SOCIETY: รู้ไหม ‘เกลียดวันจันทร์’ อันตรายกว่าที่คิด เพราะการศึกษาใหม่พบ ยิ่งฮอร์โมนความเครียดสูง ร่างกายยิ่งเจ็บป่วย
รู้ไหมว่าอาการ ‘Monday Blues’ หรือความรู้สึกเกลียดวันจันทร์ ไม่ได้เป็นแค่เรื่องของอารมณ์หม่นๆ ที่วนกลับมาทุกต้นสัปดาห์ แต่มันอาจกำลังทำร้ายร่างกายของเราทีละนิดโดยที่ไม่รู้ตัว
เพราะความรู้สึกไม่อยากลุกจากเตียงในเช้าวันจันทร์นั้น ไม่ได้สะท้อนแค่ความเบื่อหรือไม่พร้อมในระดับผิวเผิน แต่งานวิจัยล่าสุดพบว่าถ้าปล่อยให้ตัวเองรู้สึกแบบนั้นซ้ำๆ ต่อไป อาจนำไปสู่ความเสี่ยงสุขภาพที่สะสมยาวนานกว่าที่คิด
มีการศึกษาจากมหาวิทยาลัยฮ่องกง ได้เก็บข้อมูลจากกลุ่มผู้ใหญ่อายุมากกว่า 50 ปีในอังกฤษกว่า 3,500 คน โดยทีมวิจัยสอบถามพวกเขาเกี่ยวกับระดับความวิตกกังวลและวันในสัปดาห์ที่รู้สึกมากที่สุด
จากนั้นอีกหนึ่งถึงสองเดือนต่อมา นักวิจัยจึงเก็บตัวอย่างเส้นผมเพื่อตรวจวัดระดับฮอร์โมนคอร์ติซอล ซึ่งเป็นตัวชี้วัดสำคัญของความเครียดที่สะสมในร่างกาย ผลลัพธ์พบว่า ผู้ที่รู้สึกเครียดในวันจันทร์ มีระดับคอร์ติซอลสูงกว่าคนที่เครียดในวันอื่นถึง 23 เปอร์เซ็นต์ แม้เวลาจะผ่านไปหลายสัปดาห์
คอร์ติซอลคือฮอร์โมนที่ช่วยให้เราตื่นตัวและตอบสนองต่อสถานการณ์ที่เป็นภัย แต่เมื่อระดับของมันสูงอยู่ต่อเนื่องเป็นเวลานาน ก็อาจส่งผลเสียต่อสุขภาพ เช่น ระบบภูมิคุ้มกันที่อ่อนแอลง เสี่ยงต่อโรคหัวใจ ความวิตกกังวลเรื้อรัง และภาวะเจ็บป่วยทางร่างกายอื่นๆ ได้ในระยะยาว
ศาสตราจารย์โมดูเป อาคิโนลา (Modupe Akinola) จาก Columbia Business School ซึ่งศึกษาด้านความเครียดและประสิทธิภาพของมนุษย์ อธิบายว่า วันจันทร์มักมาพร้อมกับ ‘ความไม่แน่นอน ความเสี่ยง และความรู้สึกหวาดหวั่น’ ซึ่งอาจเป็นเหตุผลว่าทำไมวันจันทร์จึงกระตุ้นระดับคอร์ติซอลได้มากกว่าวันอื่น
แม้แต่ในกลุ่มผู้เกษียณอายุที่ไม่ได้ทำงานแล้ว ก็ยังพบผลกระทบนี้เช่นกัน เป็นไปได้ว่า ความเครียดจากการเริ่มต้นสัปดาห์อาจทิ้งร่องรอยไว้ในร่างกายและสมองของเราตั้งแต่สมัยยังทำงาน
โรเบิร์ต ซาโปลสกี (Robert Sapolsky) นักชีววิทยาและนักประสาทวิทยาจากมหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด ผู้เขียนหนังสือ ‘Why Zebras Don’t Get Ulcers’ เสริมว่า คอร์ติซอลไม่ใช่เพียงฮอร์โมนที่หลั่งออกมาเพื่อตอบสนองต่อความเครียดเท่านั้น
แต่ยังเป็นฮอร์โมนที่หลั่งออกมาเพราะ ‘การคาดการณ์ว่าจะเครียด’ ได้ด้วย ซึ่งบางครั้งการคาดการณ์นั้นกลับสร้างความเครียดให้ร่างกายมากยิ่งกว่าความเครียดจริงๆ เสียอีก
อาคิโนลายังกล่าวว่า ส่วนหนึ่งของความรู้สึกเกลียดวันจันทร์มาจาก ‘ความพยายาม’ ที่เราต้องใช้หลังวันหยุดสุดสัปดาห์ผ่านไป ไม่ว่าจะเป็นการต้องตื่นเช้า แต่งตัว ฝ่าการจราจร กลับไปสู่วังวนงานและความรับผิดชอบ ทั้งหมดนี้สร้างภาระที่ร่างกายอาจยังไม่พร้อมจะรับมือ และระบบความเครียดของเราก็ส่งสัญญาณให้เตรียมพร้อมเข้าสู่โหมดสู้หรือหนี
สิ่งที่น่าสนใจคือ ความเครียดเรื้อรังในลักษณะนี้ยังอาจเชื่อมโยงกับสถิติที่พบว่าโรคหัวใจวายมักเกิดในวันจันทร์บ่อยกว่าวันอื่นๆ การเริ่มต้นสัปดาห์ไม่เพียงส่งผลต่ออารมณ์ แต่ยังอาจกระทบถึงหัวใจและสุขภาพโดยรวมในแบบที่เราไม่รู้ตัว
ซาโปลสกีอธิบายเพิ่มเติมว่า ความเครียดที่เกิดขึ้นซ้ำๆ โดยเฉพาะความเครียดที่ฝังอยู่ในกิจวัตรประจำวัน สามารถสึกกร่อนร่างกายและทำให้เราอ่อนแอต่อความเจ็บป่วยเรื้อรังได้ในระยะยาว
อาคิโนลาจึงแนะนำให้ลองทำ ‘รายการตรวจสอบความเครียด’ เป็นประจำรายวันหรือรายสัปดาห์ โดยการถามตัวเองว่า “ตอนนี้เรากำลังกลัวอะไรอยู่” เพื่อจะได้หยุดวงจรของความเครียดก่อนที่ร่างกายจะตอบสนองมากเกินไป
เพราะคนส่วนใหญ่มักไม่รู้ตัวด้วยซ้ำว่าตัวเองกำลังเครียด และยิ่งไม่สามารถบอกได้ว่าเครียดเพราะอะไรหรือร่างกายตอบสนองอย่างไร แต่หากเราสามารถทำให้ความเครียดกลายเป็นเรื่องที่เราใส่ใจมากขึ้น แทนที่จะปล่อยให้มันเป็นเพียงเสียงรบกวนไว้ข้างหลัง เราอาจจะกลับมาควบคุมมันได้อีกครั้ง