"โอคาพี" ญาติยีราฟที่เหมือนม้าลาย สัตว์ท้องถิ่นป่าฝนเขตร้อนลุ่มน้ำคองโก

หากมองผ่าน ๆ หลายคนอาจคิดว่า "โอคาพี" คือสัตว์ลูกผสมระหว่างยีราฟกับม้าลาย เพราะมันมีลำตัวสีน้ำตาลเข้มคล้ายกวาง แต่กลับมีขาลายขาวดำเหมือนม้าลายอย่างน่าประหลาด อย่างไรก็ตาม ความจริงแล้วโอคาพีไม่ใช่ลูกผสมของสัตว์ชนิดใด หากเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว และเป็น “ญาติที่ยังมีชีวิตอยู่เพียงชนิดเดียวของยีราฟ” ร่วมกับยีราฟในวงศ์ Giraffidae

ด้วยรูปลักษณ์ที่แปลกตา การใช้ชีวิตอย่างสันโดษในป่าฝนทึบ และการถูกค้นพบโดยวิทยาศาสตร์เมื่อราวต้นศตวรรษที่ 20 ทำให้โอคาพีได้รับฉายาว่า "ยูนิคอร์นแห่งแอฟริกา" เพราะเป็นสัตว์ที่ผู้คนเคยได้ยินเพียงคำบอกเล่า แต่แทบไม่มีใครเคยพบเห็นด้วยตาตนเอง

แม้จะเป็นหนึ่งในสัตว์ที่มีวิวัฒนาการโดดเด่นที่สุดของโลก แต่ปัจจุบันโอคาพีกลับกำลังเผชิญความเสี่ยงจากการสูญเสียถิ่นอาศัยและการล่าสัตว์ จนถูกจัดให้อยู่ในสถานะ ใกล้สูญพันธุ์ (Endangered)

สัตว์ท้องถิ่นที่พบเฉพาะในป่าฝนเขตร้อนลุ่มน้ำคองโก

โอคาพีมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Okapia johnstoni เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในวงศ์ Giraffidae ซึ่งปัจจุบันมีสมาชิกที่ยังมีชีวิตอยู่เพียง 2 สกุล ได้แก่ ยีราฟ (Giraffa) และโอคาพี (Okapia)

แม้จะมีรูปร่างแตกต่างกันมาก แต่ทั้งสองชนิดมีบรรพบุรุษร่วมกันเมื่อหลายล้านปีก่อน และมีลักษณะทางกายวิภาคหลายอย่างคล้ายกัน เช่น ลิ้นยาว กระดูกกะโหลก และเขาขนาดเล็กที่เรียกว่า Ossicones

โอคาพีเป็นสัตว์เฉพาะถิ่น (Endemic Species) ของ สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก พบเฉพาะในป่าฝนเขตร้อนของลุ่มน้ำคองโกเท่านั้น

ชื่อ Okapi มาจากคำว่า "o'api" ในภาษาของชนพื้นเมืองเผ่าเอ็มบูตี (Mbuti) ซึ่งอาศัยอยู่ในป่าอิตูรี (Ituri Forest) ของคองโก ชาวพื้นเมืองรู้จักสัตว์ชนิดนี้มานานหลายร้อยปี ก่อนที่นักสำรวจชาวตะวันตกจะค้นพบ

ส่วนชื่อวิทยาศาสตร์ johnstoni ตั้งขึ้นเพื่อเป็นเกียรติแก่ เซอร์ แฮร์รี เอช. จอห์นสตัน นักสำรวจและผู้ว่าการอาณานิคมชาวอังกฤษ ผู้มีบทบาทสำคัญในการนำตัวอย่างของโอคาพีเข้าสู่การศึกษาทางวิทยาศาสตร์ในปี ค.ศ. 1901

ดูเหมือนม้าลาย แต่เป็นญาติยีราฟ

จุดเด่นที่สุดของโอคาพี คือ ลวดลายสีขาวสลับดำบริเวณขาและสะโพก ซึ่งทำให้หลายคนเข้าใจผิดว่าเป็นญาติของม้าลาย แท้จริงแล้ว ลวดลายเหล่านี้มีหน้าที่สำคัญคือ ช่วยพรางตัวในป่าที่มีแสงแดดส่องผ่านเป็นลายเงา ช่วยให้ลูกโอคาพีมองเห็นแม่ได้ง่ายในป่าทึบ ช่วยให้สมาชิกในพื้นที่เดียวกันจดจำกันได้

ข้อมูลทั่วไปของตัวเต็มวัย ได้แก่ ความยาวลำตัวประมาณ 2–2.5 เมตร ความสูงระดับหัวไหล่ประมาณ 1.5–1.7 เมตร น้ำหนักประมาณ 200–350 กิโลกรัม

แม้จะเป็นญาติของยีราฟ แต่โอคาพีไม่มีคอยาวมากเหมือนยีราฟ เนื่องจากวิวัฒนาการให้เหมาะกับการใช้ชีวิตในป่าทึบ

โอคาพีมีลิ้นสีม่วงเข้มหรือสีดำอมม่วง ยาวได้ประมาณ 30–35 เซนติเมตร ลิ้นที่ยาวและยืดหยุ่นช่วยให้สามารถดึงใบไม้จากกิ่งไม้ เก็บยอดอ่อน ทำความสะอาดดวงตา หรือเลียใบหูของตัวเองได้ ลักษณะนี้เป็นหนึ่งในหลักฐานสำคัญที่แสดงความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับยีราฟ

โอคาพีตัวผู้มีเขาขนาดเล็กปกคลุมด้วยหนังและขน เรียกว่า Ossicones เช่นเดียวกับยีราฟ ส่วนตัวเมียมักไม่มีเขา หรือมีเพียงปุ่มเล็ก ๆ บริเวณศีรษะ

สัตว์สันโดษแห่งป่าคองโก

โอคาพีเป็นสัตว์ที่ใช้ชีวิตลำพังเกือบตลอดเวลา โดยทั่วไปจะพบรวมกันเฉพาะในช่วงผสมพันธุ์ หรือแม่ที่อยู่กับลูก แต่ละตัวมีอาณาเขตของตนเอง และสื่อสารผ่านกลิ่นจากต่อมบนร่างกาย ปัสสาวะ มูล

โอคาพีไม่ค่อยส่งเสียงร้องเหมือนสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมหลายชนิด ตัวเต็มวัยใช้เสียงความถี่ต่ำและการดมกลิ่นในการสื่อสาร ขณะที่แม่และลูกจะใช้เสียงเบา ๆ ที่มนุษย์แทบไม่ได้ยิน เพื่อหลีกเลี่ยงการดึงดูดผู้ล่า

โอคาพีมีประสาทรับกลิ่นและการได้ยินดีเยี่ยม พวกมันเดินอย่างเงียบเชียบในป่าทึบ และมักหยุดเป็นระยะเพื่อฟังเสียงรอบตัวก่อนเคลื่อนที่ต่อ

โอคาพีเป็นสัตว์กินพืช อาหารหลัก ได้แก่ใบไม้ ยอดอ่อน เถาวัลย์ กิ่งอ่อน ผลไม้ เฟิร์น ไปจนถึงเห็ดบางชนิด นักวิจัยพบว่า โอคาพีสามารถกินพืชได้มากกว่า 100 ชนิด และบางชนิดเป็นพืชที่มีพิษต่อสัตว์อื่น

นอกจากนี้ พวกมันยังเลียดินหรือกินดินโป่งเพื่อเสริมแร่ธาตุ เช่น โซเดียมและแคลเซียม ซึ่งอาจมีไม่เพียงพอในอาหารจากพืช

โอคาพีอาศัยอยู่ในป่าฝนเขตร้อน ป่าดิบชื้น ป่าที่มีเรือนยอดหนาแน่นบริเวณลุ่มน้ำคองโก โดยเฉพาะ ป่าอิตูรี ซึ่งเป็นหนึ่งในผืนป่าฝนที่ใหญ่ที่สุดของทวีปแอฟริกา พวกมันมักพบในพื้นที่ที่มีความสูงประมาณ 500–1,500 เมตรจากระดับน้ำทะเล

อยู่ในสถานะใกล้สูญพันธุ์

โอคาพีมีอัตราการสืบพันธุ์ค่อนข้างต่ำโดยทั่วไปตั้งท้องประมาณ 14–15 เดือน ออกลูกครั้งละ 1 ตัว ลูกแรกเกิดหนักประมาณ 14–30 กิโลกรัม สิ่งที่น่าสนใจคือ ลูกโอคาพีจะใช้เวลาส่วนใหญ่ซ่อนตัวอยู่ในพุ่มไม้เป็นเวลาหลายสัปดาห์หลังคลอด แม่จะกลับมาให้นมเพียงวันละไม่กี่ครั้ง วิธีนี้ช่วยลดโอกาสที่ผู้ล่าจะติดตามกลิ่นไปพบลูก

ปัจจุบัน โอคาพีถูกจัดอยู่ในสถานะ Endangered (EN) หรือ ใกล้สูญพันธุ์ ประชากรในธรรมชาติมีแนวโน้มลดลงอย่างต่อเนื่องจากการตัดไม้ทำลายป่า การล่าสัตว์ รวมถึงความไม่สงบในพื้นที่ จากความขัดแย้งทางอาวุธในสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก ทำให้การลาดตระเวนและการอนุรักษ์สัตว์ป่าทำได้ยาก ส่งผลกระทบต่อประชากรโอคาพีโดยตรง

ที่มา: National Geographic / Okapi Conservation Project / WWF / Dublin Zoo

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : "โอคาพี" ญาติยีราฟที่เหมือนม้าลาย สัตว์ท้องถิ่นป่าฝนเขตร้อนลุ่มน้ำคองโก

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่

- Website : https://www.pptvhd36.com