SUS: สงสัยหรือไม่ นกกระจอกเทศบินไม่ได้ แต่ข้ามมหาสมุทรไปอยู่อีกทวีปได้ยังไง?
เคยสงสัยกันไหมว่าพวกนกขนาดใหญ่อย่าง นกกระจอกเทศ นกอีมู ที่เราพบเห็นได้ในหลายประเทศ ทั้งที่บินก็ไม่ได้ แต่ทำไมมันถึงไปโผล่กันอยู่คนละทวีปที่ห่างไกลขนาดนั้นได้ พวกมันว่ายน้ำข้ามมหาสมุทรไปเหรอ?
ตอนแรกนักวิทยาศาสตร์ก็เคยมีสมมติฐานคิดง่ายๆ ว่าพวกมันคงเดินชิลๆ ข้ามไปตั้งแต่สมัยที่แผ่นดินยังติดกันเป็น มหาทวีปแพนเจีย (Pangaea) พอแผ่นดินแตกออก พวกมันก็ถูกแยกกันไปโดยอัตโนมัติ แต่ปัญหาคือ ไทม์ไลน์มันไม่ตรงกัน เพราะแพนเจียแตกไปแล้วกว่า 195 ล้านปี แต่จากผลตรวจดีเอ็นเอพบว่าบรรพบุรุษร่วมของนกพวกนี้เพิ่งจะเกิดขึ้นมาเมื่อประมาณ 80 ล้านปีก่อนนี้เอง
ล่าสุด นักวิทยาศาสตร์ได้ตั้งสมมติฐานใหม่จากการค้นพบฟอสซิลที่ชื่อว่า ‘Lithornis promiscuus’ อายุราว 59-56 ล้านปี ซึ่งเก่าแก่และสมบูรณ์ที่สุดของ กลุ่มพาลีโอกแนธ (Paleognaths) กลุ่มของนกบินไม่ได้อย่าง นกกระจอกเทศ นกอีมู นกคาสโซวารี และนกกีวี
นักวิทยาศาสตร์นำฟอสซิลชิ้นนี้ไปวิเคราะห์โครงสร้างกระดูกอก (sternum) แล้วพบว่ามันมีลักษณะที่บ่งชี้ว่าบรรพบุรุษของพวกนกยักษ์เหล่านี้เคยบินได้มาก่อน แถมน่าจะบินเก่งและบินได้ไกลเหมือนนกกระสาในปัจจุบันเลยด้วย!
แล้วทำไมพวกมันถึงเลิกบิน?
คำตอบก็คือ เพราะชีวิตบนพื้นดินมันง่ายกว่า ในยุคที่บรรพบุรุษของพวกมันบินไปตั้งรกรากในทวีปต่างๆ ตอนนั้นบนพื้นดินแทบไม่มีนักล่า สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมโหดๆ ก็ยังไม่ถือกำเนิดขึ้นมา พวกมันเลยไม่ต้องคอยบินหนีใคร และอยู่บนพื้นดินมากขึ้น เพราะมันง่ายกว่า ประหยัดพลังงานกว่า พอถึงยุคที่มีนักล่าเก่งๆ เกิดขึ้นมา พวกมันก็ไม่กลับไปบินแล้ว แต่ปรับตัวด้วยการวิวัฒนาการให้ตัวใหญ่ขึ้นหรือวิ่งเร็วขึ้นแทน เช่น นกกระจอกเทศ หรือนกคาซูวารี
แล้วถ้าสงสัยว่า อ้าว แล้วอยู่คนละทวีป ไม่ได้ติดต่อกัน แต่ทำไมถึงวิวัฒนาการเหมือนกันเป๊ะๆ ราวกับนัดกันมาเลย
นักวิทยาศาสตร์เรียกปรากฏการณ์นี้ว่า‘การวิวัฒนาการแบบบรรจบ’ (Convergent Evolution) มันคือกระบวนการที่สิ่งมีชีวิตที่ต่างสายพันธุ์กัน แต่เมื่อต้องเจอกับสภาพแวดล้อมหรือแรงกดดันคล้ายๆ กัน ก็เลยวิวัฒนาการให้มีลักษณะออกมาคล้ายกันโดยไม่ได้นัดหมาย
สำหรับนกที่วิวัฒนาการจนบินไม่ได้ นักวิทยาศาสตร์บอกว่าต้องมี 2 เงื่อนไข อย่างแรกคือ ต้องสามารถหาอาหารทั้งหมดบนพื้นดินได้ ไม่ต้องพึ่งอาหารบนต้นไม้ และสองคือ ต้องไม่มีนักล่าที่มันจำเป็นต้องบินหนี พวกนกกระจอกเทศ นกอีมู พวกมันเลยหาคำตอบด้วยวิวัฒนาการที่เหมือนกัน นั่นคือการทิ้งปีกแล้วหันมาเป็นนักวิ่งไซซ์ยักษ์บนพื้นดินแทนนั่นเอง