“ม้าเฟอร์กานา” อาชาเหงื่อโลหิต สายพันธุ์ของ “เซ็กเธาว์” ม้าศึกเลื่องชื่อในสามก๊ก
เปิดตำนานม้าเฟอร์กานา อาชาเหงื่อโลหิต สายพันธุ์ของเซ็กเธาว์ ม้าศึกคู่ใจลิโป้-กวนอู ในวรรณกรรมอมตะ “สามก๊ก”
ในบรรดาสายพันธุ์ม้าที่โด่งดังทั่วโลกม้าเฟอร์กานา(Ferghana Horse) หรือ ม้าเติร์กเมน(Turkmen horse) ติดอยู่ในอันดับต้น ๆ อย่างไม่ต้องสงสัย แต่อาจไม่ใช่พันธุ์ม้าที่คุ้นหูคนไทยนัก เว้นเรียกในอีกชื่อว่า “อาชาเหงื่อโลหิต”ซึ่งแฟนวรรณกรรมจีนน่าจะรู้จักกันดี เพราะเชื่อว่าเป็นสายพันธุ์ของม้าศึกเลื่องชื่อในสามก๊กอย่าง “เจ้ากระต่ายแดง” หรือ ม้าเซ็กเธาว์
เซ็กเธาว์คือหนึ่งในม้าไม่กี่ตัวที่ปรากฏบทบาทโดดเด่น และโลดแล่นอย่างมีชีวิตชีวาในวรรณกรรมสามก๊ก เริ่มจากเป็นม้าศึกชั้นดีในครอบครองของตั๋งโต๊ะ แล้วมอบให้ลิโป้เพื่อหว่านล้อมให้มารับใช้ตน พร้อมสังหารเตงหงวน บิดาบุญธรรม และเจ้านายเก่าของลิโป้
ต่อมาเมื่อโจโฉสังหารลิโป้ เซ็กเธาว์จึงกลายเป็นสมบัติของโจโฉ เขามอบมันให้กวนอูตอนกวนอูมารับใช้ตนช่วงสั้น ๆ หลังจากนั้นเซ็กเธาว์ก็กลายเป็นม้าศึกคู่ใจของกวนอูอย่างยาวนาน กระทั่งกวนอูถูกฝ่ายซุนกวนจับกุม และประหารชีวิต เซ็กเธาว์ถึงกับตรอมใจไม่ยอมกินอาหารจนอดตายตามเจ้านาย (กวนอู) ไปในที่สุด
จะเห็นว่าเจ้านายที่ครอบครอง และ “ใช้งาน” ม้าเซ็กเธาว์เต็มศักยภาพอย่างลิโป้ และกวนอู ล้วนเป็นขุนศึกระดับ “เทพเจ้าสงคราม” ในเรื่องสามก๊ก สอดคล้องกับสถานะของม้าพันธุ์นี้ที่เหมาะสำหรับใช้ในการรบ คือเป็นม้าตัวสูงใหญ่ กำยำ แข็งแรง ปราดเปรียว วิ่งเร็ว แถมทรหดอดทน อย่างที่ในวรรณกรรมสามก๊กยกย่องเจ้ากระต่ายแดงว่า สามารถวิ่งไปได้เป็นพันลี้ (500 กิโลเมตร) ในหนึ่งวันเลยทีเดียว
ประวัติน่าสนใจของ ม้าเหงื่อโลหิต(Sweat blood horse) คือ มันไม่ใช่ม้าท้องถิ่นในจีนมาแต่แรก แต่มีถิ่นกำเนิดในเอเชียกลาง คือบริเวณหุบเขาเฟอร์กานา (Fergana Valley) ซึ่งเป็นที่มาของชื่อพันธุ์ แอ่งที่ราบหุบเขาอันอุดมสมบูรณ์ใจกลางภูมิภาคเอเชียกลาง (ปัจจุบันคืออุซเบกิซสถาน) โดยกลุ่มชนเลี้ยงสัตว์เร่ร่อนในดินแดนนี้เป็นผู้พัฒนาสายพันธุ์เมื่อราว 2-3 พันปีก่อน
ที่เรียกว่าม้า “เหงื่อโลหิต”นั้น เนื่องจากมีเห็บชนิดหนึ่งที่เป็นปรสิตท้องถิ่นในเอเชียกลางอาศัยอยู่บนตัว และคอยดูดกินเลือดของม้าพันธุ์นี้ เมื่อออกวิ่งจนแผลกัดขยาย เลือดจึงไหลปนเหงื่อจนเป็นสีแดงดังโลหิตนั่นเอง
สันนิษฐานว่า ม้าเหงื่อโลหิตนำเข้ามาในจีนอย่างจริงจังในสมัย จักรพรรดิฮั่นอู่ตี้(147-87 ปีก่อนคริสตกาล) แห่งราชวงศ์ฮั่น ในฐานะเครื่องบรรณาการ หรือสินค้าแลกเปลี่ยนจากรัฐในดินแดนแถบนั้น
รัฐกุชาน(Kushan) หรือแคว้นกุษาณะ (จีนเรียก กุยจื่อ) คืออาณาจักรที่ส่งบรรณาการม้าเหงื่อโลหิตให้ราชสำนักฮั่น จากชื่อเสียงเรื่องศักยภาพด้านต่าง ๆ ที่ดีกว่าม้าพันธุ์ในจีนนี้เอง เป็นแรงจูงใจสำคัญที่ทำให้จักรพรรดิฮั่นอู่ตี้มีพระราชบัญชาให้กองทัพฮั่นปราบปรามพวกซงหนูอย่างเด็ดขาด เพื่อเปิดทางสู่ดินแดนตะวันตก ถิ่นของม้าเหงื่อโลหิต แล้วนำพวกมันมาขยายพันธุ์ และใช้ด้านการทหาร
ราชวงศ์ฮั่นจึงสามารถครอบครองเส้นทางสายไหมจากฉางอาน ทอดยาวไปถึงตอนกลางของทวีปเอเชีย และได้ม้าเหงื่อโลหิตมาใช้ในกองทัพ
ม้าเหงื่อโลหิตสืบเผ่าพันธุ์ในแผ่นดินจีนยาวนานร่วมพันปี ก่อนจะลดจำนวนลงจนเกือบกลายเป็นเพียงตำนานหลังสมัยราชวงศ์หยวน (ปลายคริสต์ศตวรรษที่ 14 เป็นต้นมา) ส่วนในเอเชียกลาง มาตุภูมิของพวกมัน เมื่อสหภาพโซเวียตขยายอำนาจเข้ามา ก็ล่าม้าเฟอร์กานาจนเกือบสูญพันธุ์ไปในศตวรรษที่ผ่านมาเช่นกัน
ปัจจุบัน ประเทศเติร์กเมนิสถานได้ยกย่อง “ม้าอัคคัลทีค” (Akhal-Teke) ซึ่งเชื่อว่าเป็นทายาทของม้าเฟอร์กานา ให้เป็นสมบัติประจำชาติ และในปี 2002 ประธานาธิบดีเติร์กเมนิสถาน ยังได้มอบม้าเหงื่อโลหิตให้แก่ประธานาธิบดีเจียงเจ๋อหมินของจีน เป็นของขวัญสำหรับมิตรภาพของทั้งสองประเทศ
อ่านเพิ่มเติม :
- ข้อเท็จจริงกรณี “กวนอู” ไปรับราชการกับ “โจโฉ”
- “จางเชียน” จากนักการทูตที่หายสาบสูญ สู่ผู้บุกเบิกเส้นทางสายไหม
- “ภาพม้า 8 ตัว” ถึง “ม้าเหงื่อโลหิต” ม้าพันธุ์ดีที่อยู่ในภาพวาดจิตรกร และวรรณคดีสามก๊ก
สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่
อ้างอิง :
วิภา จิรภาไพศาล.“ภาพม้า 8 ตัว” ถึง “ม้าเหงื่อโลหิต” ม้าพันธุ์ดีที่อยู่ในภาพวาดจิตรกร และวรรณคดีสามก๊ก. 9 กรกฎาคม พ.ศ. 2564. จาก https://www.silpa-mag.com/history/article_71036
Xinhua Thai. ‘อาชาเหงื่อโลหิต’ สมบัติประจำชาติของเติร์กเมนิสถาน.7 ตุลาคม พ.ศ. 2566. จาก https://www.xinhuathai.com/inter/389794_20231007
Amelia Soth, JSTOR Daily. The Supernatural Horses That Fascinated Chinese Emperors. December 2, 2024. From https://daily.jstor.org/the-supernatural-horses-that-fascinated-chinese-emperors/
Thomas Tollman, Medium. History of Ferghana horse.Mar 5, 2023. From https://medium.com/@rickytolt186/history-of-ferghana-horse-fcdaa5a3f8b3
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 7 มกราคม 2569
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : “ม้าเฟอร์กานา” อาชาเหงื่อโลหิต สายพันธุ์ของ “เซ็กเธาว์” ม้าศึกเลื่องชื่อในสามก๊ก
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com