นทางรถไฟของอเมริกาฯลฯ เป็นหนึ่งเรื่องในโปรแกรม
ภาพยนตร์สั้นสุดน่ารักชุด BABY PEGGY เป็นอีกหนึ่งเรื่องที่แสดงดนตรีประกอบสด โดยรวมผลงานการแสดงสามเรื่องของเบบี้ เป็กกี้ ดาราเด็กผู้โด่งดังที่สุดในยุคหนังเงียบได้แก่ “A Muddy Bride” , “The Kid Reporter”) และ “Peg O’ The Mounted” หนังชีวิตผลงานการแสดงของแอนนา เมย์ หว่อง นักแสดงอเมริกันเชื้อสายจีนคนแรกของฮอลลีวู้ดมาฉายให้ชม
ขณะที่หนังเงียบสารคดี “Grass: A Nation’s Battle For Life” โดย เมเรียน ซี. คูเปอร์ และ เออร์เนสต์ บี.โชดแซ็ก นำเสนอภาพสะท้อนแห่งความกล้าหาญและจิตวิญญาณอันเด็ดเดี่ยว โดยการกลับมาในฉบับบูรณะใหม่ ความยาวเต็มเรื่องครั้งนี้ พาผู้ชมตื่นตะลึงไปกับความงามของงานภาพ และการผจญภัยที่ลุ้นระทึก
หนังเงียบเรื่องนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงภาพยนตร์แต่คือบทบันทึกการดิ้นรนเพื่อเอาชีวิตรอดอันเหนือกาลเวลา เป็นผลงานชิ้นเอกสุดคลาสสิกจากฝีมือของสามนักสร้างหนังระดับตำนานที่โลกไม่ควรลืมเลือน ฯลฯ และนอกจากการแสดงดนตรีประกอบสดในโปรแกรมที่หอภาพยนตร์ ยังมีหนังเงียบที่ฉายพร้อมดนตรีประกอบที่บันทึกเสียง ประพันธ์ดนตรีโดยนักเปียโนสตีเฟน ฮอร์น อย่าง “Stella Dallas” หนังเงียบจากนวนิยายอเมริกันเรื่องดัง ว่าด้วยแม่ผู้ยอมสละทุกอย่างเพื่ออนาคตของลูกสาว และหนังโรแมนติกดรามา “The Manxman” เรื่องราวเกี่ยวกับความรักต้องห้ามระหว่างเพื่อนรักที่ท้าทายความซื่อสัตย์ มิตรภาพ และศีลธรรม
ส่วนที่ โรงหนังนางเลิ้ง ฉายหนังเงียบหลายอรรถรสเช่นกัน มีทั้งเรื่องที่ฉายที่โรงภาพยนตร์ศาลาศีนิมา ทั้งแสดงดนตรีสดโดยนักดนตรีชาวไทย และฉายหนังเงียบระดับตำนานเรื่อง “ช้าง” หรือ “Chang: A Drama of the Wilderness”ที่ถ่ายทำในเมืองไทย โดยหนังเงียบช้างนำเสนอภาพวิถีชีวิตอันน่าทึ่งของชาวพื้นเมืองสยามที่ลงหลักปักฐานอยู่ริมชายป่าการเผชิญหน้ากับความดุร้ายของเสือและฝูงช้างป่าขนาดยักษ์
“ภาพยนตร์เรื่องนี้ไม่เพียงถ่ายทอดการเอาชีวิตรอด แต่ยังเผยให้เห็นถึงภูมิปัญญาอันชาญฉลาดของชาวบ้าน ทั้งการสร้างกับดักจับเสือ และการต้อนฝูงช้างป่า เพื่อนำมาฝึกฝนให้เชื่องและเป็นแรงงานถ่ายทำในสถานที่จริงทั้งในจังหวัดน่านและบางจังหวัดทางภาคใต้ โดยใช้นักแสดงที่เป็นชาวพื้นถิ่นโดยเฉพาะเป็นผลงานยิ่งใหญ่ที่บันทึกวิถีชีวิตจริงของชาวสยามเอาไว้บนแผ่นฟิล์มฯลฯ” ส่วนหนึ่งจากหนังเงียบที่ฉายประวัติศาสตร์ภาพยนตร์
บอกเล่าเสน่ห์หนังเงียบที่มีคุณค่าของการอนุรักษ์ภาพยนตร์
พงษ์พรรณ บุญเลิศ