เพดานภาษี กับระเบียบโลก เข้าใจพัฒนาการของการค้าระหว่างประเทศ และทางรอดของไทยในสงครามการค้า

เรื่องของการขึ้นเพดานภาษีนำเข้าของสหรัฐต่อประเทศต่างๆทั่วโลก หากมองเผินๆอาจเป็นแค่เรื่องของการค้าการขายและความแข็งกร้าวของทรัมป์ แต่จริงๆแล้วเรื่องนี้อาจส่งผลต่อระเบียบโลกในปัจจุบันได้อย่างมีนัยสำคัญ วันนี้จะพาไปทำความเข้าใจเรื่องนี้กันครับ

ในอดีตนับตั้งแต่ศตวรรษที่ 16 จนถึงราวๆ ศตวรรษที่ 19 แนวคิดทางเศรษฐกิจที่สำคัญและมีอิทธิพลมากที่สุดของโลกและโดยเฉพาะอย่างยิ่งยุโรป คือแนวคิดที่เรียกว่า “Mercantilism” ซึ่งมองว่าการค้าเป็นหัวใจสำคัญของการสร้างความมั่งคั่งของรัฐ โดยมีรัฐเป็นตัวแสดงสำคัญที่จะทำให้ได้กำไรจากการค้า รัฐจึงมีหน้าที่ในการผลักดัน “การส่งออก” และต้องจำกัด “การนำเข้า” เพื่อให้ได้มาซึ่ง “กำไร” ที่มากที่สุดนั่นเอง

ซึ่งการที่รัฐต้องจำกัดการนำเข้านี่แหล่ะครับ ที่เป็นที่มาของแนวคิดที่เรียกว่า Protectionism ซึ่งก็มี “กำแพงภาษี” รวมถึง “มาตรการอื่นที่ไม่ใช่ภาษี” เป็น “เครื่องมือสำคัญ” ในการที่รัฐ “ปกป้อง” สินค้าภายในของตัวเอง เปรียบเสมือนกับกำแพงที่จะทำให้การนำเข้าลดลงโดยธรรมชาติ

ยกตัวอย่างเช่น ถ้าประเทศของเราผลิตกล้วย รัฐของเราก็จะมีภาษีนำเข้ากล้วย เพื่อให้กล้วยนำเข้าจากต่างประเทศแพงกว่ากล้วยที่ผลิตภายในประเทศ เช่นนี้ กล้วยจากที่อื่นก็จะมีการนำเข้าลดลง (เพราะเมื่อบวกภาษีจะแพงกว่า) ทำให้ไม่สามารถมาแย่งตลาดกล้วยที่ผลิตภายในประเทศของเราได้ เป็นต้น

นี่คือเรื่องปกติของโลกในอดีต

แต่ต่อมาได้มีแนวคิดใหม่ที่เกิดขึ้น โดยคิดตรงข้ามกับ Mercantilism โดยมองว่า วิธีการแบบที่ Mercantilism ทำนั้น “รัฐมีบทบาทมากเกินไป” โดยเฉพาะอย่างยิ่ง บทบาทของการ “แทรกแซง” ตลาด ซึ่งรัฐไม่ควรมีบทบาทนี้ แต่ควรให้ “ตลาด” เติบโตและสร้างสมดุลด้วยตัวมันเองบนพื้นฐานของ Demand และ Supply หรือ กลไกราคา และนี่คือ “แนวคิดเศรษฐกิจแบบเสรีนิยม หรือ Liberalism”

และนี่คือแนวคิดหลักที่สหรัฐนำมาใช้เป็นรากฐานของระบบเศรษฐกิจที่สอดคล้องไปกับระบบการเมืองภายใต้การนำของสหรัฐ ในเวลาต่อมา

แนวคิดเชิงเสรีนิยมนี้มีหลักการสำคัญอยู่ที่เรื่องของ “กลไกตลาด” ครับ หัวใจหลักคือการปล่อยให้กลไกตลาด “ทำหน้าที่ของมัน ด้วยตัวมันเอง” โดยปราศจากการแทรกแซงจากรัฐ ซึ่งก็จะสอดคล้องไปกับหลักการการค้าระหว่างประเทศ เช่น หลักการความได้เปรียบเชิงเปรียบเทียบ (Comparative advantage) และอื่นๆอีกมากมายที่ผู้เรียนสายเศรษฐศาสตร์มักจะคุ้นเคยกันดี

ซึ่งแม้แต่หลักการทางเศรษฐศาสตร์เหล่านี้ก็ถูกคิดค้นขึ้นโดยนักเศรษฐศาสตร์สายอเมริกันและเป็นองค์ความรู้ที่ถูกกระจายไปใช้กันทั่วโลกภายหลังสงครามเย็นผ่านการให้ทุนการศึกษา หรือแม้แต่โครงการให้ความช่วยเหลือต่างๆของสหรัฐแก่ประเทศอื่นๆ

เราจึงได้เห็นกันว่า ภายหลังสงครามเย็นเป็นต้นมา โลกของเราภายใต้การนำของสหรัฐพยายามเดินหน้าไปสู่การค้าเสรี หรือ Free Trade กันมากขึ้น ส่งผลให้ Free Trade Area เกิดขึ้นมากมายทั่วโลก ซึ่งมันคือการค้าระหว่างประเทศที่ปราศจากกำแพงภาษีและมาตรการที่ไม่ใช่ภาษีนั่นเอง

เป็นไปตามหลักการที่ต้องการให้ กลไกตลาด ได้ทำหน้าที่อย่างเต็มที่โดยไม่มีกำแพงภาษีจากรัฐมาเป็นอุปสรรค และนี่เป็นสาเหตุหนึ่งที่สหรัฐต่อว่าจีนมาตลอดว่าจีนนั้นเข้าไปอุ้มชูภาคธุรกิจของตน จนเกิดความ “ไม่แฟร์” ในการค้าระหว่างประเทศ

เพราะฉะนั้น ถ้าจะกล่าวว่า แนวคิดเศรษฐกิจแบบเสรีนิยม ตลอดจนการค้าเสรีระหว่างประเทศ เป็นส่วนหนึ่งของระเบียบโลก ที่ถูกสร้าง ใช้ และผลักดันให้โลกทั้งใบใช้ โดยสหรัฐในฐานะผู้นำโลกในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่สองเป็นต้นมา ก็คงจะไม่ผิดแต่อย่างใด

แต่มาวันนี้ ดูท่าแล้วอะไรๆ น่าจะเปลี่ยนไปไม่น้อย…

เพราะวันนี้ทรัมป์ลุกขึ้นมาประกาศเพดานภาษีต่อประเทศทั่วโลก ซึ่งมองได้ว่าขัดแย้งกับแนวคิดเศรษฐกิจแบบเสรีนิยมที่สหรัฐยึดถือปฏิบัติมาตลอดอย่างแรง

ดูแล้ว…เหมือนสหรัฐ กำลังจะกลายเป็นผู้นำ Protectionism ซะอย่างนั้น

แต่เป็น protectionism ที่มีการแปลงร่างไปพอสมควร เพราะเดิมที protectionism เป็นเหมือนมาตรการปกป้องสินค้าภายในประเทศของตน แต่วันนี้สหรัฐก็ไม่ได้มีสินค้าอะไรมากนักที่ผลิตภายในประเทศ ด้วยความที่สหรัฐเติบโตผ่านจุดที่โฟกัสกับการผลิตด้วยตนเองมานานแล้ว

protectionism งวดนี้จึงกลายเป็นวิธีการที่เอามาใช้เพื่อแลกกับประโยชน์อย่างอื่นเสียมากกว่า เชื่อว่าหลายประเทศที่ได้ลดเพดานภาษีลง น่าจะเอาผลประโยชน์บางอย่าง ที่อาจจะเลยจากการค้าไปสู่ด้านความมั่นคงและอื่นๆ ไปแลกจนสหรัฐพอใจก็เป็นได้

นี่อาจเป็นการ “จัดแถว” จัดระเบียบระหว่างประเทศ เพื่อดูว่าใครเอากับสหรัฐบ้าง โดยมีเป้าหมายคือ “จีน” ผ่านการดูว่าใครยอมแลกประโยชน์อะไร มากน้อยแค่ไหน จะเห็นได้จากจดหมายที่ส่งมายังประเทศต่างๆล่าสุด โดยเฉพาะเวียดนามที่มีการระบุถึง “สินค้าส่งผ่าน” ซึ่งหมายความรวมถึงการใช้วัตถุดิบจากจีน ว่าจะโดนภาษีถึง 40% ซึ่งแตกต่างจากสินค้าสัญชาติเวียดนามแท้ๆที่จะโดนเพียง 20%

ซึ่งตรงนี้เป็นข้อความที่ไม่ได้พูดชัดเจน แต่ก็ “ชัดเจน” มากพอที่จะรู้ว่า นั่นหมายความว่า สินค้าจากเวียดนามหลังจากนี้จะต้องมีการตรวจสอบ “ที่มา” อย่างชัดเจน ว่ามีที่มาจากจีนหรือเกี่ยวข้องกับจีนมากน้อยแค่ไหน เนื่องจากจีนเคยใช้เวียดนามเป็นฐานในการผลิตและส่งออกไปสหรัฐเพื่อเลี่ยงภาษีมาแล้วก่อนหน้านี้

ที่สำคัญที่สุด คือคนที่จะตัดสินว่าสินค้าไหนจะถูกตีความว่ามีความเกี่ยวข้องกับจีนก็คือ สหรัฐ เกมนี้จึงอาจทำให้ห่วงโซ่อุปทาน (supply chain) ได้รับผลกระทบไม่น้อย และอาจลามไปถึงการหลีกเลี่ยงวัตถุดิบจากจีนในอนาคต

หากมีการใช้ดีลลักษณะนี้กับประเทศอื่นๆเพิ่มมากขึ้น ก็น่าจะเป็นภาพที่ชัดเจน ว่าเจตนาของสหรัฐนั้นคือการล้อมกรอบจีนด้วยการยืมมือประเทศอื่นๆ

งานนี้ ความยากจึงตกอยู่กับประเทศไทย เพราะคำถามคือ งานนี้จะเอาอะไรไปแลกกับสหรัฐดี และมากน้อยแค่ไหนจึงจะเหมาะสม? เพราะไทยเองก็ยืนอยู่ตรงกลาง เกรงใจทั้งสองฝ่าย และที่ผ่านมาก็ค้าขายกับทั้งสองฝ่าย และแน่นอนว่า ไทยเองก็ไม่ต่างจากเวียดนามในแง่ที่จีนก็เข้ามาใช้ไทยเป็นฐานการผลิตไม่น้อยเช่นกัน

ถ้าเทลำให้สหรัฐ…ก็อาจจะโดนพี่จีนมองว่าเราเลือกข้างสหรัฐ ถ้าน้อยไป ก็อาจโดนสหรัฐมองว่าเราเลือกข้างจีน ก็เป็นได้

งานนี้ไม่ง่าย เพราะไม่มีใครรู้ว่า หลังจากนี้ ระเบียบโลกเก่าที่สหรัฐเคยสร้างไว้อย่างหวงแหน จะถูกเปลี่ยนแปลงไปมากน้อยแค่ไหน ระเบียบโลกที่พยายามจัดใหม่โดยใช้เพดานภาษีจะมีหน้าตาเป็นเช่นไร และจุดไหนคือจุดที่ไทยควรจะยืน เพื่อยังคงรักษาผลประโยชน์ของไทยไว้ให้ได้มากที่สุด

ความยากอยู่ที่ “ความไม่ชัดเจน” ของภาพรวมโลกในอนาคต แต่จะให้รอดูไปก่อน…ก็คงจะไม่ได้ ทางที่ดีที่สุด เห็นจะต้องทำแผนสำรองไว้หลายๆแผน อย่างน้อยก็จะได้มีตัวเลือกเมื่อเวลานั้นมาถึง

ร้อยเอก ดร.จารุพล เรืองสุวรรณ

ผู้อำนวยการหลักสูตรมหาบัณฑิต สาขาการทูตและการต่างประเทศ

คณะการทูตและการต่างประเทศ มหาวิทยาลัยรังสิต

ผู้เชี่ยวชาญด้านความมั่นคงระหว่างประเทศ

#TheStructure
#TheStructureEssay
#สงครามการค้า #กำแพงภาษี

#เสรีการค้า