วัคซีนป้องกันโรคไข้กาฬหลังแอ่น | โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์
- โรคไข้กาฬหลังแอ่น เกิดจากอะไร
- วัคซีนป้องกันโรคไข้กาฬหลังแอ่น
โรคไข้กาฬหลังแอ่น คืออะไร
โรคไข้กาฬหลังแอ่น เป็นโรคที่เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย Neisseria meningitidis ซึ่งมีอย่างน้อย 12 สายพันธุ์ที่สามารถก่อให้เกิดการอักเสบของเยื่อหุ้มสมองและอาจเป็นสาเหตุให้เกิดการติดเชื้อในกระแสเลือด เชื้อ Neisseria meningitidis แบ่งออกเป็นชนิดย่อย (serogroup) อีกหลายชนิดตามองค์ประกอบของแคปซูล โดยชนิดย่อย A, B, C, W และ Y เป็นตัวหลักที่ก่อให้เกิดโรค โดยเชื้อจะอาศัยบริเวณหลังโพรงจมูก ติดต่อโดยผู้สัมผัสได้รับเชื้อโดยตรง หรือผ่านทางละอองฝอยเสมหะที่มีขนาดใหญ่จากการไอ จาม น้ำมูก และน้ำลายที่ปนเปื้อนเชื้อ
โดยร้อยละ10 ถึง 15 ของผู้ป่วยมีโอกาสเสียชีวิตแม้ว่าจะได้รับยาปฏิชีวนะหรือการรักษาแล้ว และอีกประมาณร้อยละ 10 ถึง 20 ของผู้รอดชีวิตมีปัญหาเกี่ยวกับระบบประสาทและการได้ยิน การทำงานของไตและสมองถูกทำลาย หรือพิการได้ ทุกคนสามารถติดเชื้อก่อโรคไข้กาฬหลังแอ่นได้และผู้ที่มีความเสี่ยงสูง ได้แก่
- เด็กอายุน้อยกว่า 1 ปี
- ผู้ที่มีอายุระหว่าง 16-23 ปี
- ผู้ที่มีระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายบกพร่อง
- นักจุลชีววิทยาซึ่งทำงานในสถานที่ที่ต้องสัมผัสกับเชื้อชนิดนี้อยู่เป็นประจำ
- บุคคลที่พำนักหรือเดินทางไปยังประเทศที่มีโรคนี้ระบาด
วัคซีนป้องกันโรคไข้กาฬหลังแอ่นหรือวัคซีนป้องกันโรคติดเชื้อมินนิงโกคอคคัส
ปัจจุบันในประเทศไทยมีวัคซีนป้องกันเชื้อไข้กาฬหลังแอ่น 2 ชนิด ได้แก่
1. วัคซีน MenACWY เป็นวัคซีนป้องกันโรคไข้กาฬหลังแอ่นสายพันธุ์ A, C, W, Y ฉีดได้ตั้งแต่อายุ 1 ปี ขึ้นไป
ฉีดเข้ากล้ามเนื้อครั้งละ 0.5 มล. จำนวน 1 เข็ม**กรณีกลุ่มที่มีความเสี่ยง แนะนำฉีด 2 เข็ม ห่างกัน 8 สัปดาห์
กรณีนักเรียนที่จะไปเรียนต่อต่างประเทศ แนะนำฉีด 2 เข็ม เข็มแรกที่อายุ 11-12 ปี และเข็มที่ 2 เมื่อที่อายุ 16-18 ปี
2. วัคซีน MenB เป็นวัคซีนป้องกันโรคไข้กาฬหลังแอ่นสายพันธุ์ B โดยทั่วไปแนะนำให้ฉีดในอายุ 10 ปีขึ้นไป**ฉีดเข้ากล้ามเนื้อครั้งละ 0.5 มล. จำนวน 2 เข็ม
**ในเด็กเล็กแนะนำให้ปรึกษาแพทย์เพื่อพิจารณาความเสี่ยงและให้คำแนะนำการฉีดที่เหมาะสม (วัคซีนได้รับอนุมัติสามารถฉีดในเด็กเล็กตั้งแต่ 2 เดือนขึ้นไป)
ทั้งนี้การฉีดวัคซีนทั้ง 2 ชนิดควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับคำแนะนำเหมาะสมในแต่ละบุคคล
ใครที่ควรได้รับวัคซีนป้องกันโรคไข้กาฬหลังแอ่น
ประเทศไทยเป็นประเทศที่มีอัตราการเกิดโรคไข้กาฬหลังแอ่นต่ำ คือ น้อยกว่า 1 รายต่อแสนประชากรต่อปี จึงไม่ได้มีการแนะนำวัคซีนชนิดนี้ในประชากรทั่วไป จะแนะนำเฉพาะผู้ที่จะเดินทางไปพื้นที่เสี่ยงต่อโรคไข้กาฬหลังแอ่น ผู้ที่จะไปประกอบพิธีฮัจญ์ และนักศึกษาที่จะไปศึกษาต่อที่ประเทศสหรัฐอเมริกาหรือทวีปยุโรปบางประเทศ และในกลุ่มเสี่ยง ได้แก่ ผู้ไม่มีม้ามหรือม้ามทำงานผิดปกติ ผู้มีภาวะ terminal complement deficiencies ผู้ติดเชื้อเอชไอวี เด็กวัยรุ่นที่มักอยู่รวมกัน เช่น ในหอพัก โรงเรียนประจำ ค่ายทหาร ผู้ปฏิบัติงานในห้องปฏิบัติการที่มีโอกาสสัมผัสเชื้อ Neisseria meningitides
ใครไม่ควรได้รับวัคซีนป้องกันโรคไข้กาฬหลังแอ่นหรือควรรอไปก่อน
- กรณีเคยมีประวัติแพ้อย่างรุนแรงหลังจากได้รับวัคซีนไข้กาฬหลังแอ่น หรือแพ้ส่วนประกอบใดๆ ของวัคซีน
- ผู้ที่กำลังป่วยเล็กน้อยสามารถรับวัคซีนนี้ได้ แต่หากกำลังอยู่ในระยะป่วยรุนแรงควรเลื่อนการรับวัคซีนออกไปก่อนจนกว่าอาการดีขึ้นหรือหายดีแล้ว อาจพิจารณาปรึกษาแพทย์ของท่าน
- เนื่องจากยังไม่มีข้อมูลความปลอดภัยที่เพียงพอสำหรับการใช้ในหญิงตั้งครรภ์และหญิงให้นมบุตร แต่ไม่ได้มีข้อห้ามในการรับวัคซีนชนิดดังกล่าว ดังนั้น หญิงตั้งครรภ์และหญิงให้นมบุตรสามารถรับวัคซีนนี้ได้ในกรณีจำเป็นและควรปรึกษาแพทย์ของท่านก่อน
อาการไม่พึงประสงค์ของวัคซีนป้องกันโรคไข้กาฬหลังแอ่นที่อาจเกิดขึ้นได
อาการไม่พึงประสงค์ที่พบบ่อย
- ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยตามร่างกาย อ่อนเพลีย
- มีรอยแดงหรือเจ็บบริเวณที่ฉีด ซึ่งโดยปกติแล้วจะหายได้เองภายใน 1-2 วัน
อาการไม่พึงประสงค์ที่พบน้อย
- หน้ามืดคล้ายจะเป็นลม วิงเวียน (การนั่งพักหรือนอนลงหลังฉีดยาประมาณ 15 นาทีจะช่วยป้องกันอาการดังกล่าวได้)
- อาจรู้สึกเจ็บมากบริเวณที่ฉีดยา เช่น หัวไหล่ จนอาจยกแขนลำบาก
- หากมีปฏิกิริยาการแพ้อย่างรุนแรง เช่น มีไข้สูง บวมบริเวณใบหน้าหรือลำคอ หายใจไม่สะดวก หัวใจเต้นเร็ว หรือมีอาการอ่อนแรง ควรรีบมาโรงพยาบาลทันที
เอกสารอ้างอิง
- Centers for Disease Control and Prevention. Meningococcal Vaccine Recommendations. Available from: https://www.cdc.gov/meningococcal/hcp/vaccine-recommendations/index.html [Accessed 18 Mar 2026].
- Centers for Disease Control and Prevention. Meningococcal Vaccination. Available from: https://www.cdc.gov/meningococcal/vaccines/index.html [Accessed 18 Mar 2026].
- Mbaeyi SA, Bozio CH, Duffy J, Rubin LG, Hariri S, Stephens DS, MacNeil JR. Meningococcal Vaccination: Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices, United States, 2020. MMWR Recomm Rep. 2020 Sep 25;69(9):1-41. doi: 10.15585/mmwr.rr6909a1. PMID: 33417592; PMCID: PMC7527029.
- Thisyakorn U, Carlos J, Chotpitayasunondh T, Dien TM, Gonzales MLAM, Huong NTL, et al. Invasive meningococcal disease in Malaysia, Philippines, Thailand, and Vietnam: An Asia-Pacific expert group perspective on current epidemiology and vaccination policies. Human Vaccines & Immunotherapeutics, 2022;18(6).
- คลินิกเวชศาสตร์ท่องเที่ยวและการเดินทาง. เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับวัคซีนไข้กาฬหลังแอ่น (Meningococcal vaccine). เข้าถึงได้จาก: https://www.thaitravelclinic.com/blog/th/travel-medicine-issue/thai-meningococcal-vaccine.html [เข้าถึงเมื่อวันที่ 18 มีนาคม 2569].
- GlaxoSmithKline. PRESCRIBING INFORMATION BEXSERO (Meningococcal Group B Vaccine). Available from: https://www.fda.gov/media/90996/download?attachment [Accessed 18 Mar 2026].
- สมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย. คำแนะนำการให้วัคซีนไข้กาฬหลังแอ่นในเด็กและวัยรุ่นไทย. เข้าถึงได้จาก: https://pidst.or.th/A1527.html [เข้าถึงเมื่อวันที่ 19 มีนาคม 2569].
- สมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย. วัคซีนสำหรับผู้ใหญ่และผู้สูงอายุสำหรับประชาชน. เข้าถึงได้จาก: https://idthai.org/Contents/Views/?d=!17!9!!1086! [เข้าถึงเมื่อวันที่ 19 มีนาคม 2569].