เล่าประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ ‘เมืองมายา’ สู่โลกแห่งการสร้างสรรค์

นอกเหนือจากการจัดเก็บจัดแสดงวัตถุสิ่งเกี่ยวเนื่องกับภาพยนตร์ “เมืองมายา” ในพื้นที่หอภาพยนตร์ยังรวบรวมประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ เปิดมุมมองชวนก้าวสู่โลกแห่งภาพยนตร์ที่มีมนต์เสน่ห์ เชื่อมต่อการสร้างสรรค์ยุคปัจจุบัน

“เมืองมายา” แวดล้อมด้วยฉากสถานที่ที่เป็นหมุดหมายสำคัญในประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ไทยและภาพยนตร์โลก อาคารสวย สถาปัตยกรรมจำลองเป็นจุดหมายให้กับการเที่ยวชม ถ่ายภาพ และที่นี่ยังเป็น คลังความรู้ ที่มีชีวิตชีวา นำเรื่องน่ารู้ ชวนย้อนประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ “เส้นทางกำเนิดภาพยนตร์โลก” และ “เส้นทางศตวรรษภาพยนตร์ไทย” ผ่านนิทรรศการกลางแจ้งเมืองมายา มุมลับ ไฮไลต์ที่อาจพลาดไปแม้จะเคยมาเยือนกันแล้ว โดย อิศรินทร์ อินทจันทร์ นักจัดกิจกรรมและสิ่งเกี่ยวเนื่อง หอภาพยนตร์ พาชมโดยเล่าว่า หอภาพยนตร์เราทำงานอนุรักษ์ แต่การจะอนุรักษ์เก็บไว้เฉย ๆ ก็คงไม่เกิดประโยชน์ เราจึงเผยแพร่สิ่งที่อนุรักษ์

โดยเฉพาะองค์ความรู้ประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ต่าง ๆ เป็นสิ่งจำเป็นที่จะต้องถูกบอกเล่า ถูกนำเสนอออกไป และการแนะนำประวัติศาสตร์เพื่อให้เห็นจุดเริ่มต้นเป็นสิ่งที่ทำให้เห็นภาพได้ชัดเจนยิ่งขึ้น จึงเกิด การนำพื้นที่กลางแจ้ง นำมาเป็นเมืองมายา จำลองให้เห็นอาคารสำคัญในประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ “เมืองมายา” จึงเป็นนิทรรศการกลางแจ้งที่บอกเล่าประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ซึ่งมีทั้งฝั่งไทยและต่างประเทศ

“อาคารแต่ละหลังที่เดินผ่านล้วนแต่เป็นแลนด์มาร์ค เป็นประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ ทั้งหนังไทย และหนังต่างประเทศที่เป็นจุดเริ่มต้นของหนัง สำหรับไทยเราเป็นประเทศที่รับหนังเข้ามาจากประเทศอื่นจึงพูดถึงหนังต้นทางทั้งจากฝรั่งเศส จากอเมริกา และค่อยมาถึงประเทศไทย โดยที่เมืองมายา เล่าลำดับไทม์ไลน์ประวัติศาสตร์หนัง”

นักจัดกิจกรรมและสิ่งเกี่ยวเนื่อง อิศรินทร์ อธิบายเพิ่มอีกว่า เมืองมายาที่หลายคนคุ้นเคยเป็นแหล่งความรู้ด้านภาพยนตร์ แนวคิดประกอบด้วยอาคารหลายหลัง เป็นเมืองจำลองที่อ้างอิงประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ ใช้วิธีการสร้างเหมือนฉากถ่ายหลัง ไม่ได้เป็นอาคารจริง โดยถ้าเดินไปอีกมุมหนึ่งก็จะเห็นเป็นฉาก มีแค่ห้องด้านในอาคารเป็นห้องเล็กๆ ห้องเดียว ชั้นเดียว ส่วนที่เห็นอาคารสูงคือฉากทั้งหมด โดยที่จะพาย้อนกลับไปให้เห็นประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ทั้งฝั่งไทยและต่างประเทศ

ในฝั่งต่างประเทศ จุดแรกคือ โรงถ่ายแบล็คมารีอา โรงถ่ายหนังโรงแรกของโลก โดยแบบจำลองแบล็คมารีอา ด้านในสามารถถ่ายหนังได้ เปิดให้สัมผัสประสบการณ์ถ่ายหนังจริง โดยที่นี่จะมีกิจกรรมถ่ายหนัง คน กิน กล้วยในช่วงวันหยุดเสาร์ อาทิตย์ ฯลฯ เป็นจุดแรกที่จะบอกเล่าเรื่องเมืองมายา เล่าประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ฝั่งตะวันตก

“โรงถ่ายแบล็คมารีอาผู้สร้างคือโทมัส อัลวา เอดิสัน นักวิทยาศาสตร์และนักประดิษฐ์ โดยคิดกล้องถ่ายหนัง เครื่องดูหนัง แต่เครื่องดูหนังเอดิสันเป็นแบบ คิเนโตสโคป (ถ้ำมอง)ไม่สามารถดูบนจอ จะอยู่ในตู้ไม้ คนที่จะดูหนังจะต้องหยอดเหรียญจ่ายเงิน แล้วก้มดูจากข้างบนฝาเครื่องทีละคน โดยหนังจากโรงถ่ายแบล็คมารีอาจะถูกนำไปฉายในรูปแบบนี้ และร้านคิเนโตสโคป ร้านแรกอยู่ที่นิวยอร์ก บนถนนบรอดเวย์” ซึ่งก็จัดจำลองนำมาให้เข้าชม

โรงถ่ายแบล็คมารีอายังมีข้อมูลอธิบายเพิ่มถึงการสร้างที่ไม่ยึดหลักสถาปัตยกรรมใดๆ โครงสร้างทำด้วยไม้ กรุด้วยกระดาษ สีดำทั้งหลัง ติดตั้งอยู่บนแกนหมุน มีล้อรองรับส่วนหัวและท้ายทำให้สามารถหมุนได้รอบตัว มีหลังคาที่สามารถเปิด ปิดได้เพื่อรับแสงอาทิตย์ที่จำเป็นต่อการถ่ายภาพยนตร์ในยุคนั้น การจำลองสถานที่นี้ยังถือเป็นอนุสรณ์แห่งการกำเนิดภาพยนตร์ และเป็นแหล่งเรียนรู้สร้างแรงบันดาลใจในการสร้างสรรค์ภาพยนตร์

จากฝั่งอเมริกามาที่ ฝรั่งเศส โดยนักประดิษฐ์ที่พยายามสร้างหนังมีหลายคน แต่ที่สำเร็จที่ได้รับชัยชนะเป็นสองพี่น้องตระกูลลูมิแอร์ ประดิษฐ์เครื่อง Cinematograph เป็นได้ทั้งกล้องถ่ายหนัง เครื่องพิมพ์ฟิล์มและเครื่องฉายในตัวเดียวกัน ฉายขึ้นบนจอ ซึ่งก็ได้เช่าห้องใต้ดินร้านกาแฟที่ปารีส เก็บค่าเข้าชมครั้งแรก ในปี 1895 และหลังจากการฉายหนังก็ได้ผลิตหนังเพิ่มและได้นำไปฉายทั่วโลก ทำให้คนทั้งโลกรู้จักภาพยนตร์ เพราะการผลิตของลูมิแอร์ ฯลฯ อีกไฮไลท์สำคัญของเส้นทางประวัติศาสตร์ภาพยนตร์

ขณะที่ โรงหนังตังค์แดง (Nickelodeon) จำลองโรงหนังถาวรแรกในโลกซึ่งดัดแปลงขึ้นจากห้องแถวหลาย ๆ ห้องทำเป็นโรงมหรสพ จากที่กล่าวแต่เดิมหนังไม่ได้ฉายในโรงหนัง แต่เช่าพื้นที่ชั่วคราวไม่ว่าจะเป็นโรงละคร โรงแรม หรือตั้งกระโจมฉายหนังชั่วคราว เก็บค่าเข้าชมและแร่ไปฉายที่อื่นๆ โรงหนังจึงไม่มีหลักแหล่ง แต่ที่นี่เป็นโรงหนังถาวร โดยดัดแปลงตึกแถว ทำเป็นห้องใหญ่ๆตั้งจอและเครื่องฉาย มีการจัดวางเก้าอีกเรียงกัน เกิดเป็นรูปแบบการฉายหนังในโรง มีการจัดโปรแกรมการฉาย ฯลฯ เป็นอีกไฮไลท์ฉายประวัติศาสตร์เส้นทางหนังจากฝั่งตะวันตก ที่นำมาแนะนำเบื้องต้นที่นี่ โดยการเข้ามาชมสามารถให้มีวิทยากรพาชม เพื่อเห็นจิ๊กซอร์ประวัติศาสตร์ชัดเจนยิ่งขึ้น หรือจะเดินชมลำพังก็ได้ ทั้งนี้ที่นี่เป็นนิทรรศการกลางแจ้งที่มีทั้งส่วนจัดแสดงทั้งภายในอาคารและภายนอกอาคาร มีประติมากรรม ทิวทัศน์บรรยากาศให้สัมผัส โดยหอภาพยนตร์เข้าชมฟรี

สำหรับเส้นทางศตวรรษภาพยนตร์ไทย นักจัดกิจกรรมและสิ่งเกี่ยวเนื่อง คุณอิศรินทร์ พาย้อนเวลากลับไปในเส้นทางภาพยนตร์ โดยขณะที่หนังเริ่มกระจายไปหลายทวีป ในไทยในปี 2440 หนังสือพิมพ์บางกอกไทม์รายงานว่าจะมีการฉายภาพเคลื่อนไหวจากปารีสที่โรงละครหม่อมเจ้าอลังการ โดยโปรแกรมแรกที่มีการฉายมีขึ้นในวันที่ 10 มิถุนายนและมีต่อเนื่องไปรวมสามวัน

ทั้งนี้ในเมืองมายามีหลายสถานที่สำคัญบอกเล่าประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ไทย โดยหลักๆอยู่ที่ พิพิธภัณฑ์ภาพยนตร์ไทย ในเส้นทางจะพบกับไฮไลท์อย่างจุดแรกที่มีการฉายหนัง ใช้แลนด์มาร์กประตูสามยอด จำลองซุ้มพัฒนากร ซุ้มประตูทางเข้าสู่โรงหนังสร้างขึ้นในช่วงสมัยรัชกาลที่5 ชวนให้เห็นศิลปะในช่วงเวลานั้น เห็นถึงบทบาทสำคัญของกรมรถไฟหลวง หน่วยงานแรกที่ผลิตภาพยนตร์ โรงถ่ายหนังเสียงศรีกรุง ทั้งมีบรรยากาศรถหนังขายยา บรรยากาศการพากย์เสียงหนัง ลานดาราหน้าโรงหนังศรีศาลายา โดยด้านหน้าโรงหนังมีรอยพิมพ์มือและเท้าของนักแสดงภาพยนตร์ไทยที่เป็นความทรงจำ บันทึกไว้ ฯลฯ

“ด้านในพิพิธภัณฑ์ฯจะจัดแบ่งเนื้อหาเป็นสามส่วนหลักคือ ประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ “หนึ่งศตวรรษภาพยนตร์ไทย” เล่าไทม์ไลน์ในช่วงหนึ่งร้อยปี นับแต่หนังเข้ามาในไทย อีกส่วนแสดง บุคคลสำคัญเกี่ยวกับภาพยนตร์ และ กระบวนการผลิตภาพยนตร์ จัดแสดงสิ่งของที่เกี่ยวเนื่องที่ไม่ใช่ม้วนฟิล์มโดยตรง ไม่ว่าจะเป็น กล้อง เสื้อผ้า อุปกรณ์ประกอบฉาก โปสเตอร์หนัง นวนิยาย บทภาพยนตร์ ฯลฯ ให้ชม เพื่อได้เห็นถึงประวัติศาสตร์สำคัญของหนังไทย โดยพยายามเก็บรวบรวมไว้ที่นี่ เห็นถึงการเริ่มต้นและการดำเนินต่อเนื่องไป”

นอกจากนี้ยังมีนิทรรศการโรงถ่าย 3 โดยเป็นอีกส่วนหนึ่งที่จะพาผู้ชมเข้าสู่โลกของการสร้างสรรค์และผลิตงานภาพยนตร์ โดยจัดแสดงกระบวนการทำงานและคนทำงานในอุตสาหกรรมภาพยนตร์อย่างละเอียดทุกขั้นตอน ผ่านอุปกรณ์ต่างๆทั้งอนาล็อกและดิจิทัล รวมถึงเทคโนโลยี interactive เข้าถึงเนื้อหาข้อมูล เข้าสู่โลกเบื้องหลังงานสร้างภาพยนตร์ อีกส่วนแสดงที่เดินชมต่อเนื่องจากเมืองมายาได้ รวมถึงนิทรรศการฯต่างๆที่จัดแสดง ที่ร่วมบอกเล่าประวัติศาสตร์ภาพยนตร์และการก้าวไปของโลกภาพยนตร์

พงษ์พรรณ บุญเลิศ