ฮันส์ ม้าแสนรู้ ที่สามารถทำโจทย์คณิตศาสตร์ได้

ฮันส์ ม้าแสนรู้ ที่สามารถทำโจทย์คณิตศาสตร์ได้ หากคุณถาม ฮันส์ ว่า 4 x 3 เท่ากับเท่าไหร่ ฮันส์จะใช้เท้าเคาะ 12 ครั้งอย่างถูกต้อง

ย้อนกลับไปในปี 1900 Wilhelm von Osten คูรสอนคณิตศาสตร์ชาวเยอรมันอาจรู้สึกเริ่มเบื่อหน่ายกับการทำงานกับมนุษย์ หรืออาจอยากหาความท้าทายใหม่ ๆ ให้กับชีวิต เขาจึงตัดสินใจฝึกม้าตัวหนึ่งด้วยตัวเองเป็นเวลา 4 ปี ก่อนที่จะนำม้าตัวนั้นออกมาแสดงให้คนทั้งโลกได้รับรู้

ม้าตัวดังกล่าวมีชื่อว่า ฮันส์แสนรู้ (Clever Hans) ฮันส์จะตอบคำถามจากครูฝึกโดยใช้กีบเท้าเคาะตามโจทย์ที่มันได้รับ เมื่อ ฟอน ออสเทน ถามฮันส์ว่า 4 คูณกับ 3 ได้เท่าไหร่ เจ้าฮันส์จะเคาะเท้าอย่างร่าเริงเป็นจำนวน 12 ครั้ง ซึ่งเป็นคำตอบที่ถูกต้องอย่างน่าประหลาดใจ

“และมันยังบอกรากที่สองของ 16 ได้โดยย่ำกีบ 4 ครั้ง” Fran De Waal นักสัตววิทยาเขียนในหนังสือ Are we smart enough to know how smart animals are? “ฮันส์แก้โจทย์เลขที่มันไม่เคยได้ยินมาก่อน ผู้คนพิศวงงงงวยกันมาก แล้วม้าตัวนี้ก็กลายเป็นดาวเด่นในระดับนานาชาติ”

ฮันส์ ดึงดูดความสนใจของนักวิทยาศาสตร์ในทันที ซึ่งรวมถึงนักชีววิทยาและนักจิตวิทยาด้วยเช่นกัน คณะกรรมการการศึกษาของเยอรมนีในปี 1904 เป็นคนกลุ่มแรกที่พยายามศึกษาและทดสอบฮันส์อย่างเข้มงวด โดยมีจุดประสงค์หลักคือการค้นหาว่าเกิดอะไรขึ้นกันแน่

ตลอดระยะเวลา 1 ปีครึ่ง แม้คนถามจะไม่ใช่ ฟอน ออสเทน ที่เป็นเจ้าของ แต่ฮันส์ก็ยังคงทำโจทย์ทางคณิตศาสตร์ได้อย่างถูกต้อง แม้คำถามนั้นจะซ้บซ้อนแค่ไหนก็ตาม ท้ายที่สุดคณะกรรมการก็สรุปว่าสิ่งที่ฮันส์ทำไม่ใช่การหลอกลวงใด ๆ เลย มันมาจากความสามารถของฮันส์ล้วน ๆ

ถูกครึ่งเดียว

เป็นเรื่องจริงที่ว่าฮันส์สามารถตอบคำถามทางคณิตศาสตร์ได้ด้วยตัวของมันเอง แต่อันที่จริงแล้วฮันส์ไม่ได้มีความรู้ทางคณิตศาสตร์ แต่กลับมีความสามารถอื่นที่น่าทึ่งไม่แพ้กัน นั่นคือการสังเกตรายละเอียดเล็ก ๆ น้อยจากมนุษย์รอบข้าง ซึ่งทำให้นักวิทยาศาสตร์หลายคนอ้าปากค้าง

“ดูเหมือนวิธีที่ทำให้มันสามารถตอบถูกได้ทั้งหมดก็คือ เจ้าของจะขยับตัวเล็กน้อยหรือยืดตัวขึ้นในจังหวะที่ฮันส์ย่ำเท้าถึงจำนวนที่ถูกต้อง” De Waal เขียน “ฮันส์สังเกตเบาะแสเหล่านี้ได้เก่งมาก”

รายละเอียดเล็ก ๆ น้อยที่มนุษย์คนใดก็ตามแสดงออกมาเมื่อฮันส์ย่ำเท้าได้คำตอบที่ถูกต้อง ไม่ว่าจะเป็นสีหน้า การขยับตัวหรือแม้แต่การขยับหมวกของคนสวมใส่ ฮันส์สังเกตเห็นได้ทั้งหมด หรือสามารถกล่าวได้อีกอย่างว่า ถ้าคนถามไม่รู้คำตอบ (ไม่มีการแสดงท่าทางสบายใจ) ฮันส์ก็ไม่รู้เหมือนกัน และหากฮันส์ไม่เห็นคนถามหรือมนุษย์คนอื่นเลย ฮันส์ไม่รู้คำตอบเช่นกัน

แม้ von Osten ผู้เป็นเจ้าของฮันส์จะแสดงความผิดหวังว่าฮันส์ไม่มีความรู้ทางคณิตศาสตร์ แต่โชคดีที่ฮันส์ได้เจ้าของคนใหม่ที่เห็นความสามารถของมัน

“นี่คือวิธีคิดที่ถูกต้อง มันพิสูจน์ให้เห็นความเฉียบแหลมอย่างเหลือเชื่อ แม้ความสามารถพิเศษด้านคณิตศาสตร์ของฮันส์อาจบกพร่อง แต่ความเข้าใจในภาษากายมนุษย์ของมันนั้นเข้าขั้นเป็นเลิศ” De Waal บอก

ที่มา

หนังสือ Are we smart enough to know how smart animals are? หน้าที่ 68-70

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3921203/

https://www.britannica.com/topic/Clever-Hans

https://www.nature.com/articles/s42256-025-01000-2

https://www.iflscience.com/clever-hans-the-horse-that…

Photo: Rosenfeld Media