“แม่น้ำของ-แม่น้ำโขง” ทำไมคนสยามเรียก “โขง” แต่เผ่าไท-ลาวอื่น ๆ เรียก “ของ”

ข้อสังเกตประการหนึ่งของ “แม่น้ำของ-แม่น้ำโขง” แม่น้ำสายสำคัญของอุษาคเนย์ ซึ่งคนไทยเราออกเสียงว่า “โขง” ขณะที่ชาวลาวรวมถึงชาติพันธ์กลุ่มไท-ลาวอื่น ๆ พากันออกเสียงว่า “ของ” เพราะอะไร ทำไมเรียกต่างกัน ?

เรื่องนี้ จินตรัยนำเสนอไว้ในบทความ “น้ำของและสาระน่ารู้ : แม่น้ำโขง ในทรรศนะของนักวิชาการลาว” ในนิตยสารศิลปวัฒนธรรมฉบับเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2537 ซึ่งแปลจากต้นฉบับภาษาลาวของ หุมพัน ลัตะนะวงนักวิชาการลาว ในวารสารรายเดือน “วันนะสิน”ฉบับที่ 1 ปี 1992 (พ.ศ. 2533) เป็นอีกมุมมองเกี่ยวกับแม่น้ำโขงจากทัศนะฝั่งลาว

หุมพัน อธิบายที่มาชื่อ“แม่น้ำของ”จาก พงศาวดารของเจ้าคำหมั้น วงกตรัตนะซึ่งกล่าวว่า

“จีนแต้จิ๋ว เรียกว่า แม่น้ำก่งฮ่อ และจีนกลางเรียกว่า เดียววู้ เมื่อแม่น้ำสายใหญ่นี้ไหลมาถึงดินแดนสิบสองปันนา และล้านช้างตอนเหนือ (อาณาจักรเชียงแสน)ก็ถูกเรียกว่า ‘แม่น้ำของ’ ชาวขะมุที่อาศัยอยู่ในถิ่นนี้เรียกว่า ‘อมครอง’ คำว่าแม่น้ำของนี้บางท่านสันนิษฐานว่ามาจากคำว่า ‘แม่น้ำขอม’ เพราะขอมมาปกครองดินแดนนี้จึงได้ชื่อว่า แม่น้ำขอม แล้วต่อมาจึงเพี้ยนเป็น ‘ของ’(แต่หุมพันผู้เขียนไม่เห็นด้วยกับข้อสันนิษฐานนี้)

คำว่า ‘ของ’ ในที่นี้น่าจะตรงกับคำว่า ‘ครอง’ ของเผ่าขะมุนั่นเอง”

ด้านชาวกัมพูชาเรียกแม่น้ำโขงว่า “กวงเกียะ”และ “ตงเลทม”ชาวเวียดนามเรียกว่า“กิวล็อง” มาจากชื่อ“กาหลง” เพราะท้าวกาหลงถือว่าเป็นบรรพบุรุษของชนชาวไท-ลาว หรือเมืองกาหลงของอาณาจักรอ้ายลาวในมณฑลยูนนานของจีน

ชาวตะวันตกเขียนชื่อแม่น้ำนี้แล้วออกเสียงว่า “แมกง”(Mekong) เพราะมักออกเสียง “ออง”เป็น “อง”

นักวิชาการลาวเห็นว่า คำว่า ของ, โขง, ครองหรือ กวง(เกียะ) เป็นคำคำเดียวกัน มาจากความสำนึกและความหมายเดียวกัน ต่างกันแค่ออกเสียงเท่านั้นเอง คือ มาจากชื่อ แม่คงคาประเทศอินเดีย อันถือว่าเป็นแม่น้ำศักดิ์สิทธิ์ เมื่อวัฒนธรรมอันมีต้นตอทางศาสนามาจากอินเดีย เข้ามาดินแดนสุวรรณภูมิ ชนชาติไท-ลาวทั้งหลายที่มีความเลื่อมใสศาสนาอินเดียก็เลยยืมชื่อแม่น้ำศักดิ์สิทธิ์มาเรียกแม่น้ำของตน

มีข้อสังเกตด้วยว่า ชาวเมืองเมาโหลง (มาวหลวง) หรือชาว “ใต้โขง” (ทิศตะวันตกของยูนนาน ติดต่อกับพม่า) ก็เรียกแม่น้ำสาละวินว่า “แม่น้ำโขง” จึงเรียกตนเองว่า“พวกใต้โขง”

“โขง”ของชาวใต้โขง จึงเป็นสิ่งยืนยันว่า โขง, ของ, ครองหรือ กวง ล้วนมาจากคำเดียวกัน คือ “คงคา” เหมือนกับที่เขมรเรียก กวงเกียะ

แล้วทำไมชาวสยามจึงออกเสียง “โขง” ต่างจากเครือญาติทางเหนือ ?

จากทัศนะของหุมพัน ตั้งข้อสันนิษฐานว่า ในขณะที่ชาวลาว, ชาวขมุ และชาวลื้อในสิบสองปันนา ซึ่งเป็น “เจ้าถิ่น” ในดินแดนลุ่มแม่น้ำของ (โขง) และเรียกแม่น้ำดังกล่าวว่า “ของ” แม้แต่ศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหงเองก็เรียก “แม่น้ำของ” แต่ไทยสยามเรียกด้วยเสียงต่างออกไป เป็นเพราะ…

1. เกิดจากการหลงลืม เอาชื่อแม่น้ำสาละวินที่ชาวใต้โขง (ชาติตระกูลเดียวกับเผ่าไท-ลาว) เรียกว่า “แม่น้ำโขง”มาเรียกแม่น้ำของเป็นแม่น้ำโขง

2. การที่หลักศิลาจารึกเมืองสุโขทัยเขียนว่า“น้ำของ” แสดงว่าชาวไทยดั้งเดิมก็เรียก “แม่น้ำของ” แต่ต่อมาติดสำเนียงออกเสียงตามชาวตะวันตก เพราะเมื่อเขียน Mekong ทำให้ออกเสียงได้ทั้ง 2 อย่าง คือ แม่ของ หรือ แม่โขง ก็ได้

3. เกิดจากการเพี้ยนเสียงกันระหว่างภาษาลาวกับภาษาไทยโดยธรรมชาติ คือเสียงใช้เรียกสิ่งเดียวกัน รากศัพท์อันเดียวกัน แต่ออกเสียงเพี้ยนกัน เช่น “เดิก” ในภาษาลาว คือ“ดึก” ในภาษาไทย“เข้า” ในภาษาลาว คือ “ข้าว” ในภาษาไทย เป็นต้น

เป็นที่มาของเสียง “แม่น้ำของ-แม่น้ำโขง” ที่แตกต่างกันของคนเผ่าไท-ลาวอื่น ๆ กับคนไทยสยาม สะท้อนความลื่นไหลในวัฒนธรรมทางภาษาของกลุ่มชาติพันธุ์ไท-ลาว

อ่านเพิ่มเติม :

• คำว่า “ลาว” มาจากไหน? “คนเมือง” ภาคเหนือ-ล้านนา ถูกเรียกว่าลาวก่อนคนอีสาน-สปป.ลาว?
• พระลอ อยู่ล้านช้าง(ในลาว) พระเพื่อน พระแพง อยู่ล้านนา(ในไทย) แม่น้ำกาหลง คือ แม่น้ำโขง
• 6 สิ่งประหลาดและความน่ากลัวของ “แม่น้ำโขง” จากพระนิพนธ์สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงฯ

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 13 สิงหาคม 2568

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : “แม่น้ำของ-แม่น้ำโขง” ทำไมคนสยามเรียก “โขง” แต่เผ่าไท-ลาวอื่น ๆ เรียก “ของ”

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com