เราเหมาะกับกาแฟไหม? วิจัยชี้ "ยีนบางคน" ไม่ควรดื่ม เช็กเลย ใครควรเลี่ยง

ดื่มกาแฟทุกวันใช่ว่าดีเสมอ งานวิจัยใหม่ชี้ บางคนยีนไม่เหมาะจะดื่มกาแฟ เสี่ยงไตพัง-ความดันพุ่งไม่รู้ตัว

กาแฟถูกมองว่าเป็นหนึ่งในเครื่องดื่มยอดนิยมที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพมายาวนาน ทั้งในแง่ของสารต้านอนุมูลอิสระ การช่วยลดการอักเสบ และการสนับสนุนสุขภาพหัวใจ แต่ผลการศึกษาใหม่กลับชี้ว่า “กาแฟอาจไม่เหมาะกับทุกคน” โดยเฉพาะผู้ที่มีลักษณะทางพันธุกรรมบางประเภท ซึ่งอาจได้รับผลกระทบจากคาเฟอีนมากกว่าคนทั่วไป

ข้อมูลจากงานวิจัยที่เผยแพร่ในวารสาร JAMA Network Open ระบุว่า การดื่มกาแฟในปริมาณมากอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อปัญหาไตและภาวะความดันโลหิตสูงในกลุ่มคนที่ร่างกายเผาผลาญคาเฟอีนได้ช้า โดยปัจจัยสำคัญมาจากยีนที่เกี่ยวข้องกับการกำจัดคาเฟอีนในร่างกาย

ยีน CYP1A2 ตัวแปรสำคัญ ทำไมบางคนดื่มกาแฟแล้วใจสั่นนาน

นักวิจัยให้ความสำคัญกับยีนที่ชื่อว่า CYP1A2 ซึ่งมีหน้าที่ผลิตเอนไซม์ช่วยย่อยสลายคาเฟอีนในร่างกาย โดยกว่า 95% ของคาเฟอีนที่เราบริโภคจะถูกกำจัดผ่านระบบนี้

อย่างไรก็ตาม หากมีความแปรผันทางพันธุกรรมชนิด RS762551 ร่างกายอาจกำจัดคาเฟอีนได้ช้ากว่าปกติ ผู้ที่มีจีโนไทป์ AC หรือ CC จัดอยู่ในกลุ่ม “เผาผลาญคาเฟอีนช้า” ขณะที่ผู้มีจีโนไทป์ AA จะสามารถกำจัดคาเฟอีนได้เร็วกว่า

นั่นหมายความว่า หลังดื่มกาแฟ คาเฟอีนอาจตกค้างในร่างกายของบางคนได้นานหลายชั่วโมง ส่งผลต่อระบบหัวใจ ความดันโลหิต และการทำงานของไตนานกว่าคนทั่วไป

งานวิจัยติดตามกว่า 7 ปี พบกลุ่มเสี่ยงชัดเจน

การศึกษาดังกล่าวติดตามอาสาสมัครจำนวน 1,180 คน อายุระหว่าง 18–45 ปี ซึ่งอยู่ในภาวะความดันโลหิตสูงระยะที่ 1 และยังไม่ได้รับยา ในประเทศอิตาลี เพื่อศึกษาความเชื่อมโยงระหว่างการดื่มกาแฟ พันธุกรรม และสุขภาพไต

นักวิจัยคัดออกผู้ที่มีโรคไต โรคเบาหวาน โรคหัวใจและหลอดเลือด หรือการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ เพื่อลดปัจจัยรบกวน ก่อนคัดเลือกกลุ่มที่มีข้อมูลพันธุกรรมครบถ้วนจำนวน 604 คน และติดตามผลเฉลี่ยยาวนานถึง 7.5 ปี

ผู้เข้าร่วมถูกแบ่งเป็น 3 กลุ่มตามพฤติกรรมการดื่มกาแฟ ได้แก่

• ดื่มไม่เกิน 1 แก้วต่อวัน
• ดื่มวันละ 1–3 แก้ว
• ดื่มมากกว่า 3 แก้วต่อวัน

จากนั้นติดตามตัวชี้วัดสำคัญเกี่ยวกับสุขภาพไต ได้แก่ ภาวะโปรตีนในปัสสาวะสูง (Albuminuria) อัตราการกรองของไตผิดปกติ และภาวะความดันโลหิตสูงเรื้อรัง ซึ่งถือเป็นสัญญาณเตือนของโรคไตเรื้อรังในระยะเริ่มต้น

ดื่มกาแฟเกิน 3 แก้วต่อวัน เสี่ยงไตพังในบางกลุ่ม

ผลลัพธ์พบว่า ผู้ที่ร่างกายเผาผลาญคาเฟอีนช้าและดื่มกาแฟมากกว่า 3 แก้วต่อวัน มีความเสี่ยงด้านสุขภาพเพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน ได้แก่

• เสี่ยงภาวะโปรตีนในปัสสาวะสูงขึ้น 2.7 เท่า
• เสี่ยงอัตราการกรองของไตผิดปกติเพิ่มขึ้น 2.5 เท่า
• เสี่ยงภาวะความดันโลหิตสูงเพิ่มขึ้น 2.8 เท่า

ในทางกลับกัน กลุ่มที่ร่างกายเผาผลาญคาเฟอีนได้เร็ว นักวิจัยไม่พบความเชื่อมโยงอย่างมีนัยสำคัญระหว่างการดื่มกาแฟกับความเสี่ยงต่อไตเสียหาย

ทีมวิจัยอธิบายว่า คาเฟอีนไม่ได้มีผลเฉพาะต่อสมอง แต่ยังส่งผลต่อหลอดเลือดและการทำงานของไต รวมถึงอาจรบกวนสารอะดีโนซีน ซึ่งมีหน้าที่ช่วยปกป้องไตจากภาวะขาดออกซิเจน ทำให้บางคนมีแนวโน้มเสี่ยงต่อความเสียหายของไตมากขึ้น

เช็กสัญญาณ ร่างกายคุณอาจ “เผาผลาญคาเฟอีนช้า”

แม้ผลวิจัยจะสร้างความกังวล แต่ผู้เชี่ยวชาญย้ำว่า ไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องเลิกดื่มกาแฟ สิ่งสำคัญคือการสังเกตว่าร่างกายตอบสนองต่อคาเฟอีนอย่างไร

กลุ่มที่เผาผลาญคาเฟอีนช้ามักมีอาการเหล่านี้หลังดื่มกาแฟ แม้ปริมาณไม่มาก

• หัวใจเต้นเร็วหรือใจสั่น
• กระสับกระส่าย วิตกกังวล
• นอนหลับยาก
• ปวดท้องหรือไม่สบายท้อง
• ปัสสาวะบ่อย
• รู้สึกฤทธิ์กาแฟอยู่นานหลายชั่วโมง

ผู้เชี่ยวชาญแนะนำว่า หากดื่มกาแฟเพียงเล็กน้อยแล้วรู้สึกใจสั่น หรือนอนไม่หลับเป็นเวลานาน ควรลดปริมาณคาเฟอีน และหลีกเลี่ยงการดื่มในช่วงเย็น โดยเฉพาะผู้ที่มีความดันโลหิตสูง ความเสี่ยงโรคไต หรือโรคหัวใจและหลอดเลือด ควรระวังการดื่มมากเกินไปในแต่ละวัน

กาแฟยังดื่มได้ แต่ “ความพอดี” และร่างกายแต่ละคนสำคัญที่สุด

แม้งานวิจัยนี้จะชี้ให้เห็นความเสี่ยงบางด้าน แต่ผู้วิจัยย้ำว่ายังไม่สามารถสรุปได้ว่าคาเฟอีนเป็นสาเหตุโดยตรงของไตเสียหาย เพราะข้อมูลมาจากผู้ที่มีภาวะความดันโลหิตสูงระยะต้นเท่านั้น

อย่างไรก็ตาม ผลลัพธ์ครั้งนี้สะท้อนแนวคิดเรื่อง “โภชนาการเฉพาะบุคคล” มากขึ้นว่า อาหารหรือเครื่องดื่มที่เหมาะกับคนหนึ่ง อาจไม่จำเป็นต้องเหมาะกับอีกคน การรู้จักร่างกายตัวเองและบริโภคอย่างเหมาะสม จึงอาจเป็นกุญแจสำคัญของสุขภาพที่ดีในระยะยาว