“เจ้าพระยาบดินทรเดชา” ขุนพลแก้วพระนั่งเกล้าฯ กับรูปเหมือนที่อุดงค์มีชัยและวัดสามปลื้ม
เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ขุนนางคนสำคัญในสมัยรัชกาลที่ 3 ประติมากรรมรูปเหมือนของท่านตั้งอยู่ ณ เก๋งข้างพระปรางค์ วัดจักรวรรดิราชาวาสวรมหาวิหาร (วัดสามปลื้ม) วัดที่ท่านเคยมาบูรณปฏิสังขรณ์ขนานใหญ่ โดยรูปเหมือนดังกล่าวสร้างเมื่อ พ.ศ. 2441 แต่ทราบหรือไม่ว่า ประติมากรรมนี้มีต้นแบบจากรูปเหมือนที่อุดงค์มีชัย ในแผ่นดินกัมพูชา
เหตุใดจึงมีรูปเหมือนเจ้าพระยาบดินทรเดชา แม่ทัพใหญ่สยามใน “อานามสยามยุทธ์” ที่อุดงค์มีชัย?
เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ขุนนางคนสำคัญในแผ่นดิน พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว(รัชกาลที่ 3) เป็นบุตรของเจ้าพระยาอภัยราชา (ปิ่น) และท่านผู้หญิงฟัก เกิดเมื่อ พ.ศ. 2320 ปีที่ 10 ในรัชกาลสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชแห่งกรุงธนบุรี
ท่านเริ่มรับราชการเป็นมหาดเล็กในสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทร (รัชกาลที่ 2) ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 3 จึงได้บรรดาศักดิ์เป็นพระยาราชสุภาวดี และมีตำแหน่งสุดท้ายคือ “เจ้าพระยาบดินทรเดชา”
รัชกาลที่ 3 ทรงยกย่องเจ้าพระยาบดินทรเดชา ว่าเป็นปรินายก หรือ “ขุนพลแก้ว”ประจำรัชกาลของพระองค์ จากการเป็นแม่ทัพในสงครามเจ้าอนุวงศ์ ศึกปราบเวียงจันทน์ จำปาศักดิ์ และบทบาทแม่ทัพใหญ่ผู้ถืออาญาสิทธิ์ในอานามสยามยุทธ์ สงครามสยาม-ญวน (เวียดนาม) ที่ยืดเยื้อยาวนานนับสิบปี
นับว่าท่านได้สร้างเกียรติประวัติเป็นที่เกรงขามแก่กองทัพของอาณาจักรข้างเคียงทั้งหลาย ไม่ว่าจะเป็นล้านช้าง (ลาว) เขมร และญวน
รูปหล่อเจ้าพระยาบดินทรเดชา ที่ “อุดงค์มีชัย”
ในอานามสยามยุทธ์ เจ้าพระยาบดินทรเดชา มีส่วนช่วยผลักดันญวนให้ออกไปจากดินแดนเขมร และสถาปนา สมเด็จพระหริรักษรามาอิศราธิบดี(พระองค์ด้วง) ขึ้นเป็นพระเจ้าแผ่นดินกัมพูชา ต้นวงศ์กษัตริย์กัมพูชาจวบถึงปัจจุบัน
เมื่อเจ้าพระยาบดินทรเดชา ถึงแก่อสัญกรรมด้วยอหิวาตกโรค ในวัย 72 ปี พ.ศ. 2392 สมเด็จพระหริรักษรามาอิศราธิบดี กษัตริย์กัมพูชา จึงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างศาลาไว้รูปเหมือนของเจ้าพระยาบดินทรเดชา ณ เมืองอุดงค์มีชัย อดีตเมืองหลวงกัมพูชา ด้วยทรงระลึกถึงบุญคุณที่เจ้าพระยาบดินทรเดชาให้การสนับสนุนพระองค์ ทั้งช่วยปราบปรามเหล่าปัจจามิตรและจัดการความวุ่นวายในแผ่นดินเขมรจนสงบราบคาบ
ศาลาดังกล่าวเป็นเก๋งตั้งอยู่ใกล้วัดโพธาราม เมืองอุดงค์มีชัย โปรดให้พระภิกษุชาวเขมรและช่างปั้นฝีมือดีในราชสำนักปั้นรูปเจ้าพระยาบดินทรเดชาด้วย “ปูนเพชร” หรือหินปูนเผาอันทนทาน เพื่อเป็นอนุสรณ์ของท่าน ทั้งยังทำพิธีสดับปกรณ์หรือการสวดบังสุกุลสำหรับพิธีศพเจ้านายปีละครั้ง รูปหล่อดังกล่าวเรียกกันในหมู่ชาวเขมรว่า “รูปองค์บดินทร์”
เจ้าพระยาบดินทรเดชา ที่ “วัดสามปลื้ม”
รูปองค์บดินทร์ที่เมืองอุดงค์มีชัยนี้เอง ที่พระพุฒาจารย์(มา) เจ้าอาวาสวัดจักรวรรดิราชาวาส (วัดสามปลื้ม) กรุงเทพมหานคร ครั้งยังเป็นพระมงคลเทพมุนีใช้เป็นต้นแบบรูปหล่อเจ้าพระยาบดินทรเดชาของที่วัด
พระมงคลเทพมุนีส่งคนไปเขียนภาพถ่ายแบบจากของกัมพูชา แล้วมอบหมายนายเล็กช่างหล่อดำเนินการหล่อขึ้น พร้อมอ้างอิงคำบอกเล่าของ “ท่านทอง” ภรรยาเจ้าพระยายมราช (แก้ว สิงหเสนี) บุตรชายเจ้าพระยาบดินทรเดชา ช่วยตรวจทานว่าตรงตามรูปลักษณ์ของท่านแล้วจริง ๆ เพราะท่านคือคนที่ทันเห็น “ขุนพลแก้ว” ของพระนั่งเกล้าฯ ก่อนจะอสัญกรรม และยังชีวิตอยู่จนถึงตอนนั้น
รูปหล่อเจ้าพระยาบดินทรเดชาที่วัดสามปลื้มนี้ แล้วเสร็จเมื่อ พ.ศ. 2441 พร้อมพิธีฉลองพระพุฒาจารย์มีอายุครบ 5 รอบ (60 ปี) พอดี รูปหล่อดังกล่าวเป็นท่านั่งชันเข่าที่ถอดแบบจากที่อุดงค์มีชัย และกลายเป็นรูปลักษณ์ของเจ้าพระยาบดินทรเดชาในภาพจำของคนไทย
อ่านเพิ่มเติม :
- “เจ้าพระยาบดินทรเดชา” ผู้ที่รัชกาลที่ 3 ตรัสเรียกว่า “พี่บดินทร์”
- เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ขุนนางไทย ผู้สร้าง 3 เมืองใหม่ในกัมพูชา
- เกร็ดประวัติ เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เคยต้องโทษเป็นกบฏต่อแผ่นดิน
สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่
อ้างอิง :
https://www.silpa-mag.com/history/article_11266
พิพิธภัณฑ์เจ้าพระยาบดินทรเดชา – สิงห์ สิงหเสนี. ท่านเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) มีหน้าตาเป็นอย่างไร? (ออนไลน์)
ประวัติเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี ) สมุหนายก.กองทัพบก จัดพิมพ์เป็นที่ระลึกในงานกฐินพระราชทาน ณ วัดจักรวรรดิราชาวาส 6 พฤศจิกายน 2518 (ออนไลน์)
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 10 กรกฎาคม 2567
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : “เจ้าพระยาบดินทรเดชา” ขุนพลแก้วพระนั่งเกล้าฯ กับรูปเหมือนที่อุดงค์มีชัยและวัดสามปลื้ม
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com