20 ปี “ทักษิณ ชินวัตร” คดีปิดแฟ้มเกือบหมด เหลือค้าง ม.112

ย้อนมหากาพย์คดีอดีตนายกฯ ตั้งแต่ที่ดินรัชดาฯ เอ็กซิมแบงก์ หวยบนดิน ทีพีไอ จนถึงกลับไทยรับโทษปี 2566 ปัจจุบันเหลือเพียงคดี ม.112 ที่อยู่ในชั้นอุทธรณ์ และคดีตรวจสอบการบังคับโทษชั้น 14 รพ.ตำรวจ ที่ศาลฎีกาฯ กำลังไต่สวน

นับตั้งแต่การรัฐประหาร เมื่อวันที่ 19 กันยายน 2549 เป็นต้นมา ชื่อของ นายทักษิณ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรี ถูกผูกโยงกับคดีทางการเมืองและคดีทุจริตจำนวนมาก จนกลายเป็นหนึ่งในบุคคลทางการเมืองที่เผชิญกระบวนการยุติธรรมมากที่สุดในประวัติศาสตร์การเมืองไทย

ตลอดระยะเวลาเกือบ 20 ปีที่ผ่านมา หลายคดีสิ้นสุดลงแล้ว บางคดีศาลพิพากษาลงโทษ บางคดียกฟ้อง ขณะที่บางคดีหมดอายุความ

หลังการเดินทางกลับประเทศไทย เมื่อวันที่ 22 สิงหาคม 2566 เพื่อรับโทษตามคำพิพากษา และได้รับพระราชทานอภัยโทษในเวลาต่อมา ทำให้คดีอาญาส่วนใหญ่ของ “ทักษิณ” สิ้นสุดลงเกือบทั้งหมด

อย่างไรก็ตาม ณ กลางปี 2569 ยังมีประเด็นทางกฎหมายสำคัญที่ต้องติดตามอีก 2 เรื่อง คือ คดีมาตรา 112 และ การไต่สวนกรณีเข้ารักษาตัวที่ชั้น 14 โรงพยาบาลตำรวจ

จุดเริ่ม“รัฐประหาร”19 ก.ย. 49

หลังคณะปฏิรูปการปกครองฯ ยึดอำนาจ “รัฐบาลไทยรักไทย” ได้มีการจัดตั้งคณะกรรมการตรวจสอบการกระทำที่ก่อให้เกิดความเสียหายแก่รัฐ (คตส.) เพื่อตรวจสอบโครงการและนโยบายต่าง ๆ ในยุครัฐบาลทักษิณ

ผลการตรวจสอบนำไปสู่การดำเนินคดีจำนวนมาก ทั้งในชั้นคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) อัยการ และ ศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง

คดีที่ดินรัชดาฯ

คดีสำคัญที่สุด คือ กรณีการซื้อขายที่ดินย่านรัชดาภิเษก ซึ่งเกี่ยวข้องกับการที่คุณหญิงพจมาน ณ ป้อมเพชร ซื้อที่ดินจากกองทุนเพื่อการฟื้นฟูและพัฒนาระบบสถาบันการเงิน

วันที่ 21 ตุลาคม 2551 ศาลฎีกาฯ พิพากษาจำคุก นายทักษิณ 2 ปี โดยไม่รอลงอาญา ฐานใช้อำนาจขัดกันแห่งผลประโยชน์
ขณะนั้น นายทักษิณ เดินทางออกนอกประเทศไปแล้ว ทำให้กลายเป็นผู้หลบหนีคดี และเป็นจุดเริ่มต้นของการลี้ภัยทางการเมืองยาวนานกว่า 15 ปี

คดีเอ็กซิมแบงก์-หวยบนดิน

อีกคดีสำคัญคือ การอนุมัติให้ธนาคารเพื่อการส่งออกและนำเข้าแห่งประเทศไทย (EXIM Bank) ปล่อยกู้รัฐบาลเมียนมา 4,000 ล้านบาท เพื่อซื้ออุปกรณ์โทรคมนาคมจากบริษัทเอกชนไทย
ปี 2558 ศาลฎีกาฯ พิพากษาจำคุก 3 ปี โดยไม่รอลงอาญา เห็นว่าเป็นการใช้อำนาจเอื้อประโยชน์แก่ธุรกิจเอกชน

ส่วนโครงการสลากเลขท้าย 2 ตัว 3 ตัว หรือ หวยบนดิน ถูกกล่าวหาว่าดำเนินการโดยไม่มีฐานกฎหมายรองรับ

ปี 2558 ศาลฎีกาฯ พิพากษาจำคุกนายทักษิณ 2 ปี แต่เนื่องจากจำเลยหลบหนีอยู่ต่างประเทศ จึงยังไม่เข้าสู่กระบวนการรับโทษในเวลานั้น

คดีแปลงสัมปทาน-ทีพีไอ

คดีเกี่ยวกับการแก้ไขสัญญาสัมปทานโทรคมนาคมที่ถูกกล่าวหาว่า เอื้อประโยชน์แก่บริษัทเอกชน

ภายหลังศาลมีคำพิพากษายกฟ้อง เนื่องจากพยานหลักฐานไม่เพียงพอ

ขณะที่กรณีถูกกล่าวหาว่า แทรกแซงกระบวนการฟื้นฟูกิจการบริษัทอุตสาหกรรมปิโตรเคมีกัลไทย (ทีพีไอ) ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้อง และคดีสิ้นสุดลงในเวลาต่อมา

คดีซุกหุ้นและทรัพย์สิน

กรณีซุกหุ้นและทรัพย์สินถือเป็นหนึ่งในคดีที่ถูกจับตามองตั้งแต่ก่อนรัฐประหาร แต่หลายประเด็นได้สิ้นสุดลงตามกระบวนการกฎหมาย หรือ ถูกวินิจฉัยไปแล้วในช่วงก่อนหน้ากลับประเทศไทยปี 2566

22 สิงหาคม 2566 นายทักษิณ เดินทางกลับประเทศไทยหลังลี้ภัยกว่า 15 ปี

วันเดียวกันศาลฎีกาฯ อ่านคำพิพากษารวม 3 คดี ผลปรากฏ 1.คดีที่ดินรัชดาภิเษก จำคุก 2 ปี 2.คดีเอ็กซิมแบงก์ จำคุก 3 ปี 3.คดีหวยบนดิน จำคุก 2 ปี รวมโทษ 8 ปี

ต่อมาวันที่ 1 กันยายน 2566 มีพระบรมราชโองการพระราชทานอภัยโทษ ลดโทษเหลือ 1 ปี จากนั้นได้รับการพักโทษตามเกณฑ์กรมราชทัณฑ์ในปี 2567

คดีร้อน ม.112

คดีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 112 นี้ เกิดจากการให้สัมภาษณ์สื่อเกาหลีใต้ เมื่อปี 2558

อัยการยื่นฟ้องในความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 112 และ พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ฯ

วันที่ 22 สิงหาคม 2568 ศาลอาญามีคำพิพากษายกฟ้อง โดยเห็นว่าพยานหลักฐานของโจทก์ยังไม่เพียงพอที่จะพิสูจน์ความผิดได้

อย่างไรก็ตาม ล่าสุดอัยการสูงสุดมีคำสั่งยื่นอุทธรณ์ และศาลอาญารับอุทธรณ์ไว้พิจารณาแล้ว ทำให้คดียังไม่ถึงที่สุดและอยู่ระหว่างการพิจารณาของศาลอุทธรณ์

ปมชั้น 14 รพ.ตำรวจ

อีกคดีที่ถูกจับตาคือ กรณีการเข้ารักษาตัวที่ชั้น 14 โรงพยาบาลตำรวจ ตั้งแต่คืนแรกที่ถูกควบคุมตัวในเรือนจำพิเศษกรุงเทพมหานคร

ศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองรับไต่สวนข้อเท็จจริงเอง โดยเรียกพยานกว่า 20 ปาก รวมทั้งผู้บริหารราชทัณฑ์ แพทย์ และผู้เกี่ยวข้องเข้าให้ข้อมูล

ปัจจุบันกระบวนการดังกล่าวยังอยู่ระหว่างการพิจารณาของศาล และอาจมีผลต่อการวินิจฉัยว่า การบังคับโทษจำคุกเป็นไปตามกฎหมายครบถ้วนหรือไม่

เมื่อพิจารณาภาพรวมคดีทั้งหมด นับจากปี 2549 จะพบว่า คดีสำคัญส่วนใหญ่สิ้นสุดลงแล้ว ไม่ว่าจะเป็นคดีที่ดินรัชดาภิเษก คดีเอ็กซิมแบงก์ คดีหวยบนดิน หรือ คดีทีพีไอ

ทำให้ปัจจุบันเหลือเพียง 2 ประเด็น ที่อาจส่งผลต่อสถานะทางการเมืองและกฎหมายของนายทักษิณ ได้แก่ คดีมาตรา 112 ที่อยู่ในชั้นอุทธรณ์ และคดีชั้น 14 ที่อยู่ระหว่างการไต่สวนของศาลฎีกาฯ

ทั้งสองคดีจึงถูกมองว่าเป็น “บทสุดท้าย” ของมหากาพย์คดีความที่ยืดเยื้อมานานเกือบ 20 ปี นับตั้งแต่รัฐประหาร ปี 2549 เป็นต้นมา

รายงานพิเศษ หนังสือพิมพ์ฐานเศรษฐกิจ ฉบับ 4207