ชื่อกลศึก 21 และการดำเนินศึก 10 ประการ ตามตำราพิชัยสงครามไทย

ตำราพิชัยสงครามคือแบบแผนที่ชนชั้นนำไทยใช้เป็นหลักในด้านกลยุทธ์ต่าง ๆ ในการสู้รบกับข้าศึก เพื่อแผ่ขยายอำนาจ และรักษาปกป้องบ้านเมืองของตน

การจะเอาชนะหรือมีชัยแก่ข้าศึกจะต้องรู้จักและเรียนรู้กลวิธีในการรบ รวมถึงล่ห์เหลี่ยมของการสงคราม และต้องเชี่ยวชาญในการศึก รู้ซึ่งถึงการรุกรบและการตั้งรับศึกทุกกระบวน การพิชัยสงครามจึงเป็นเรื่องสำคัญมาก เพราะเดิมพันด้วยเอกราชของบ้านเมือง

ตามตำราพิชัยสงคราม บุคคลผู้เป็นแม่ทัพจะต้องรอบรู้กลศึกและเล่ห์เหลี่ยมของการสงคราม ซึ่งกลศึกที่ระบุไว้ในตำรามีอยู่ 21 ประการ ได้แก่

1) กลฤทธิ 2) กลสีหจักร 3) กลลักษณซ่อนเงื่อน 4) กลเถื่อนจำบัง 5) กลพังภูผา 6) กลม้ากินสวน 7) กลพวนเรือโยง 8) กลโพงบ่อน้ำ 9) กลฬ่อช้างป่า 10) กลฟ้างำดิน 11) กลอินทรพิมาน 12) กลผลาญศัตรู

13) กลชูพิศแสลง 14) กลแข็งให้อ่อน 15) กลย้อนภูเขา หรือพังภูเขา 16) กลเย้าให้ผอม 17) กลจอมปราสาท 18) กลราชปัญญา 19) กลฟ้าสนั่นเสียง 20) กลเรียงหลักยืน และ 21) กลปืนพระราม

กลศึกต่าง ๆ ที่กล่าวมาแล้วนี้ ล้วนเป็นกลลวงข้าศึกในรูปแบบต่าง ๆ เช่น เมื่อมีความประสงค์จะเข้าโจมตี ก็แสดงออกเหมือนกับว่าไม่มีเจตนาที่จะทำเช่นนั้น การยั่วอารมณ์ข้าศึกให้รู้สึกโกรธ เมื่อข้าศึกมีกำลังทัพเข้มแข็งก็หลีกเลี่ยง แต่ลอบเข้าโจมตีให้เกิดความระส่ำระสายบ้าง แล้วเข้าโจมตีเมื่อเห็นข้าศึกมีกำลังอ่อนลง หรือถ้าข้าศึกพักรบก็รังควานให้รำคาญใจ ดำเนินการให้แตกความสามัคคี เป็นต้น

ยกตัวอย่างร่ายใน“ตำราพิชัยสงคราม”ที่กรมศิลปากรจัดพิมพ์ (กรุงเทพฯ : 2521) อธิบาย กลฬ่อช้างป่าอันเป็นวิธีรับมือกับทัพข้าศึกที่มีกำลังมากและคึกคะนอง โดยล่อให้มาติดกับดักที่เป็นหลุมขวาก แล้วจึงปิดล้อมข้าศึกทั้งหน้าและหลัง ดังว่า

“กลศึกอันหนึ่งชื่อว่าฬ่อช้างป่า ผี้ศึกมาคะคึก ศึกครั้นหนีครั้นไล่ บค่อยไต่ค่อยตาม ลามปามแล่นไล่มา ให้แทงหาขุมขวาก พากยที่เหวที่ตม แต่งให้ล่มหลุมขุม ซุ่มซ่อนตนสองปราด แต่งให้ลาดเบื้องน่า คอยอู่ถ้าที่ดี ถ้าไพรีเหนได้ ศึกเหนใคร่ใจคด ค่อยถอยถดฝ่ายเรา ฝ่ายเขาขามบไล่ ฝ่ายเราไปล่รี้พล ไว้เปนกลหลายถาน ปันการตามน่าหลัง ระวังยอหลายแห่ง สบที่แต่งเนืองเนือง พลเขาเปลืองด้วยกล ยุบลฬ่อช้างเถื่อน แล้วแต่งเตือนน่าหลัง ทั้งไปน่าก็บได้ ถอยหลังไปก็บรอด ทอดตนตายกลางช่อง…”

อย่างไรก็ตาม ไม่ว่ากลศึกใด ๆ ทั้งในรูปแบบและนอกรูปแบบ แม่ทัพจะต้องมีความสันทัดจัดเจนในพิชัยสงคราม ศาสตราอาวุธ และอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง ต้องใช้สติปัญญา ปฏิภาณ ไหวพริบในการลวงล่อหรือหลบหลีกข้าศึกศัตรูอย่างมีหลักการ หรือมีชั้นเชิง เหล่านี้เรียกรวม ๆ กันว่าการดำเนินศึก ซึ่งตำราแบ่งไว้ ดังนี้

1) ดำเนินดุจเมฆ 2) ดำเนินดุจงูเลื้อย 3) ดำเนินดุจมณฑก 4) ดำเนินดุจราชสีห์ 5) ดำเนินดุจปากโพงพาง 6) ดำเนินดุจปลวก 7) ดำเนินดุจผึ้ง 8) ดำเนินดุจหงษ์บิน 9) ดำเนินดุจข้าวงอก และ 10) ดำเนินดุจจักรเพลิง ผู้สนใจสามารถศึกษาโดยละเอียดในตำราพิชัยสงครามซึ่งมีทั้งที่เป็นสิ่งพิมพ์และเว็บไซต์ของกรมศิลปากร

ทั้งนี้ กลศึกและการดำเนินศึกทั้งหลายจะต้องเป็นยุทธศาสตร์ร่วมกันอย่างพร้อมเพรียง คือกองทัพต้องพร้อมรบ มีกำลังทัพแข็งแกร่ง รักษาระเบียบวินัยเคร่งครัด เพื่อให้บรรลุชัยชนะในสงคราม

อ่านเพิ่มเติม :

• “ทหารอยุธยา” ใส่ชุดเกราะแบบไหนออกรบ?
• วิชาคงกระพันชาตรี ศาสตร์เก่าแก่ที่ชายไทย “สายบู๊” นิยมเรียนกัน
• “พยุหยาตราเพชรพวง” สถลมารคอันยิ่งใหญ่สมัยพระนารายณ์ มีช้างกว่า 100 เชือก!

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

ก่องแก้ว วีระประจักษ์ และนิยะดา ทาสุคนธ์ รวบรวมและเรียบเรียง. (2531). กระบวนพยุหยาตรา ประวัติและพระราชพิธี.กรุงเทพฯ : หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร.

กรมศิลปากร. (2512). ตำราพิไชยสงคราม. พิมพ์ครั้งที่ 6. กรุงเทพฯ : พระจันทร์. พิมพ์เป็นอนุสรณ์ในงานฌาปนกิจศพ นางสนิทนรนารถ (ตลับ บุณยรัตพันธุ์) วัดมกุฏกษัตริยาราม 16 มกราคม 2512.

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 24 เมษายน 2569

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : ชื่อกลศึก 21 และการดำเนินศึก 10 ประการ ตามตำราพิชัยสงครามไทย

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com