สรุปผลคะแนนเลือกตั้งเมืองพัทยา และข้อเรียกร้องในการจัดการเลือกตั้ง

จากวันเลือกตั้งนายกเมืองพัทยาและสมาชิกสภาเมืองพัทยาเมื่อ 28 มิถุนายน 2569 เครือข่ายสังเกตการณ์การเลือกตั้งจากองค์กรต่างๆ ทั้ง We Watch และ Vote 62 ได้ลงพื้นที่สังเกตการณ์การเลือกตั้งในทุกเขตและทุกหน่วยเลือกตั้ง โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อทดลองรูปแบบการสังเกตการณ์ในระดับพื้นที่ให้ครอบคลุมทุกหน่วยเลือกตั้ง และเพื่อตรวจสอบความสอดคล้องระหว่างคะแนนที่อาสาสมัคร Vote62 บันทึกได้ กับคะแนนที่คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ประกาศอย่างเป็นทางการ

การสอบทานความสอดคล้องของคะแนนวางอยู่บนการใช้ข้อมูลเชิงประจักษ์และภาพถ่ายของเอกสารใบขีดคะแนน 5/6 และใบรวมคะแนน 5/7 ที่อาสาสมัครบันทึกไว้ ซึ่งตามหลักแล้ว เอกสารใบขีดคะแนน 5/6 ถือเป็นเอกสารที่สำคัญสูงสุดเป็นลำดับแรก เพราะเป็นต้นทางของคะแนนที่จะนำไปบันทึกในใบรวมคะแนน 5/7 เมื่อมีข้อผิดพลาดสงสัยเกิดขึ้น แล้วจะหาข้อมูลที่มีน้ำหนักหลักฐาน ก็จะกลับไปดูที่ใบขีดคะแนน 5/6 เป็นสำคัญ

ในวันเลือกตั้ง พบประเด็นเกี่ยวกับความไม่สอดคล้องกันระหว่างเอกสารใบขีดคะแนน 5/6 และใบรวมคะแนน 5/7 อย่างน้อย 6 หน่วยเลือกตั้ง ซึ่งอาสาสมัคร Vote 62 ทักท้วงที่หน่วยเลือกตั้งจนเจ้าหน้าที่แก้ไขผลคะแนนที่ถูกต้อง แต่ก็มีกรณีที่ไม่สามารถทักท้วงได้ทัน

สำหรับคะแนนเลือกตั้ง “นายกเมืองพัทยา” ที่กกต.ติดประกาศที่หน้าศาลาว่าการจังหวัดสอดคล้องกับคะแนนที่ Vote 62 รวบรวมไว้ ส่วนคะแนนเลือกตั้ง “สมาชิกสภาเมืองพัทยา” พบความคลาดเคลื่อนระหว่างคะแนนของ Vote 62 กับคะแนนที่กกต.ติดประกาศใน เขตเลือกตั้งที่ 2 และเขตเลือกตั้งที่ 4 รวมทั้งหมด 5 กรณี ดังนี้

เขตเลือกตั้งที่ 2

• หมายเลข 8 พัชรกฤช วิริยะยุทธ พรรคประชาชน 1,963 คะแนน ไม่ตรงกับที่กกต.ติดประกาศไว้ที่ 1,966 คะแนน

• หมายเลข 9 สุมาลี มีเงิน พรรคประชาชน 1,923 คะแนน ไม่ตรงกับที่กกต.ติดประกาศไว้ที่ 1,919 คะแนน

• หมายเลข 18 วิเชษฐ หนองใหญ่ กลุ่มเรารักพัทยา 3,392 คะแนน ไม่ตรงกับที่กกต.ติดประกาศไว้ที่ 3,390 คะแนน

จากการสอบทานข้อมูลโดยตรวจสอบภาพถ่ายเอกสารใบขีดคะแนน 5/6 และใบรวมคะแนน 5/7 ที่อาสาสมัคร Vote 62 บันทึกไว้ พบว่า คะแนนของผู้สมัครหมายเลข 8 และหมายเลข 9 ตามข้อมูลของ Vote 62 สอดคล้องกับเอกสารที่ตรวจสอบได้ทั้ง 2 ประเภท จึงยืนยันความถูกต้องในข้อมูลของ Vote 62 ขณะที่คะแนนรวมที่ กกต. ติดประกาศไม่ตรงกับการประมวลผลคะแนนรวมจาก Vote62

ส่วนกรณีผู้สมัครหมายเลข 18 ซึ่งพบคะแนนไม่ตรงกัน เมื่อเปรียบเทียบเอกสารใบ 5/6 และใบ 5/7 ครบทุกหน่วยเลือกตั้ง พบว่ามีหนึ่งหน่วยเลือกตั้งที่มีภาพถ่ายเอกสารใบขีดคะแนน 5/6 แต่ขาดใบรวมคะแนน 5/7 หนึ่งใบ แต่เพียงแค่การประมวลคะแนนที่ปรากฏในใบขีดคะแนน 5/6 ครบถ้วนก็ถือได้ว่า มีน้ำหนักเพียงพอแล้ว

เขตเลือกตั้ง 4

• หมายเลข 14 เมธากฤษฏิ์ สุนทรส เรารักพัทยา 3,486 คะแนน ไม่ตรงกับที่กกต. ติดประกาศไว้ที่ 3,488 คะแนน

• หมายเลข 16 วุฒิธร แสงอุไร เรารักพัทยา 3,528 คะแนน ไม่ตรงกับที่กกต. ติดประกาศ 3,498 คะแนน

จากการสอบทานข้อมูลโดยตรวจสอบภาพถ่ายเอกสารใบขีดคะแนน 5/6 และใบรวมคะแนน 5/7 ที่อาสาสมัคร Vote 62 บันทึกไว้ พบว่าในเขตเลือกตั้งที่ 4 หน่วยเลือกตั้งที่ 31 คะแนนของผู้สมัครหมายเลข 14 ในใบขีดคะแนน 5/6 ระบุไว้ที่ 26 คะแนน ขณะที่ใบรวมคะแนน 5/7 ระบุไว้ที่ 28 คะแนน ส่วนเขตเลือกตั้งที่ 4 หน่วยเลือกตั้งที่ 9 คะแนนของผู้สมัครหมายเลข 16 ในใบ 5/6 ระบุไว้ 93 คะแนน ขณะที่ใบ 5/7 ระบุไว้ 63 คะแนน

อย่างไรก็ดี ในภาพรวมของการเปรียบเทียบคะแนน ความคลาดเคลื่อนที่เกิดขึ้นใน 5 กรณีเหล่านี้ ไม่ส่งผลต่อผลการเลือกตั้งหรืออันดับของผู้สมัคร

ทั้งนี้ หากพิจารณาในเชิงกระบวนการ เมืองพัทยามีหน่วยเลือกตั้งรวม 113 หน่วย มีการเลือกตั้งสองประเภทคือนายกเมืองกับสมาชิกสภาเมือง ทำให้มีกระดานเลือกตั้งรวม 226 หน่วย ความผิดพลาดจากการนับคะแนนราว 5 กรณี/ครั้ง คิดเป็นร้อยละ 2.12 ของกระดานนับคะแนนทั้งหมด (คิดบนฐานที่เชื่อว่า คะแนนผิดพลาดในแต่ละกรณีมาจากหน่วยเลือกตั้งเดียวกัน) แม้ความคลาดเคลื่อนของคะแนนเลือกตั้งครั้งนี้ไม่ส่งผลต่ออันดับหรือเปลี่ยนแปลงผลแพ้ชนะของผู้สมัคร แต่หากความคลาดเคลื่อนเกิดขึ้นในการเลือกตั้งที่มีคะแนนสูสี ตัดสินแพ้ชนะกันไม่กี่คะแนน ก็อาจจะสามารถเปลี่ยนแปลงผลการเลือกตั้งและไม่สะท้อนเจตจำนงของประชาชนโดยรวมได้

ข้อเรียกร้องต่อกกต.ในการจัดการการเลือกตั้ง

1. เพิ่มความแม่นยำในการบันทึกผลคะแนน: การปฏิบัติงานของกรรมการประจำหน่วยเลือกตั้งมีความยาวนานต่อเนื่อง อาจเป็นปัจจัยที่ส่งผลต่อความเหนื่อยล้าและความเที่ยงตรงในการนับคะแนน จึงจำเป็นที่ควรเพิ่มกรรมการประจำหน่วยเลือกตั้งเพื่อช่วยตรวจสอบผลคะแนนจากหน้าหน่วยขั้นสุดท้าย หรือในกรณีที่มีข้อจำกัดด้านงบประมาณ กกต.อาจเลือกใช้การผลัดเปลี่ยนเวรการทำงานของกรรมการประจำหน่วย (กปน.) เพื่อไม่ให้ กปน. คนใดทำงานยาวนานเกินไป หรือให้ตำรวจที่ทำหน้าที่รักษาความปลอดภัยร่วมสอบทานผลการรวมคะแนนและลงลายมือชื่อรับรอง

2. เพิ่มความโปร่งใส เปิดเผยใบขีดคะแนน: หลังการเลือกตั้ง กกต. เปิดเผย “ใบรวมคะแนน” (ใบ 5/7 ในการเลือกตั้งท้องถิ่น และใบ 5/18 ในการเลือกตั้งทั่วไป) แต่การตรวจสอบความผิดพลาดที่แท้จริง ต้องอาศัยการสอบทานย้อนกลับไปที่แบบขีดคะแนน (ใบ 5/6 ในการเลือกตั้งท้องถิ่น และใบ 5/11 ในการเลือกตั้งทั่วไป) ดังนั้น เพื่อความโปร่งใส กกต. จำเป็นต้องเปิดเผยใบขีดคะแนน 5/6 ต่อสาธารณะพร้อมกันด้วย

3. รับรองการสังเกตการณ์ของภาคประชาชนอย่างเป็นทางการ: การค้นพบว่ากรรมการประจำหน่วยเขียนสรุปคะแนนในใบรวมคะแนน 5/7 ไม่ตรงกับใบขีดคะแนน 5/6 ซึ่งเกิดจากการทำงานของระบบอาสาสมัครสังเกตการณ์เลือกตั้ง ถือเป็นข้อพิสูจน์เชิงประจักษ์ว่า ภาคประชาชนมีส่วนสำคัญอย่างยิ่งในการสังเกตการณ์ และช่วยให้ความผิดพลาดได้รับการแก้ไขอย่างทันท่วงทีในหลายหน่วยเลือกตั้ง กกต.จึงต้องรับรองการสังเกตการณ์ของประชาชนในกฎหมายเลือกตั้งอย่างเป็นทางการ