“ปีใหม่ไทย” ทำไมต้องเป็นเดือนเมษายน?
เรารู้กันอยู่แล้วว่า “ปีใหม่ไทย” อยู่ในเดือนเมษายนของทุกปี แต่ทำไมต้องเป็นเดือนนี้?
เรื่องนี้ต้องเริ่มจากคำว่า “สงกรานต์” กันก่อน
ผศ. คมกฤช อุ่ยเต็กเค่ง ผู้เชี่ยวชาญปรัชญาอินเดียและศาสนาฮินดู อาจารย์ภาควิชาปรัชญา คณะอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร (จากไปเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2568) อธิบายที่มาของคำนี้ว่ามาจากภาษาสันสกฤตคือ “สํกฺรานฺติ” (อ่านว่า สัง-กราน-ติ) แปลว่า เคลื่อน หรือย้าย เป็นการเคลื่อนย้ายของพระอาทิตย์ในระบบปฏิทินแบบสุริยคติ ซึ่งนับปีโดยอิงตามการโคจรรอบพระอาทิตย์
สงกรานต์ไม่ได้มีแค่ปีละครั้ง เพราะแต่ละปีช่วงของการย้ายจากจักรราศีหนึ่งไปอีกจักรราศีหนึ่ง นับว่าเป็นสงกรานต์ทั้งสิ้น ตกราวๆ วันที่ 14-15 ของทุกเดือน
เพราะฉะนั้น สงกรานต์จึงมีทุกเดือน
อย่างไรก็ตาม สงกรานต์สำคัญที่สุดจะเป็นสงกรานต์ช่วงการข้ามปีหรือเริ่มต้นปีใหม่ ซึ่งสงกรานต์ใหญ่ในอินเดียแต่โบราณจะอยู่ในเดือนมกราคม อันเป็นช่วงที่โลกแถบเส้นศูนย์สูตรกำลังจะเข้าสู่ฤดูใบไม้ผลิ สัญลักษณ์ของการเริ่มต้นใหม่ ทุกวันนี้การเฉลิมฉลองสงกรานต์เดือนมกราคมเป็นที่รู้จักในชื่อ “พิธีตรียัมปวาย”
สงกรานต์เดือนเมษายนมาจากไหน?
ผู้เชี่ยวชาญปรัชญาอินเดียและศาสนาฮินดูให้คำตอบว่า เพราะพระอาทิตย์ในช่วงราศีเมษ หรือเดือนเมษายน ถือว่ามีกำลังมากสุด
“ราศีเมษถือเป็นราศีที่เป็นลัคนาของโลก ตามตำแหน่งของโลกในทางโหราศาสตร์ แปลว่าพระอาทิตย์จรเข้าดวงชะตาของโลกในระบบโหราศาสตร์ ในอินเดียใต้จึงฉลองปีใหม่ในช่วง ‘เมษสังกรานติ’” ผศ. คมกฤช บอก
สงกรานต์เดือนเมษายน กลายเป็น “ปีใหม่ไทย” ได้อย่างไร?
ศิริพจน์ เหล่ามานะเจริญ ผู้เชี่ยวชาญด้านประวัติศาสตร์และโบราณคดี อธิบายประเด็นนี้ว่า เพราะประเทศไทยและดินแดนต่างๆ ในอุษาคเนย์ ไม่ได้รับเพียงพระพุทธศาสนาจากอินเดีย แต่รับเอาชุดความรู้อื่นๆ เข้ามาด้วย เช่น ระบบปฏิทินแบบนับข้างขึ้นข้างแรมของดวงจันทร์ (จันทรคติ) ก็เปลี่ยนมาเป็นระบบสุริยคติตามอินเดีย
ความเข้าใจเรื่องสงกรานต์ก็เข้ามาสู่ไทยด้วยเช่นกัน โดยเข้ามาผ่านทาง “พราหมณ์” ในราชสำนักตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา ซึ่งพราหมณ์เหล่านี้มาจากอินเดียใต้
“เมื่อพราหมณ์อินเดียมาถึงไทยก็พบวัฒนธรรมดั้งเดิมที่นับถือผี จึงเกิดการปรับเปลี่ยนบางอย่างเพื่อให้สัมพันธ์กับความเชื่อดั้งเดิม สงกรานต์ไทยจึงค่อยๆ เข้าไปเกี่ยวข้องกับฤดูกาล ภูมิอากาศ และการเพาะปลูก
เดือนเมษาในไทยมีการไหว้ผีช่วงนี้กันอยู่แล้ว เนื่องจากเป็นหน้าแล้ง เพาะปลูกไม่ได้ ต้องรอหน้าฝน จึงมีการเอาเครื่องมือเครื่องใช้มาไหว้ผีบรรพชน เพื่อให้คุ้มครองและอำนวยอวยพรให้สามารถเพาะปลูกได้ผลผลิตงอกงามในปีนั้น
ความเชื่อเรื่องสงกรานต์จากอินเดียจึงผสมปนเปกับความเชื้อดั้งเดิมเหล่านี้ รวมถึงความเชื่อทางพุทธศาสนา กระทั่งเกิดเป็นสงกรานต์แบบไทย” ศิริพจน์ เล่า
สงกรานต์ที่ถือว่าเป็น “ปีใหม่ไทย” จึงอยู่ในเดือนเมษายนนั่นเอง
อ่านเพิ่มเติม :
- สงกรานต์ 3 วัน 13-15 เม.ย. เริ่มมีเมื่อใด ปีใหม่ไทยในอดีตเปลี่ยนไปมา ชาวบ้านตามตรวจดูวันเอง
- ข้าราชการสมัย ร.6 เคยหยุดวันปีใหม่ (แบบเก่า) ถึงวันสงกรานต์ ยาวนานติดต่อกัน 31 วัน!
สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่
อ้างอิง :
ผศ. คมกฤช อุ่ยเต็กเค่ง และ ศิริพจน์ เหล่ามานะเจริญ. สโมสรศิลปวัฒนธรรมเสวนา “ส่อง ‘สงกรานต์ไทย’”. ห้องประชุมอาคารดำรงราชานุภาพ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร. 28 มีนาคม 2567. คลิกรับชมเสวนาได้ที่นี่
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 12 เมษายน 2568
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : “ปีใหม่ไทย” ทำไมต้องเป็นเดือนเมษายน?
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com