บทเรียนภาวะผู้นำใต้แรงกดดัน ‘อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ’ และยุทธศาสตร์กู้ศรัทธาพรรคประชาธิปัตย์

“ผมบอกกับตัวเองเสมอว่าผมไม่ต้องการถูกระบบกลืน”

คือคำประกาศจากชายผู้เข้าสู่การเมืองตั้งแต่อายุ 27 และก้าวสู่ตำแหน่งนายกรัฐมนตรีในวัย 44 ปี วันนี้ ‘อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ’ กลับมาในฐานะผู้ช่วยหาเสียงของพรรคประชาธิปัตย์ แต่ในสมรภูมิที่เปลี่ยนไป

พรรคฯ กำลังอยู่ในจุดตกต่ำที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์ แต่เขากลับมาด้วยเป้าหมายเดียว คือฟื้นศรัทธาเดิมให้กลับมา และพิสูจน์ว่าสถาบันการเมืองที่ไม่มีเจ้าของยังมีที่ยืนในโลกที่เปลี่ยนแปลงอย่างไม่หยุดนิ่ง

กลยุทธ์ ‘คนใหม่’ ในพรรค คืออะไร

อภิสิทธิ์กลับมาพร้อมตั้งเงื่อนไขกับตัวเองว่า จะรับงานบริหารอีกครั้งก็ต่อเมื่อสามารถชวน ‘คนใหม่’ เข้ามาร่วมขับเคลื่อนได้จริง

หรือพูดให้ง่ายขึ้นก็คือไม่ใช่แค่ล้างหน้า ทาแป้ง แต่คือปรับโครงสร้างกระดูก และหัวใจของพรรค เปลี่ยนภาพลักษณ์ให้ประชาชนเห็นว่า คนรุ่นใหม่มีบทบาทจริง มีอำนาจในการตัดสินใจ ไม่ใช่แค่ใบหน้าในโปสเตอร์ หรือเครื่องมือสร้างความชอบธรรม

บทบาทของอภิสิทธิ์ในรอบนี้เป็นอย่างไร

“ผมไม่ได้กลับมาเพื่อจะเป็นทุกอย่างของพรรค”

อภิสิทธิ์มองบทบาทตัวเองวันนี้เป็นเพียงสะพานเชื่อม ประคับประคองคนรุ่นใหม่ให้ก้าวเดินอย่างมั่นใจ โดยไม่หลงลืมรากเดิมของพรรคที่ยืนอยู่บนอุดมการณ์

การสร้างทีมผู้นำที่ผสมผสานระหว่างประสบการณ์และความคิดใหม่จึงเป็นหัวใจของการ Turnaround ครั้งนี้ เพราะเขาเชื่อว่า ความเชื่อมั่นไม่เกิดจากวาทกรรม แต่ต้องเห็นโครงสร้างจริง

ยุทธศาสตร์ใหม่ประชาธิปัตย์ จะเดินหน้าพรรคไปยังทิศทางใด

อีกหนึ่งสิ่งที่อภิสิทธิ์พยายามสื่อสารคือ ประชาธิปัตย์ต้องกลับไปเป็นพรรคที่ ‘ไม่มีเจ้าของ’

ต้องไม่มีใครชี้นำทิศทางพรรคได้เบ็ดเสร็จ เขาเชื่อว่าพรรคการเมืองที่ดีต้องไม่ใช่เครื่องมือของอำนาจใด และในบางยุคบางสมัย อาจต้อง ‘ยอมแพ้’ ในทางการเมืองยอมสูญเสียอำนาจ เสียคะแนนนิยม หรือแม้แต่พ่ายแพ้ในการเลือกตั้ง เพราะยืนยันจะรักษาคำพูดหรือหลักการที่ให้ไว้กับประชาชน ไม่ยอมเปลี่ยนจุดยืนเพื่อแลกกับชัยชนะในระยะสั้น

เช่นในปี 2562 เขาประกาศไม่สนับสนุนการสืบทอดอำนาจของพลเอกประยุทธ์ พอพรรคมีมติสวนทาง เขาเลือกลาออกจาก ส.ส. แม้รู้ว่าจะเสียฐานเสียงและอำนาจ การตัดสินใจแบบนี้ทำให้พรรคเสียเปรียบในเชิงยุทธศาสตร์การเมือง แต่ในมุมของอภิสิทธิ์ มันคือการรักษาคำพูด

“ถ้าวันนั้นผมไม่เป็นผมที่ไป ผมก็เป็น ส.ส. ต่อไป มีตำแหน่งต่อไป แต่ผมคงไม่มีที่ยืนแบบที่มีอยู่ในวันนี้” อภิสิทธิ์กล่าว

หน้าที่ของรัฐ ในมุมของประชาธิปัตย์ยุคใหม่

ในมิติการบริหารประเทศ อภิสิทธิ์เสนอให้รัฐทำหน้าที่เป็น Enabler ไม่ใช่ผู้ควบคุมหรือผู้ผูกขาดนโยบายอีกต่อไป หัวใจสำคัญคือการใช้เทคโนโลยีและข้อมูล (Data) มาเพิ่มประสิทธิภาพและความโปร่งใสในระบบราชการ โดยเฉพาะใน 3 มิติหลัก

1. ชี้ทางให้ประชาชนเห็นโอกาสและทิศทางของโลก

2. เปิดทางด้วยการปลดล็อกข้อจำกัดทางกฎหมาย

3. ไม่ขวางทางด้วยระบบราชการที่โปร่งใสและทันสมัย

นอกจากนี้ยังมีแนวคิด ‘บุฟเฟต์การศึกษา’ ที่ให้ผู้เรียนเลือกเส้นทางทักษะของตัวเอง ไม่ต้องเรียนตามหลักสูตรสำเร็จรูปทั้งหมดอีกต่อไป เป้าหมายคือการเตรียมคนให้มีศักยภาพแข่งขันในระดับโลก ไม่ใช่แค่สอบผ่านในระบบเดิม

อภิสิทธิ์สรุปบทเรียนจากชีวิตการเมือง 33 ปีว่า ผู้นำไม่สามารถเลือกปัญหาที่จะเจอได้ สิ่งที่ทำได้คือการเตรียมชุดความคิดให้พร้อมรับมือทุกสถานการณ์

ในยุคที่การเมืองขับเคลื่อนด้วยกระแสความนิยม ประชาธิปัตย์จึงต้องกลับไปหาจุดแข็งเดิมคือการเป็นพรรคการเมืองที่เป็นสถาบัน การกู้ศรัทธาประชาธิปัตย์จึงไม่ใช่การวิ่งตามกระแส แต่คือการพิสูจน์ว่า ‘สัจจะ’ และ ‘อุดมการณ์’ ยังเป็นที่พึ่งพาได้จริงในระยะยาว