ถ้าแรงงานกัมพูชาหายไปจากประเทศไทย

ถ้าแรงงานกัมพูชาหายไปจากประเทศไทย จะเกิดอะไรขึ้น

ประเทศไทยเป็นประเทศที่พึ่งพาแรงงานต่างด้าวเป็นสำคัญในการทำงานที่หนัก (Difficult) งานที่สกปรก (Dirty) และงานที่อันตราย (Dangerous) ซึ่งเป็นประเภทงานที่คนไทยไม่ค่อยอยากทำนัก ซึ่งตั้งแต่ปี 2014-2023 ประเทศไทยพึ่งพาแรงงานต่างชาติมากขึ้น ๆ และแน่นอนนั่นรวมถึงแรงงานชาวกัมพูชาด้วย

จากการประทะของทหารไทย-กัมพูชา ตลอดหลายวันที่ผ่านมาส่งผลกระทบต่อความรู้สึกของทั้งคนไทยและคนกัมพูชา รวมไปถึงแรงงานต่างด้าวชาวกัมพูชาด้วยแน่นอน จากเดิมที่ทั้ง 2 ประเทศมีความสัมพันธ์และทัศนคติที่ไม่ค่อยจะดีต่อกันเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว ย่อมย่ำแย่ลงถึงขั้นเลวร้ายเป็นธรรมดา ถ้าแรงงานต่างด้าวชาวกัมพูชาจะพากันพร้อมใจกลับประเทศก็เป็นเรื่องที่ไม่แปลก ถ้านายจ้างไทยพร้อมใจตัดสินเลิกจ้างงานต่างด้าวชาวกัมพูชาก็เป็นเรื่องที่เข้าใจได้

ถ้าจู่ ๆ แรงงานต่างด้าวกัมพูชาหายไป หากเกิดเหตุการณ์เช่นนี้จะส่งผลอย่างไรต่อประเทศไทย ? บทความนี้จะพาไปสำรวจพร้อม ๆ กัน

เข้าใจมิติแรงงานต่างด้าวกัมพูชาในไทย

จากรายงานของ สำนักบริหารแรงงานต่างด้าว ปัจจุบันประเทศไทยมีแรงงานต่างด้าวทั้งหมด 4,064,810 คน ในจำนวนนี้เป็นชาวกัมพูชาทั้งหมดราว 519,727 คน (รวมทั้งรูปแบบของนำเข้าตาม MOU+ตามมาตรา 64+มาตรา 63/2 และ +มาตรา 63/2 ประเภท มติ ครม. จดทะเบียนสถานะไม่ถูกกฎหมายที่ได้รับอนุญาต) แรงงานต่างด้าวชาวกัมพูชาคิดเป็นสัดส่วนราว ๆ 12.78% ของแรงงานต่างด้าวทั้งหมดในไทย มากเป็นอันดับ 3 เป็นรองชาวเมียนมา

นอกจากนี้ กรมประชาสัมพันธ์ยังระบุว่าแรงงานชาวกัมพูชาส่วนใหญ่จะทำงานในภาคก่อสร้าง กิจกรรมต่อเนื่องที่เกี่ยวกับการเกษตรและปศุสัตว์ ไปจนถึงภาคการผลิต และการจำหน่ายอาหารและเครื่องดื่ม หรือแม้แต่บริการงานทั่ว ๆ ไป คือก็ดูเป็นประเภทงานที่ต้องทำงานหนัก สกปรก และอันตรายตามที่นิยามไปในช่วงต้น อีกทั้งงานประเภทนี้ถ้าสังเกตดี ๆ จะเป็นกลุ่มงานที่อาศัยทักษะแรงงานต่ำ แน่นอนว่าค่าตอบแทนก็ต่ำตาม

สถาบันป๋วยฉายภาพให้เห็นว่าแรงงานต่างด้าวในไทย 89% จะได้เงินเดือนต่ำกว่า 15,000 บาท ซึ่งแน่นอนในมุมมองคนไทยอาจคิดว่าน้อย แต่สำหรับแรงงานต่างด้าวชาวกัมพูชาถือว่าไม่เลว สำนักข่าว Thai PBS รายงานเมื่อช่วงกลางเดือนมิถุนายน 2568 ว่าจากการลงพื้นที่ไปสัมภาษณ์แรงงานต่างด้าวชาวกัมพูชาที่จังหวัดตราด แรงงานคนดังกล่าวบอกว่าค่าตอบแทนที่ได้จากการทำงานในสวนทำให้คุณภาพชีวิตของตนและครอบครัวดีขึ้น

เรื่องนี้สะท้อนให้เห็นว่าประเทศไทยคือแหล่งหาเลี้ยงชีพชั้นดีของแรงงานต่างด้าวชาวกัมพูชา อยู่ไทยได้เงินเดือนเยอะ (1 บาทไทย = 122 เรียลกัมพูชา) และเงินจำนวนนี้มากพอที่จะส่งกลับบ้าน ไม่เพียงเท่านัันอยู่ไทยยังมีเพื่อนร่วมชาติอยู่เยอะ สะท้อนจากตัวเลขแรงงานต่างด้าวชาวกัมพูชาที่เพิ่มขึ้นทุกปี

ในมุมของนายจ้างก็ยิ่งชอบ เพราะตนจ่ายค่าแรงถูกแต่ได้แรงงานที่ทำงานหนักเข้ามาทำงานให้ แถมในบางกรณีนายจ้างในไทยก็ใช้ช่องโหว่ทางกฎหมายบางประการจ้างงานแรงงานกลุ่มนี้โดยไม่ได้ให้สวัสดิการที่เต็มเม็ดเต็มหน่วย หรือให้สิทธิตามกฎหมายที่แรงงานกลุ่มนี้พึงมีอย่างเต็มที่ คือนายจ้างที่ทำตามระเบียบกฎเกณฑ์เป๊ะ ๆ เพื่อแรงงานกลุ่มนี้ก็มี แต่ก็ปฎิเสธไม่ได้เช่นกันว่าจะไม่มีนายจ้างไทยที่ไม่เอาเปรียบ

เป็นสถานการณ์ที่ win-win situation ของทั้ง 2 ฝ่าย แต่เมื่อเกิดเหตุการณ์ปะทะและขัดแย้งอย่างรุนแรงของทััง 2 ประเทศขึ้นแบบนี้ นายจ้างไม่เอาแรงงานต่างด้าวชาวกัมพูชา แรงงานชาวกัมพูชาในไทยเกิดกลัวที่จะอยู่ในไทยขึ้นมาพากันกลับประเทศหมด จะเกิดอะไรขึัน ?

ผลกระทบต่อมิติแรงงานเมื่อชาวกัมพูชาพากันกลับบ้าน

แน่นอนว่าถ้าจู่ ๆ แรงงานพากันกลับบ้าน พร้อมใจกันเทงาน ย่อมส่งผลกระทบต่อนายจ้างอยู่แล้ว โดยเฉพาะกลุ่มงานที่คนไทยไม่ค่อยทำกัน แต่ผลกระทบที่เกิดขึ้นนี้ผู้เขียนมองว่าจะเป็นเพียงผลกระทบที่เกิดขึ้นในระยะสั้น ๆ เท่านั้น เนื่องจาก

1 แรงงานต่างด้าวชาติอื่นในไทยมีแนวโน้มมากขึ้น

เมื่อพิจารณาจากงานที่ชาวกัมพูชาทำ ไม่ว่าจะเป็นงานก่อสร้าง, กิจการต่อเนื่องการเกษตร, บริการทั่วไป, เกษตรและปศุสัตว์, ผลิตหรือจำหน่ายอาหารและเครื่องดื่ม งานกลุ่มนี้ล้วนเป็นกลุ่มงานที่แรงงานต่างด้าวชาวเมียนมาและชาวลาว ก็ทำอยู่เช่นกัน แถมทั้งตัวเลขแรงงานชาวเมียนมาและลาวที่เข้ามาทำงานที่ไทยก็มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นทุกปี นายจ้างไทยมีตัวเลือกมากพอที่จะหาแรงงานต่างด้าวมาทดแทนการขาดหายไปของแรงงานชาวกัมพูชา

ซึ่งเรื่องนี้ “พิพัฒน์ รัชกิจประการ” รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน ก็ออกมาเน้นย้ำถึงเรื่องนี้เหมือนกันว่าประเทศไทยพร้อมนำเข้าแรงงานจากเมียนมาเพิ่ม หรือแม้แต่จากบังกลาเทศ ในกรณีที่แรงงานชาวกัมพูชาพากันกลับประเทศ

2 แรงงานต่างด้าวชาติอื่นจะทดแทนด้านคุณภาพได้

คุณภาพการทำงานของแรงงานชาติอื่นไม่ได้ต่างจากชาวกัมพูชา มิหนำซ้ำอาจดีกว่าเสียด้วยซ้ำ อย่างที่บอกไปว่าแรงงานต่างด้าวในไทยกว่า 89% คือแรงงานทักษะต่ำ ธนาคารแห่งประเทศไทยรุบว่ามีเพียง 1% ของแรงงานต่างด้าวเท่านั้นที่เป็นแรงงานทักษะสูง

เรื่องนี้ทำให้อนุมานได้ว่าไม่ว่าจะเป็นแรงงานชาวกัมพูชา เขมร ลาว หรือเชื้อชาติใดก็ตามก็คงมีทักษะการทำงานไม่ต่างกันมากนัก มิหนำซ้ำ จากการที่ผู้เขียนไปสำรวจในกลุ่มแรงงานต่างด้าว สำรวจตามคอมมูนิตี้การจ้างแรงงานต่างด้าว กลับพบว่านายจ้างไทยส่วนใหญ่ ต่างออกมาแบ่งปันประสบกาณณ์และชื่นชมแรงงานชาวลาว ขเมร ไทใหญ่ และมอญ เสียด้วยซ้ำ (ในอัตราการจ้างงานที่มีค่าตอบแทนพอ ๆ กัน)

แน่นอนว่าผลกระทบที่เกิดขึ้นคงมี แต่ในด้านดีก็มีเช่นกัน เมื่อมองนอกเหนือจากคุณภาพแรงงานที่อาจดีขึ้น การลดลงลงของจำนวนแรงงานต่างด้าวยังส่งผลดีต่อต้นทุนในการรักษาพยาบาลแรงงานต่างด้าวด้วย

The Active รายงานเมื่อช่วงเดือนกุมภาพันธ์ว่าจากข้อมูลของสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) ที่ออกมาเปิดเผยรายงานสถานการณ์สังคมไทย พบว่าค่ารักษาพยาบาลแรงงานต่างด้าวสูงถึง 9.2 หมื่นล้านบาท แต่สามารถเรียกเก็บได้เพียง 3% เท่านั้น ถ้าแรงงานต่างด้าวลดลงค่ารักษาตรงนี้ที่ประเทศไทยต้องแบกอยู่ก็ย่อมลดลงตาม

สุดท้ายนี้แรงงานต่างด้าวชาวกัมพูชาจะกลับหรือไม่กลับประเทศนั้น แรงงานทุกคนมีสิทธ์ตัดสินใจเอง เป็นสิทธิอันชอบธรรมของแรงงาน และแน่นอนการเลิกจ้างก็เป็นสิทธิอันชอบธรรมของนายจ้างเหมือนกัน ถ้าถึงสิ้นปีแล้วตัวเลขแรงงานต่างด้าวชาวกัมพูชาลดลงก็คงไม่ใช่เรื่องน่าตกใจและส่งผลอะไรแก่ประเทศไทยนัก

อ้างอิง

สำนักบริหารแรงงานต่างด้าว, NBT, ThaiPBS,สถาบันวิจัยเศรษฐกิจป๋วย อึ๊งภากรณ์, ธนาคารแห่งประเทศไทย,
กรมประชาสัมพันธ์, แรงงานข้ามชาติ : ชีวิต สิทธิ และความหวัง, The Active