ดีกรีไม่ธรรมดา เปิดประวัติ ศ.นพ.ประเวศ วะสี ก่อนถึงเเก่อนิจกรรมในวัย 93 ปี
เมื่อวันที่ 11 มกราคม 2569 มีรายงานข่าวเศร้าสะเทือนวงการแพทย์และสังคมไทย หลัง นายแพทย์บัญชา พงษ์พานิช กรรมการและเลขานุการมูลนิธิหอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทปัญโญ (สวนโมกข์กรุงเทพ) ได้โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊กส่วนตัวเมื่อเวลา 23.33 น. ของคืนวันที่ 10 มกราคม ที่ผ่านมา แจ้งว่า ศาสตราจารย์นายแพทย์ประเวศ วะสี ได้ถึงแก่อนิจกรรมอย่างสงบในวัย 93 ปี
ศ.นพ.ประเวศ วะสี หรือที่คนไทยรู้จักกันในนาม หมอประเวศ เกิดเมื่อวันที่ 5 สิงหาคม พ.ศ. 2475 บริเวณฝั่งลำน้ำแควน้อย ตำบลเกาะสำโรง อำเภอเมือง จังหวัดกาญจนบุรี เป็นบุตรคนที่ 4 ของนายคลาย และนางกิม วะสี เติบโตท่ามกลางวิถีชีวิตเรียบง่าย ก่อนก้าวขึ้นมาเป็นหนึ่งในบุคคลสำคัญด้านการแพทย์และสาธารณสุขของประเทศไทย
เส้นทางการศึกษาของหมอประเวศเริ่มจากโรงเรียนวัดเหนือ และโรงเรียนประชาบาลตำบลเกาะสำโรง ก่อนศึกษาต่อระดับมัธยมต้นที่โรงเรียนวิสุทธรังษี และสอบเข้าเรียนระดับมัธยมปลายที่โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาในปี พ.ศ. 2490 จากนั้นในปี พ.ศ. 2492 สามารถสอบเข้าเรียนต่อในชั้นเตรียมแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ก่อนเข้าศึกษาต่อที่คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล และจบการศึกษาในปี พ.ศ. 2498 ด้วยปริญญาแพทยศาสตร์บัณฑิตเกียรตินิยม พร้อมคว้าเหรียญทองจากการเป็นผู้ได้คะแนนอันดับหนึ่งตลอดหลักสูตร
หลังจากนั้น หมอประเวศเดินหน้าต่อในสายวิชาการระดับโลก โดยในปี พ.ศ. 2503 สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอกจากคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยโคโลราโด เดนเวอร์ สหรัฐอเมริกา และในปีถัดมาได้ศึกษาต่อด้านมนุษยพันธุศาสตร์ที่มหาวิทยาลัยลอนดอน สหราชอาณาจักร
เมื่อกลับประเทศไทย ท่านได้รับการแต่งตั้งเป็นอาจารย์ที่คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล สอนทั้งนักศึกษาแพทย์และแพทย์ประจำบ้าน โดยไต่เต้าจากอาจารย์โท อาจารย์เอก จนอาจารย์ชั้นพิเศษ ก่อนจะได้รับตำแหน่งศาสตราจารย์ในปี พ.ศ. 2519
ในด้านงานวิจัย ศ.นพ.ประเวศ เป็นผู้บุกเบิกงานศึกษาด้านพันธุศาสตร์ของโรคทาลัสซีเมีย โดยได้รับทุนวิจัยจากกระทรวงสาธารณสุข รวมถึงองค์กรทางการแพทย์จากต่างประเทศ ทำให้สามารถค้นพบกลไกของความผิดปกติของเม็ดเลือดแดงจากพันธุกรรม และแนวทางการป้องกันรักษาโรคโลหิตจางทาลัสซีเมียได้อย่างมีนัยสำคัญ ผลงานของท่านได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติ และถูกเชิญไปบรรยายในมหาวิทยาลัยและสถาบันวิจัยทั่วโลก
ตลอดชีวิตทางวิชาการ หมอประเวศมีบทความทางวิทยาศาสตร์ตีพิมพ์ในวารสารต่างประเทศมากกว่า 150 เรื่อง พร้อมเขียนตำราโลหิตวิทยาและคู่มือทางการแพทย์หลายเล่ม อีกทั้งยังได้รับทุนวิจัยจากสถาบันสุขภาพแห่งชาติของสหรัฐอเมริกา
นอกจากบทบาทนักวิชาการระดับโลกแล้ว ศ.นพ.ประเวศ ยังเป็นผู้มีบทบาทสำคัญในการปฏิรูประบบสาธารณสุขไทย เป็นผู้ผลักดันแพทย์ชนบท และเป็นผู้ริเริ่มจัดตั้งองค์กรอิสระด้านสุขภาพจำนวนมาก อาทิ สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.), สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.), สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.), สถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล (สรพ.), สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ (สพฉ.) และสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.)
นอกจากนี้ยังดำรงตำแหน่งราชบัณฑิตกิตติมศักดิ์ เป็นกรรมการสภามหาวิทยาลัยมหิดล มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ รวมถึงได้รับการยกย่องเป็น ราษฎรอาวุโส จากบทบาทการทำงานเพื่อสังคมอย่างต่อเนื่อง
การจากไปของ ศ.นพ.ประเวศ วะสี ในวัย 93 ปี จึงไม่เพียงเป็นการสูญเสียบุคลากรทางการแพทย์ระดับตำนาน หากยังหมายถึงการจากไปของนักคิด นักปฏิรูป และผู้วางรากฐานระบบสุขภาพไทยที่ทรงอิทธิพลที่สุดคนหนึ่งในประวัติศาสตร์ประเทศ