แจกสูตรอาหาร “เมนูมัดใจ” ไตแข็งแรง ลดหวาน-มัน-เค็ม “อิ่มแต่ไม่อ้วน”

ปัจจุบันสถานการณ์ผู้ป่วยโรคไตทั่วโลกมีมากกว่า 850 ล้านคน หรือสองเท่าของผู้ป่วยโรคเบาหวาน จำนวน 422 ล้านคน มาก กว่าผู้ป่วยโรคมะเร็งทั่วโลก 42 ล้านคน ผู้ป่วยเอดส์/เอชไอวี 36.7 ล้านคน ถึง 20 เท่า ส่วนอัตราผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง (CKD) และภาวะไตวายเฉียบพลัน (AKI)ทั่วโลก อยู่ที่ 10.4% ในผู้ชาย และ 11.8% ในผู้หญิง โดยภาวะไตวายเฉียบพลันพบในประชากร 13.3 ล้านคนต่อปี อาจหายไปเองหรืออาจนำไปสู่โรคไตเรื้อรังหรือภาวะไตวายในอนาคตได้

สำหรับประเทศไทย ข้อมูลล่าสุดจากระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ ของกระทรวงสาธารณสุข ระบุว่า จำนวนผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังในประเทศไทยเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง จาก 1,046,072 คน เมื่อปี 2566 เพิ่มเป็น 1,145,586 คน ในปี 2568 หรือเพิ่ม ขึ้นเกือบ 100,000 คน ในเวลา 2 ปี และเมื่อจำแนกตามระยะของโรค พบว่า มีผู้ป่วยโรคไตระยะที่ 3 คือ ไตได้รับความเสียหายในระดับปานกลาง ไม่สามารถกรองเกลือและสารพิษได้อย่างเหมาะสม และอาจเกิดปัญหาในการรักษาสมดุลของของเหลวได้ จำนวนกว่า 670,000 คน ผู้ป่วยไตระยะที่ 4 มากกว่า 186,000 คน และระยะที่ 5 มากกว่า 100,000 คน

จำนวนนี้มี 1 แสนคน เป็นผู้ป่วยโรคไตวายเรื้อรังระยะสุดท้าย และต้องรับการบำบัดทดแทนไตด้วยการฟอกเลือด หรือล้างไตทางช่องท้อง ซึ่งต้องใช้งบในการดูแลรักษากว่า 20,000 ล้านบาทต่อปี และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง 15-20% ต่อปี หากไม่มีการแก้ไขคาดว่าใน 5 ปีข้างหน้าจะมีผู้ป่วยเพิ่มเป็นกว่า 2 แสนราย และต้องใช้งบกว่า 4 หมื่นล้านบาทต่อปี โดย จ.เชียงรายถือว่า มีผู้ป่วยโรคไตวายเรื้อรังสูงมาก รองจากกรุงเทพฯ เพียงจังหวัดเดียว แต่หากนับเฉพาะผู้ป่วยในพื้นที่จังหวัดจริง ๆ ถือว่ามีมากที่สุด

ปี 2569 สถิติผู้ป่วยต้องได้รับการฟอกไตจำนวน 120,000 คน ในทุกช่วงวัยตั้งแต่ 18 ปี -สูงอายุ ซึ่งสาเหตุของการเป็นโรคไต ไม่ใช่การกินเค็มเท่านั้น แต่ยังเกิดจากกลุ่มโรค NCDs เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจและหลอดเลือด โรคอ้วนหรือมีภาวะน้ำหนักเกิน โรคเก๊าท์หรือระดับกรดยูริกในเลือดสูง โรคแพ้ภูมิตนเอง หรือโรคทางพันธุกรรม รวมทั้งการดื่มน้ำน้อยจนทำเกิดภาวะขาดน้ำของไตจนทำงานบกพร่อง

รวมทั้งพฤติกรรมการรับประทานอาหารที่มีโซเดียมสูง แม้จะไม่มีรสเค็ม เช่นซอสมะเขือเทศ ซอสพริก น้ำจิ้มสุกี้ อาหารแปรรูป ขนมกรุบกรอบ ผลไม้กระป๋อง อาหารหมักดอง เช่น ผักกาดดอง หรือไข่เค็ม บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป ผงฟู สารกันบูด หรือสารกันเชื้อราในขนมปัง เป็นหนึ่งในสาเหตุทำให้ป่วยด้วยโรคไตเรื้อรัง นำมาสู่การเข้ารับการรักษาอาการป่วยและฟอกไตทั้งที่โรงพยาบาลของรัฐ เอกชน และศูนย์ฟอกไต กลายเป็น “ภาระ” ค่าใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้นของครอบครัว

สำหรับการรักษาโรคดังกล่าว ไม่ได้เน้นเฉพาะการให้ยาและการส่งตัวผู้ป่วยเข้ารับการฟอกไตเท่านั้น แต่ยังต้องปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเปลี่ยนการกินของผู้ป่วยระยะแรกเริ่ม ซึ่งโรงพยาบาลสมเด็จพระญาณสังวร อ.เชียงวัย จ.เชียงราย กลุ่มงานโภชนศาสตร์ ประกอบด้วย กันยารัตน์ คีลาวงค์ หัวหน้ากลุ่มงานโภชนาการ พร้อมลูกทีม 2 คน คือ จิรดา บินตัง และ ณัฎฐานิชา คำอินต๊ะ ได้ร่วมกันปรับเมนูอาหารสำหรับ ผู้ป่วยโรคไตในระยะเร่มต้นและผู้ป่วยที่ต้องฟอกไต รวมทั้งผู้ป่วยสโตรก

โดยมีการแจกสูตรเมนูอาหารคาว เช่น ยำวุ้นเส้น ที่ใช้แป้งปลอดโปรตีน ซึ่งเป็นกลุ่มคาร์โบไฮเดรตที่ไม่มีโปรตีน หรือมีโปรตีนต่ำมาก, น้ำเงี้ยวปรุงจืด ดีต่อใจ ไตร่าเริง, ข้าวซอยไก่ เบาใจ ไกลเบาหวาน และก๋วยเตี๋ยวมัดใจ ไตแข็งแรง ส่วนสูตรอาหารหวาน สำหรับผู้ป่วยโสตรก เช่น คุกกี้ไข่ขาว และวุ้นฮีลใจ กลืนได้กินดี

กันยารัตน์ เล่าให้ฟังว่า รพ.สมเด็จพระญาณสังวร มีศูนย์ฟอกไตฯ จะมีผู้ป่วยเข้ารับการรักษาและเข้ามาฟอกไตในทุก ๆ วัน สำหรับผู้ป่วยที่ต้องพักรักษาตัวอยู่ในโรงพยาบาล ฯจะมีการจัดปรุงอาหารสำหรับผู้ป่วยอยู่แล้ว ที่นี่มีผู้ป่วย NCDs อยู่ในลำดับต้น ๆ จึงต้องปรับเมนูพิเศษเพื่อลดความเค็ม หวาน มัน โดยใช้วัตถุดิบจากธรรมชาติ และไม่ใช้ผงปรุงรส ซึ่งมีเสียงตอบรับจากผู้ป่วยดีมาก ๆ หลายๆ รายถึงกับขอสูตรไปทำรับประทานที่บ้าน ผ่านการสแกนคิวอาร์ดโค้ด

เมนูที่ได้รับความนิยมมาก ๆ คือ ก๋วยเตี๋ยวมัดใจ ไตแข็งแรง น้ำซุป เคี่ยวจากกระดูกหมู ส่วนความหวานจากผัก เช่น หัวใช้เท้า ตัวของน้ำซุปจะลดปริมาณโซเดียมลง โดยไม่ใช้ผงปรุงรส เป็นอาหารที่โรงพยาบาลทำให้กับผู้ป่วยไต หรือผู้ป่วยที่เริ่มเป็นความดัน หรือผู้สนใจต้องการ…เรามีสูตรให้นำไป มีคิวอาร์โคดสแกนสูตรได้ ผู้ป่วยบอกว่า ตั้งแต่ป่วยเป็นความดันและโรคไต ก็ไม่เคยรับประทานก๋วยเตี๋ยวอีกเลย ถือว่าประสบความสำเร็จในการรณรงค์ ไม่ให้ผู้ป่วยโรคไตรับประทานอาหารที่มีโซเดียมสูง

นอกจากนี้ยังมีเมนู ยำวุ้นเส้น ซึ่งใช้แป้งปลอดโปรตีน เนื่องจากผู้ป่วยจะกังวลเรื่องอาหารที่เป็นเส้นเหลืองๆ เขียว ๆ เส้นก๋วยเตี๋ยว เส้นหมี่เหลือง เกี้ยว ซึ่งเส้นพวกนี้จะมีโปรแตส เซียมสูง น้ำเงี้ยวปรุงจืด ดีต่อใจ ไตร่าเริง ให้กับผู้สนใจ และผู้ป่วยที่แอดมิทจะปรับรสชาติ ไม่ใช้น้ำปลา หรือน้ำตาล จะใช้จากธรรมชาติเป็นหลัก 100 เปอร์เซ็นต์ หรือข้าวซอยไก่ จะไม่ใช้กะทิสด แต่จะใช้นมกล่องหรือนมถั่วเหลืองแทน เพื่อลดปริมาณไขมันและน้ำตาล

ส่วนสูตรอาหารสำหรับผู้ป่วยเบาหวาน เช่น ขนมเทียนแก้ว คุ้กกี้ไข่ขาว และวุ้น ฮีลใจ กลืนได้ กินดี กันยารัตน์ บอกว่า วุ้นฮีลใจ เหมาะสำหรับผู้ป่วยสโตรกที่มีปัญหาเรื่องการกลืน และการบดเคี้ยว โดยจะใช้อาหารทางการแพทย์เป็นส่วนผสม ซึ่งใช้กับผู้ป่วยสโตรกและผู้ป่วยโรคเบาหวานหรือผู้ที่ต้องการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด

"ผู้ป่วยกลุ่มโรค NCDs การป้องกันและรักษา ต้องทำตามคำแนะนำของแพทย์ ต้องทราบว่า อะไรที่กินแล้วจะทำให้ไตทำงานหนักการเดิม อาหารรสจัดควรเลี่ยง ถ้าเป็นไปได้ควรทำกินเอง ในแต่ละมื้อควรมีอาหารที่หลากหลาย หลีกเลี่ยงเนื้อสัตว์ที่มีโปรตีนสูง รับประทานผลไม้ หากในระยะเริ่มต้น อยากแนะนำให้ลดขนมกรุบกรอบ อาหารผู้ป่วยโรคไตไม่อร่อย แต่ถ้ายังไม่มีอาการป่วย การลด หวาน มัน เค็ม ให้มีความคุ้นชินกับรสชาติอาหาร กินอิ่มแต่ไม่อ้วนได้ไม่ยาก" หัวหน้าทีมโภชนาการ จากรพ.สมเด็จพระญาณสังวร ทิ้งท้าย

แม้ผู้ป่วยกลุ่มโรค NCDs โดยเฉพาะผู้ป่วยไตจะได้รับสิทธิประโยชน์ในการรักษาจากสป.สช.สิทธิบัตรทอง 30 บาทรักษาทุกที่ ทั้งการปลูกถ่ายไต การล้างช่องท้อง การฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม และการฟอกไตฟรี แต่การไม่ป่วย ไม่ว่าจากโรคอะไรก็ตาม ถือว่า เป็นลาภอันประเสริฐสุดของร่างกายแล้ว

หมายเหตุ: เก็บตกจากการลงพื้นที่โรงพยาบาลสมเด็จพระญาณสังวร อ.เชียงชัย จ.เชียงราย เวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้การขับเคลื่อนงาน NCDs สป.สช.และเครือข่ายเมื่อวันที่ 8 ก.ย.2569

อ่านข่าว :

สธ.เปิดข้อมูล "มหาสารคาม" กินเค็มจัด 57% เร่งปรับเมนู ลดหวาน มัน เค็ม

"ประกันสังคม" ปรับเกณฑ์ใหม่ป่วยโรคไต เข้าถึงการรักษาเร็วขึ้น-ไม่ต้องสำรองจ่าย

หยุด! เสี่ยงไตวาย "งดรสเค็ม-มัน" ภัยเงียบ "คุกคาม" ประชากรโลก