ฤๅ “นิราศเมืองแกลง” เกิดจากสุนทรภู่เดินทางไปทำ “ราชการลับ” ?
“นิราศเมืองแกลง” ของสุนทรภู่เล่าเรื่องราวการเดินทางไปหาบิดาที่เมืองแกลง จังหวัดระยอง ของสุนทรภู่ และเป็นไปได้ว่า นี่อาจเป็นส่วนหนึ่งในภารกิจ “ราชการลับ” ของราชสำนัก
นิราศเมืองแกลงเป็นนิราศคำกลอนความยาว 248 บท แต่งเมื่อราว พ.ศ. 2350 ขณะสุนทรภู่อายุได้ 21 ปี ซึ่งกำลังลอบรักอยู่กับแม่จัน เมื่อความทราบถึงกรมพระราชวังหลังจึงถูกลงโทษจำคุกทั้งสองคน เมื่อพ้นโทษ สุนทรภู่ออกเดินทางไปเยี่ยมบิดาที่บวชอยู่ที่เมืองแกลง และอาจตั้งใจที่จะบวชด้วยเพราะอายุครบบวช ทั้งเพื่อล้างอัปมงคลที่ถูกจองจำ แต่บังเอิญป่วยจึงมิได้บวช
แต่การเดินทางครั้งนี้อาจมี “เบื้องลึก” มากกว่านั้น ข้อสังเกตคือ สุนทรภู่แต่งนิราศเมืองแกลงขึ้นหลังเดินทางกลับกรุงเทพฯ แล้ว มิใช่แต่งขณะเดินทาง
อนึ่ง นิราศ คือกลอนเพลงยาวเล่าเรื่องการเดินทางอย่างจดหมายเหตุ การเกิดนิราศมาจากระหว่างเดินทาง (โดยมากเป็นทางเรือ) ผู้เดินทางมีเวลาว่างมาก ได้แต่นั่ง ๆ นอน ๆ จนเบื่อหน่าย ประกอบกับความคิดถึงบ้าน คิดถึงคนรัก จึงต้องคิดหาอะไรทำ
ผู้สันทัดในทางวรรณศิลป์จึงแก้เบื่อด้วยการแต่งบทกลอน พรรณนาถึงสิ่งที่เห็นระหว่างทาง สาระสำคัญจึงวนอยู่กับการบอกเล่าบรรยายเส้นทาง สิ่งที่พบเจอ และการคร่ำครวญถึงคนรัก
ดังนั้น การที่สุนทรภู่แต่งนิราศเมืองแกลงหลังเสร็จสิ้นการเดินทาง จึงชวนให้คิดว่า ระหว่างทางคงไม่สู้จะมีเวลาได้แต่งนิราศ จึงมาประพันธ์ขึ้นภายหลัง
อีกประจักษ์พยานคือ เส้นทางจากกรุงเทพฯ ไปเมืองแกลงในสมัยรัชกาลที่ 2 นั้น ต้องบอกว่ายากลำบากนัก ถนนหนทางทุรกันดาร สุนทรภู่ซึ่งเป็นชาวกรุงฯ จึงรู้สึกเข็ดขยาด ถึงกับแต่งกลอนรำพึงรำพันว่า
“จะกรวดน้ำคว่ำขันจนวันตาย แม้เจ้านายท่านไม่ใช้แล้วไม่มา”
เป็นหลักฐานว่าสุนทรภู่ไม่ได้อยากไปเมืองแกลง แต่ไปเพราะเจ้านายสั่ง แต่ใช้ไปทำอะไรไม่ทราบได้ เพราะไม่ได้ขยายความตรงนี้
ทั้งชวนให้คิดต่อไปว่า หรือแท้จริงสุนทรภู่ไม่รู้จักและไม่เคยไปเมืองแกลงมาก่อนด้วยซ้ำ
เป็นที่เข้าใจด้วยว่า บิดาของสุนทรภู่ “บวชการเมือง” เป็นสมภารเจ้าวัดอยู่ที่บ้านกร่ำ เมืองแกลง การที่สุนทรภู่ไปพบบิดาจึงอาจเป็นส่วนหนึ่งของการปฏิบัติ “ราชการลับ” ให้กรุงเทพฯ
ทั้งนี้ นิราศเมืองแกลงได้แสดงให้เห็นถึงสภาพความเป็นอยู่ของสังคม วัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณี และวิถีการใช้ชีวิตของชุมชนตลอดเส้นทาง ยังไม่รวมการสอดแทรกความรู้เกี่ยวกับธรรมชาติ และคติธรรมอย่างลึกซึ้งของสุนทรภู่ นับเป็นอีกหนึ่งวรรณคดีชิ้นสำคัญของไทย
อ่านเพิ่มเติม :
- ตามหา “บ้านสุนทรภู่” กวีเอกรัตนโกสินทร์ ที่เคยอยู่ฝั่งธนฯ
- ข้างหลัง “พระอภัยมณี” สุนทรภู่ ซ่อนความคิดต้านชาติตะวันตก
- “สุนทรภู่” เล่าประสบการณ์เห็น “ผี” เจอภูตผีปีศาจมาแล้วแทบทุกชนิด!
สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่
อ้างอิง :
สุจิตต์ วงษ์เทศ. (2566). อำนาจของภาษาและวรรณกรรมไทย.กรุงเทพฯ : นาตาแฮก.
ศ. ดร. รื่นฤทัย สัจจพันธุ์. ลักษณะของนิราศในวรรณคดีสันสกฤต. เอกสารประกอบการเรียนวิชา TH 433 มหาวิทยาลัยราชคำแหง
นามานุกรมวรรณคดีไทย, ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร. นิราศเมืองแกลง. สืบค้น 22 ตุลาคม 2567. จาก https://thailitdir.sac.or.th/detail.php?meta_id=184
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 22 ตุลาคม 2567
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : ฤๅ “นิราศเมืองแกลง” เกิดจากสุนทรภู่เดินทางไปทำ “ราชการลับ” ?
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com