เจาะปมน้ำมันอิหร่านส่อค้างคลัง ขณะ ‘โมจตาบา’ เงียบ ไร้เงาในงานศพบิดา
ท่ามกลางพิธีศพอันยิ่งใหญ่ของ อาลี คาเมเนอี อดีตผู้นำสูงสุดของอิหร่านที่มีผู้คนมาร่วมไว้อาลัยหลายล้านคน พร้อมด้วยคณะผู้แทนระดับสูงและผู้นำจากหลายสิบประเทศทั่วโลก สายตาของประชาชนในกรุงเตหะรานรวมถึงนักวิเคราะห์ต่างชาติกลับจับจ้องไปที่ "ความว่างเปล่า" จากการหายตัวไปของ โมจตาบา คาเมเนอี บุตรชายผู้สืบบัลลังก์ ในฐานะผู้นำสูงสุดคนใหม่ของประเทศ
การเก็บตัวเงียบของโมจตาบาท่ามกลางสถานการณ์ตึงเครียด ไม่เพียงแต่ทำให้เกิดข้อกังขาด้านความมั่นคงภายในเท่านั้น แต่ยังส่งผลกระทบต่อเนื่องถึงเสถียรภาพทางเศรษฐกิจ โดยเฉพาะในกลุ่มนักลงทุนที่กำลังจับตามองว่า อิหร่านจะสามารถบริหารจัดการและระบายน้ำมันดิบคงคลังที่ลอยลำอยู่กลางทะเลได้อย่างไร ภายใต้บรรยากาศทางการเมืองที่เต็มไปด้วยความไม่แน่นอนเช่นนี้
ไร้เงาผู้นำคนใหม่ในงานศพ สะท้อนความไม่แน่นอนของรัฐ
ไม่มีใครพบเห็น โมจตาบา คาเมเนอี ในที่สาธารณะเลยนับตั้งแต่เหตุโจมตีทางอากาศของอิสราเอลเมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ ที่ผ่านมา ซึ่งทำให้เขาได้รับบาดเจ็บ และคร่าชีวิตอาลี คาเมเนอี บิดาของเขา รวมถึงซาห์รา ฮัดดัด-อาเดล ภรรยาของเขา โดยเขายังคงหายตัวไปอย่างต่อเนื่องตลอดพิธีศพของทั้งคู่ แม้ว่าเจ้าหน้าที่ทางการจะระบุว่า เป็นผลมาจากภัยคุกคามจากการลอบสังหารที่ยังคงมีอยู่ก็ตาม
อย่างไรก็ตาม การหายตัวไปของผู้นำสูงสุดคนปัจจุบันกลับยิ่งดูเด่นชัดและกลายเป็นข้อกังขา เมื่อสมาชิกในครอบครัวคนอื่นๆ ทั้งบุตรชายอีก 3 คนของอดีตผู้นำ ตลอดจนผู้นำทางการเมืองของอิหร่านและบุคคลสำคัญจากต่างประเทศ ต่างเดินทางมาร่วมงานไว้อาลัยอย่างพร้อมเพรียง ซ้ำร้ายยังถูกตอกย้ำด้วยคำขู่ล่าสุดจาก อิสราเอล คัตซ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมของอิสราเอล ที่ระบุว่าผู้นำอิหร่านคนใดที่พยายามทำลายอิสราเอลจะถูกสกัดกั้นเช่นกัน
สถานการณ์ดังกล่าวทำให้เกิดข่าวลือสะพัดเกี่ยวกับระดับความรุนแรงของอาการบาดเจ็บของโมจตาบา โดยมีรายงานจากวงในว่าเขาได้รับบาดเจ็บสาหัสที่ใบหน้าและขา ซึ่งการเก็บตัวเงียบนี้ทำให้ประชาชนบางส่วนเริ่มตั้งคำถามต่อภาพลักษณ์ความแข็งแกร่งของรัฐบาล โดยมองว่าสาธารณรัฐอิสลามไม่สามารถรักษาความปลอดภัยให้ผู้นำปรากฏตัวในงานสำคัญเช่นนี้ได้ แม้เพียงไม่กี่นาทีก็ตาม
ความไม่โปร่งใสนี้สร้างความกังวลว่า อาจมีคนบางกลุ่มในรัฐบาลอาศัยความสับสนจากความว่างเว้นของผู้นำในการเข้าควบคุมกลไกอำนาจ ดำเนินกิจการต่างๆ และยัดเยียดการตัดสินใจแทนประชาชนโดยอ้างชื่อผู้นำในเวลาที่ต้องการ แม้ว่าในทางธรรมเนียมและโครงสร้างการบริหารของอิหร่าน ผู้นำจะสามารถสั่งการผ่านตัวแทน แถลงการณ์ทางโทรทัศน์ หรือคำสั่งลายลักษณ์อักษรได้โดยไม่จำเป็นต้องปรากฏตัวตลอดเวลาก็ตาม
ศึกสองด้านทางเศรษฐกิจ: เมื่อดีมานด์จีนทรุด ปะทะ ซัพพลายล้นตลาด
แม้ว่าข้อจำกัดและมาตรการปิดล้อมทางทะเลจะถูกผ่อนปรนลง แต่อิหร่านกลับต้องเผชิญกับโจทย์หินในการระบายน้ำมันดิบคงคลัง เพราะพี่ใหญ่อย่าง จีน ซึ่งเป็นผู้ซื้อหลักของอิหร่านและเป็นผู้นำเข้าน้ำมันเบอร์หนึ่งของโลก เริ่มส่งสัญญาณเมินใส่ และไม่มีทีท่าว่าอยากจะซื้อน้ำมันเพิ่มขึ้น
ทั้งนี้ ยอดนำเข้าน้ำมันดิบรวมของจีนในเดือนพฤษภาคมดิ่งลงถึง 29% สู่ระดับต่ำสุดนับตั้งแต่ปี 2018 และยอดซื้อน้ำมันจากอิหร่านในเดือนมิถุนายนก็ลดลงกว่าครึ่งหนึ่งเมื่อเทียบกับเดือนก่อนหน้า
ความตึงเครียดและสงครามที่เกิดขึ้นกลายเป็นตัวเร่งสำคัญที่ทำให้จีนปรับเปลี่ยนยุทธศาสตร์พลังงาน โดยหันไปมุ่งเน้นการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด และเร่งพัฒนาระบบพลังงานที่ไม่ใช่ฟอสซิลตามนโยบายของนายกรัฐมนตรี หลี่ เฉียง เพื่อลดความเสี่ยงเชิงภูมิรัฐศาสตร์และการพึ่งพาพลังงานจากภายนอกประเทศ ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อความต้องการใช้น้ำมันดิบในระยะยาว
ซ้ำร้าย ฝั่งอุปทานในตลาดโลกยังมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง หลังจากกลุ่ม OPEC+ มีมติเพิ่มโควตาการผลิตอีก 188,000 บาร์เรลต่อวันสำหรับเดือนสิงหาคม ประกอบกับยอดส่งออกน้ำมันของรัสเซียที่พุ่งสูงเป็นประวัติการณ์ ส่งผลให้เกิดภาวะน้ำมันล้นตลาด และทำให้น้ำมันดิบของอิหร่านมากกว่า 40 ล้านบาร์เรลต้องลอยลำค้างอยู่กลางทะเลเพราะไม่มีคำสั่งซื้อ
นอกจากนี้ การคำนวณต้นทุนพลังงานของคู่ค้าจะยิ่งซับซ้อนและเผชิญความเสี่ยงมากขึ้น จากการที่อิหร่านขู่จะจัดเก็บค่าผ่านทางแบบขั้นบันไดในช่องแคบฮอร์มุซหลังพ้นกำหนด 60 วัน ซึ่งแม้โครงสร้างการปกครองของอิหร่านจะเอื้อให้บริหารประเทศผ่านระบบตัวแทนได้โดยไม่จำเป็นต้องเห็นตัวผู้นำ แต่นักวิเคราะห์มองว่าภายใต้ศึกรอบด้านเช่นนี้ รัฐบาลไม่สามารถซ่อนตัว โมจตาบา คาเมเนอี ไว้ได้ตลอดไป และความไม่แน่นอนทางการเมืองนี้จะยังคงเป็นตัวฉุดรั้งความเชื่อมั่นทางเศรษฐกิจต่อไป