สัญญาณ“ภาวะ MCI”ผู้ป่วยยังใช้ชีวิตได้ปกติ แต่เสี่ยงพัฒนาเป็นอัลไซเมอร์

ภาวะ MCI (Mild Cognitive Impairment) ภาวะการรู้คิดบกพร่องเล็กน้อย เป็นภาวะที่อยู่กึ่งกลางระหว่างคนที่มีความจำปกติกับคนที่เริ่มมีปัญหาเรื่องความจำเสื่อม ส่วนใหญ่จะแสดงออกในลักษณะเริ่มมีปัญหาด้านความจำ แต่ยังสามารถใช้ชีวิตประจำวันได้ปกติ ยังสามารถออกไปทำงานได้ และช่วยเหลือตัวเองได้ดี ซึ่งเกิดได้จากหลากหลายปัจจัย ไม่ว่าจะเป็น พันธุกรรม มีโรคประจำตัว หรือพฤติกรรม การพักผ่อนไม่เพียงพอ

สูงอายุไม่จำเป็นต้อง “อัลไซเมอร์” วิธีดูแลป้องกัน และตรวจเช็กความเสี่ยง!

ปรับ 8 พฤติกรรมลดเสี่ยงอัลไซเมอร์ สูงวัยอย่างสุขภาพที่ดี

อาการที่เป็นอยู่นี้เข้าข่าย MCI

• ลืมบ่อย ลืมง่าย ลืมรายละเอียดของเหตุการณ์ที่พึ่งผ่านไป แต่จะสามารถนึกคิดในสิ่งนั้นกลับมาได้เมื่อผ่านไปสักระยะ แตกต่างจากกลุ่มอัลไซเมอร์ที่มักจะลืมนาน
• วางแผนตัดสินใจได้ช้าลง คือยังสามารถวางแผนสิ่งต่าง ๆ ได้ แต่อาจต้องใช้เวลาในการคิดมากขึ้น รวมไปถึงแก้ปัญหาเฉพาะหน้าได้ไม่ดีเท่าที่เคยเป็น
• นึกคำไม่ออก เช่น การพูด การอธิบายติดขัดเล็กน้อย ไม่คล่องเหมือนเดิม แต่ก็ยังสามารถสื่อสารได้
• ความตั้งใจ ความใส่ใจ ต่อสิ่งใดสิ่งหนึ่งลดลง อาจเริ่มมีความเบื่อหน่ายง่ายขึ้น กับสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่ทำเป็นประจำ
• ในบางคนอาจเริ่มมีความรู้สึก ไม่เข้าใจ ไม่เห็นใจผู้อื่น โดยอาจมีการทำพฤติกรรมบางอย่างที่เริ่มไม่เหมาะสม ซึ่งแตกต่างจากพฤติกรรมเดิม

ภาวะ MCI มีสาเหตุมาจากอะไร

• พันธุกรรม หากมีประวัติครอบครัวเป็นโรคสมองเสื่อม ก็จะมีโอกาสเสี่ยงภาวะ MCI มากขึ้น
• มีโรคประจำตัว เช่น ความดัน ไขมัน เบาหวาน และคุมโรคได้ไม่ดีเท่าที่ควร
• การพักผ่อนไม่เพียงพอ การอดนอนเป็นประจำ ยิ่งมีโอกาสเสี่ยงภาวะ MCI

ซึ่งมีงานวิจัยพบว่าภาวะแบบพักผ่อนไม่เพียงพอ นอนไม่หลับติดต่อกันเป็นระยะเวลานาน มีส่วนทำให้มีความเสี่ยงต่อภาวะ MCI มากขึ้น และมีโอกาสเสี่ยงอัลไซเมอร์มากขึ้นตามไปด้วย หากจำเป็นต้องทำงานเป็นกะ ให้พยายามพักผ่อนให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้ และหมั่นสังเกตตัวเองอย่างสม่ำเสมอ เพราะการพักผ่อนไม่เพียงพอ ไม่ใช่แค่เพิ่มความเสี่ยง MCI แต่ยังอาจนำพาโรคอื่น ๆ มาได้เช่นเดียวกัน

การวินิจฉัยภาวะ MCI ทำได้กี่วิธี

การตรวจประเมินภาวะ MCI จะมีลักษณะคล้ายคลึงกับการตรวจคัดกรองภาวะสมองเสื่อมคือ ประเมินอาการเบื้องต้นโดยแพทย์ระบบประสาทและสมอง โดยอาจจะมีการเจาะเลือดส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการ เพื่อดูการทำงานของไต ตับ ไทรอยด์ฮอร์โมน ระดับวิตามินบางชนิด เช่น วิตามินบี 12 และในบางกรณีแพทย์อาจพิจารณาส่งตรวจ MRI หรือ CT Scan เพื่อวินิจฉัยอย่างละเอียดเพิ่มเติม จากนั้นจะมีการทดสอบความจำโดยผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทาง ซึ่งเป็นออกเป็น

• TMSE (Thai Mental State Examination) เป็นแบบทดสอบพื้นฐาน ซึ่งในผู้ที่มีภาวะ MCI ส่วนใหญ่ จะไม่พบความผิดปกติในแบบทดสอบชุดนี้
• MoCA (Montreal Cognitive Assessment) เป็นแบบทดสอบที่มีความซับซ้อนเพิ่มมากขึ้น ซึ่งภาวะ MCI ส่วนใหญ่จะพบความผิดปกติได้จากแบบทดสอบนี้

ภาวะ MCI รักษาให้หายขาดได้หรือไม่?

ก่อนอื่นต้องทำความเข้าใจกันก่อนว่า ภาวะ MCI จะถูกแบ่งออกเป็น 3 กลุ่มหลัก ๆ คือ

• 1 ใน 3 ของคนที่มีภาวะ MCI อาจพัฒนามาเป็นกลุ่มของสมองเสื่อม เช่น อัลไซเมอร์
• 1 ใน 3 อาจจะมีอาการคงตัวก็ คือมีความบกพร่องเล็กน้อยแต่ก็ยังช่วยเหลือตัวเองได้ ทำงานได้ต่อไป
• อีกกลุ่มนึงก็คือ 1 ใน 3 ก็จะสามารถกลับไปสู่ภาวะความจำปกติได้

ภาวะ MCI ยังไม่ทำให้เกิดผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวันมากนัก การรักษาในอันดับแรก จึงเป็นการรักษาโดยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เช่น

• การออกกำลังกาย ควรออกกำลังกาย 2 -3 ครั้งต่อสัปดาห์ โดยออกกำลังกายต่อเนื่องครั้งละ 20-30 นาที และเลือกรูปแบบกิจกรรมที่เหมาะสมกับอายุ เช่น เดินเร็ว วิ่งเหยาะ ว่ายน้ำ แอโรบิคเบา ๆ
• กระตุ้นการทำงานของสมองกระตุ้น เช่น หางานอดิเรกทำ เล่นเกม ฝึกคิดเลข
• ทำกิจกรรมเข้าสังคม ทำกิจกรรมครอบครัว
• คุมปัจจัยโรคประจำตัว ในกลุ่มโรค ความดัน ไขมัน เบาหวาน

ระยะแรกแพทย์อาจพิจารณานัดติดตามอาการทุก 3 เดือน หากพบว่าอาการคงที่ ก็จะขยายเวลาติดตามอาการเป็นทุก 6-12 เดือน แต่หากพบว่ามีอาการที่เข้าข่ายอาจจะพัฒนาไปเป็นภาวะอัลไซเมอร์ได้ ก็มักพิจาณาใช้ยาร่วมด้วย โดยมักเป็นกลุ่มยาที่สกัดมาจากใบแปะก๊วย และวิตามินบางชนิดมีส่วนช่วยในการชะลอไม่ให้ภาวะ MCI พัฒนากลายไปเป็นภาวะอัลไซเมอร์ได้

หากเคยมีภาวะ MCI จะมีโอกาสเป็นสมองเสื่อม มากน้อยแค่ไหน?

หากมีภาวะ MCI จะมีโอกาสเป็นอัลไซเมอร์มากขึ้น 10-15% ต่อปี จึงแนะนำให้ติดตามอาการกับแพทย์เฉพาะทางอย่างใกล้ชิด เพราะการชะลอการพัฒนาของภาวะ MCI ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น จะให้ประสิทธิภาพค่อนข้างดี ลดความเสี่ยงที่จะกลายเป็นภาวะสมองเสื่อมได้ดี

อย่างไรก็ตาม MCI เริ่มพบได้ตั้งแต่อายุ 50 ปีขึ้นไป และที่สำคัญอาจนำไปสู่ภาวะสมองเสื่อมได้ในอนาคต หากพบว่ามีอาการตามที่หมอให้ข้อมูลไว้ แนะนำให้ปรึกษาแพทย์เพื่อประเมิน ติดตาม และรักษาภาวะ MCI ก่อนที่จะเข้าสู่ภาวะสมองเสื่อม การรักษาเร็วก็จะได้ผลการรักษาที่ดีและมีประสิทธิภาพมากกว่า

ขอบคุณข้อมูลจาก : โรงพยาบาลพญาไท 3