“รู้สึกผิดที่ทำได้แค่เฝ้าดู” ชวนสำรวจ Survivor’s Guilt ท่ามกลางวิกฤตน้ำท่วมภาคใต้
ช่วงเวลาที่ประเทศเผชิญกับวิกฤตภัยพิบัติครั้งใหญ่อย่าง #น้ำท่วมภาคใต้ ที่กินเวลานานกว่าสัปดาห์ที่ผ่านมา ไม่เพียงแต่สร้างความเสียหายต่อบ้านเรือนและทรัพย์สิน แต่ยังทิ้งบาดแผลลึกไว้ในใจของผู้คนจำนวนมาก ทั้งผู้ประสบภัยในพื้นที่ที่ต้องเผชิญกับความสูญเสีย ความหวาดกลัวและความไม่แน่นอน
.
อย่างไรก็ตาม ยังมีคนอีกกลุ่มที่แม้ไม่ได้เผชิญกับวิกฤต หรือความสูญเสียโดยตรง แต่เหตุการณ์ภัยพิบัติในครั้งนี้กลับทำให้คนกลุ่มนี้ต้องแบกรับความรู้สึกหนักอึ้งไม่แพ้กันนั่นก็คือ ‘ผู้ที่รอดพ้นจากภัยพิบัติ’ ที่ที่อยู่นอกพื้นที่ หรืออยู่ในพื้นที่เฝ้าระวังแต่ไม่ได้รับความเสียหายรุนแรง
.
ความรู้สึกใจหาย เสียดาย เสียใจ หรือแม้แต่ความรู้สึกผิดในใจของผู้ที่รอดพ้นจากภัยพิบัติจะรวมตัวกันเป็นสภาวะทางอารมณ์ที่เรียกว่า ‘Survivor's Guilt’ หรือความรู้สึกผิดที่เกิดขึ้นกับผู้ที่รอดชีวิตจากเหตุการณ์เลวร้ายหรือวิกฤตการณ์ที่กระทบกระเทือนจิตใจอย่างรุนแรง ในขณะที่คนอื่นต้องเผชิญกับความทุกข์ทรมานหรือความสูญเสีย
.
.
ทำไมเราถึงรู้สึกผิดกับสิ่งที่เราไม่ได้ทำ?
.
เมื่อเกิดเหตุการณ์ภัยพิบัติที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ และไม่มีใครอยากให้เกิดขึ้น ยกตัวอย่างเช่น #น้ำท่วมภาคใต้ การที่เราใช้ชีวิตได้ตามปกติ มีบ้านที่ปลอดภัย มีอาหารครบถ้วน ยังออกไปทำงานได้ หรือแม้แต่ยังหัวเราะหรือยิ้มได้ ในขณะที่ผู้อื่นกำลังทุกข์ทรมาน หรือผ่านการสูญเสียครั้งใหญ่ที่ยากจะทำใจทำให้เรารู้สึกผิดกับความปกติสุขในชีวิตของตัวเอง
.
สิ่งเลวร้ายที่เกิดขึ้นทำให้ผู้คนตั้งคำถามว่า “ทำไมไม่มีใครทำอะไรสักอย่างเพื่อช่วยเหล่าผู้ประสบภัยเลย?” ในขณะที่บางคนอาจตั้งคำถามกับตัวเองว่า “ทำไมเราถึงทำอะไรสักอย่างเพื่อช่วยคนเหล่านั้นไม่ได้เลย?”
.
ยิ่งสถานการณ์บีบคั้นผู้ประสบภัยจนรู้สึกไม่เป็นธรรมมากเท่าไร คนกลุ่มที่รอดจากเหตุการณ์ภัยพิบัติก็จะยิ่งรู้สึกว่าตัวเองช่างไร้ประโยชน์ต่อสังคม หรือไม่สมควรที่จะได้รับความสะดวกสบาย ความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินด้วยอภิสิทธิ์ทางสังคมบางอย่างในเวลาที่เพื่อนมนุษย์ด้วยกันกำลังตกที่นั่งลำบาก
.
ก่อเกิดเป็นสภาวะ Survivor's Guilt หรือความสับสนทางอารมณ์ที่ซับซ้อน ทั้งความรู้สึกผิด ความเศร้า ความวิตกกังวล บางคนอาจเผชิญกับความรู้สึกผิดจนเริ่มไม่มีความสุขกับชีวิตที่ปกติ และนำไปสู่ปัญหาสุขภาพจิตได้
.
.
ผลกระทบทางอารมณ์ และสัญญาณเตือนของ ‘Survivor's Guilt’
.
แม้ว่าเราจะไม่ได้อยู่ในเหตุการณ์น้ำท่วมโดยตรง แต่การรับรู้และติดตามข่าวสารอย่างต่อเนื่องก็สามารถกระตุ้นให้เกิดความเครียดและความกังวลได้ ซึ่งหากสะสมต่อเนื่องก็อาจแสดงออกมาเป็นผลกระทบทางกายและทางอารมณ์ได้เหมือนกัน เช่น
.
[ ] ความปั่นป่วนทางอารมณ์ รู้สึกว่าช่วงนี้อารมณ์แปรปรวน หงุดหงิดง่าย หรือไม่ก็เฉยชาไปเลย
[ ] ปัญหาการนอนหลับ เช่น นอนไม่หลับ นอนหลับแต่ไม่สนิท สะดุ้งตื่นกลางดึก หรือรู้สึกไม่สดชื่นหลังตื่นนอน
[ ] การขาดสมาธิและแรงจูงใจ เริ่มมีปัญหาในการจดจ่อกับงาน หรือกิจวัตรประจำวัน เริ่มรู้สึกหมดไฟหรือหมดหนทางกับเป้าหมายในชีวิต
[ ] การตัดขาดจากสังคม รู้สึกไม่เชื่อมต่อกับคนอื่นๆ หรือหลีกเลี่ยงกิจกรรมที่มีความสุขในช่วงที่วิกฤตยังไม่คลี่คลาย
.
ความรู้สึกผิดที่รอดจากการสูญเสียไม่เพียงแต่ส่งผลต่อสุขภาพจิตของบุคคลเท่านั้น แต่ยังบั่นทอนกำลังใจ และทำให้ผู้รอดคิดว่าการใช้ชีวิตอย่างมีความสุขเป็น ‘เรื่องไม่เหมาะสม’ ในช่วงเวลาแบบนี้
.
.
แล้วเราจะรับมือและจัดการกับ Survivor’s Guilt ได้อย่างไร?
.
Survivor's Guilt หรือความเครียดจากการติดตามข่าวสารของสถานการณ์ต้องเริ่มจากการยอมรับในสาเหตุที่แท้จริงของปัญหา ความรุนแรงและผลกระทบที่เกิดขึ้นจริง แม้ว่าความจริงเหล่านั้นจะทำให้เราเจ็บปวดมากขึ้นก็ตาม แต่สุดท้าย ‘การปรับเปลี่ยนมุมมอง’ และค้นหาความเป็นไปได้ใหม่ๆ จะช่วยให้เราผ่านพ้นวิกฤตครั้งนี้ไปได้
.
[ ] ยอมรับและทำความเข้าใจอารมณ์ความรู้สึกของตัวเอง
.
การที่เรารู้สึกผิดไม่ได้แปลว่าสิ่งที่เกิดขึ้นจะเป็นความผิดของเราเสมอไป ยิ่งไปกว่านั้นการรู้สึกผิดยังเป็นปฏิกิริยาทั่วไปของคนที่มีความเห็นอกเห็นใจ (Empathy) ดังนั้นการทำความเข้าใจความรู้สึกผิดในขั้นแรกจะช่วยลดการกล่าวโทษตัวเองของเราลงไปได้
.
อย่างไรก็ตาม การติดตามข่าวสารตลอด 24 ชั่วโมงอาจทำให้เราเครียดและวิตกกังวลเพิ่มมากขึ้น ดังนั้นทางที่ดีควรเลือกช่วงเวลาที่เหมาะสมในการรับข่าวสาร และพักผ่อนบ้างเพื่อไม่ให้เครียดเกินไป
.
.
[ ] เปลี่ยนความรู้สึกผิดให้เป็นพลังบวก
.
แม้ว่าเราจะไม่มีกำลังมากพอที่จะเยียวยาความเสียหายของผู้ประสบภัยทุกคนได้ แต่ความช่วยเหลือเล็กๆ น้อยๆ อย่างการบริจาคเงิน หรือสิ่งของที่จำเป็น การเป็นอาสาสมัครตามกำลังความสามารถ รวมถึงการเป็นกระบอกเสียงให้กับผู้ประสบภัย ก็ถือว่าเป็นแรงสำคัญที่ช่วยให้ผู้ที่กำลังลำบากได้รับการเยียวยาแล้ว
.
การได้ใช้ทักษะที่เรามี เช่น การสื่อสาร การเขียน หรือใช้โซเชียลมีเดียแชร์ข่าวสาร การมีส่วนร่วมในการแก้ไขปัญหาแม้เพียงเล็กน้อยก็ถือว่าเราได้เป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้วิกฤตในครั้งนี้ได้รับการเยียวยาที่เหมาะสมมากขึ้นแล้ว
.
.
[ ] เป็นหลักที่มั่นคงเพื่อส่งต่อความช่วยเหลือให้กับคนรอบข้าง
.
อย่ารู้สึกผิดที่จะใช้ชีวิตประจำวันตามปกติ เพราะการที่เรามีสุขภาพจิตที่ดีและมีสุขภาพกายที่แข็งแรงก็คือพื้นฐานสำคัญที่ทำให้เราสนับสนุนสภาพจิตใจ รวมถึงให้กำลังใจของผู้คนในยามวิกฤตได้ การพูดคุยหรือแบ่งปันความกังวลกับคนรอบข้างจะช่วยให้เรารู้สึกว่าเราไม่ได้เผชิญกับ Survivor’s Guilt เพียงลำพัง
.
.
[ ] ให้กำลังใจความพยายามของตนเองและผู้อื่น
.
เมื่อเกิดวิกฤตท่ามกลางสภาวะที่ทุกคนล้วนเผชิญกับความไม่แน่นอน หลายฝ่ายอาจมีข้อจำกัด ไม่ว่าจะเป็นผู้ประสบภัยเอง ทีมกู้ภัยและจิตอาสา โรงพยาบาล ศูนย์พักพิง ผู้บริจาค รวมไปถึงประชาชนที่ติดตามข่าวอย่างใกล้ชิด ซึ่งก่อให้เกิดอุปสรรคในการช่วยเหลือหรือเตรียมการอพยพได้อย่างครบถ้วนทั้งพื้นที่
.
ดังนั้นการแชร์ข่าวสารที่เป็นเชิงบวก เน้นไปที่การฟื้นฟูหรือเยียวยาผู้ประสบภัย รวมถึงการให้กำลังใจกันในยามนี้ถือเป็นเรื่องราวดีๆ ที่สะท้อนให้เห็นว่าเรายังมีความหวัง และส่งต่อความหวังให้กันและกันได้แม้อยู่ในยามวิกฤต
.
.
ทั้งนี้ ไม่ว่าเราจะเป็นผู้ประสบภัยที่ไม่ได้อยู่ในพื้นที่เสี่ยง หรือเป็นผู้ที่ติดตามข่าวสารอย่างใกล้ชิดก็ตาม อย่าลืมว่าการมีสุขภาพจิตที่ดีคือสิ่งสำคัญที่จะช่วยให้เราเป็นส่วนหนึ่งของการเยียวยาสังคมในระยะยาวได้
.
คุณค่าของเราไม่ได้ขึ้นอยู่กับว่าเราสูญเสียไปมากแค่ไหน ในขณะเดียวกันการอยู่รอดของเราอาจเป็นโอกาสที่ดีที่จะช่วยให้ผู้ประสบภัยสามารถเข้าถึง และได้รับการช่วยเหลือเยียวยาที่เหมาะสมได้ในที่สุดก็ได้
.
สุดท้ายนี้ Mission To The Moon ขอแสดงความเสียใจต่อการสูญเสียที่เกิดขึ้นในเหตุการณ์ #น้ำท่วมภาคใต้ และหวังเป็นอย่างยิ่งว่าผู้ประสบภัย รวมถึงทีมงานผู้ช่วยเหลือทุกฝ่ายจะได้รับการช่วยเหลืออย่างทันท่วงที
.
ขอขอบคุณและส่งกำลังใจไปยังทีมงานผู้ช่วยเหลือทุกฝ่าย ทั้งเจ้าหน้าที่อาสาสมัคร หน่วยงานภาครัฐ รวมถึงภาคเอกชนทุกท่านที่เสียสละ และทุ่มเททำงานอย่างหนักภายใต้สถานการณ์วิกฤตในครั้งนี้
.
.
อ้างอิง
.
- Survivor Guilt, Psychology Today - https://bit.ly/48qP2M2
- Understanding Survivor’s Guilt, Centerstone - https://bit.ly/3Y5pUFT
- Survivor Guilt และ PTSD: แม้จะผ่านมาได้ แต่ใจยังติดอยู่ในความทุกข์, Ooca - https://bit.ly/3XLuWHP
.
.
#SurvivorGuilt
#น้ำท่วมภาคใต้
#Society
#MissionToTheMoon
#MissionToTheMoonPodcast