เปิดไทม์ไลน์ 60 ปี ‘ชุดไทยพระราชนิยม’ จากฉลองพระองค์ ก้าวสู่ ‘มรดกโลกยูเนสโก’

จากพระราชดำริอันกว้างไกลของ "สมเด็จพระพันปีหลวง" เมื่อครั้งเสด็จฯ เยือนต่างแดน สู่การรังสรรค์เครื่องแต่งกายประจำชาติ 8 แบบมาตรฐาน วันนี้ "ชุดไทยพระราชนิยม" เดินหน้าสร้างประวัติศาสตร์ครั้งใหญ่ระดับสากล จ่อขึ้นทะเบียนมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ จาก UNESCO!

ย้อนกลับไปเมื่อ 60 กว่าปีก่อน ประเทศไทยยังไม่มี "ชุดประจำชาติสตรี" ที่เป็นเอกลักษณ์ชัดเจน ทว่าด้วยพระอัจฉริยภาพและพระมหากรุณาธิคุณของ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ได้ทรงรังสรรค์และประยุกต์ “ชุดไทยพระราชนิยม” ขึ้น เพื่อแสดงถึงเอกลักษณ์อันสง่างามและภูมิปัญญาเชิงช่างของไทย และในวันนี้ วงการผ้าไทยกำลังจะถูกจารึกไว้ในระดับโลก!

เส้นทางไทม์ไลน์ 60 ปี: จากราชสำนักสู่มรดกโลก

จุดกำเนิดฉลองพระองค์เสด็จฯ เยือนต่างประเทศ พ.ศ. 2503 (ค.ศ. 1960)

• สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง โดยเสด็จ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เสด็จพระราชดำเนินเยือนสหรัฐอเมริกาและประเทศในทวีปยุโรป ทรงมีพระราชดำริว่าสตรีไทยควรมีเครื่องแต่งกายประจำชาติที่มีเอกลักษณ์ สง่างาม และเหมาะแก่กาลเทศะ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ผู้เชี่ยวชาญและนักออกแบบรังสรรค์ชุดไทยประยุกต์ขึ้น

กำเนิดมาตรฐาน 8 แบบ ‘ชุดไทยพระราชนิยม’ พ.ศ. 2507 (ค.ศ. 1964)

• ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานแบบเสื้อประจำชาติสตรี 8 แบบมาตรฐาน โดยนำชื่อพระตำหนักและพระที่นั่งสำคัญมาตั้งเป็นชื่อชุด ได้แก่ ไทยเรือนต้น, ไทยจิตรลดา, ไทยอมรินทร์, ไทยบรมพิมาน, ไทยจักรี, ไทยดุสิต, ไทยศิวาลัย และไทยจักรพรรดิ เพื่อให้สตรีไทยนำไปใช้แต่งกายในโอกาสต่างๆ

กำเนิด ‘ชุดไทยพระราชทาน’ สำหรับสุภาพบุรุษ พ.ศ. 2522 (ค.ศ. 1979)

• พลเอก เปรม ติณสูลานนท์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม (ในขณะนั้น) ได้ขอพระราชทานแบบเสื้อสำหรับสุภาพบุรุษ โดยพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานแบบ "เสื้อพระราชทาน" คอตั้งแมนดาริน ตัดเย็บด้วยผ้าไทย เพื่อใช้เป็นชุดประจำชาติชาย

ครม. เสนอขึ้นทะเบียน UNESCO พ.ศ. 2567 (ค.ศ. 2024)

• คณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบให้เสนอ "ชุดไทย: ความรู้ พฤติกรรม และการปฏิบัติเกี่ยวกับการแต่งกายชุดไทยประเพณี" (Chud Thai: The Knowledge, Craftsmanship and Practices of Thai National Costume) เข้าสู่รายการตัวแทนมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ ยูเนสโก (UNESCO)

ลุ้นประกาศผลเป็นมรดกโลกอย่างเป็นทางการ ธันวาคม พ.ศ. 2569 (ค.ศ. 2026)

• ยูเนสโก (UNESCO) มีกำหนดพิจารณาและประกาศผลการขึ้นทะเบียนอย่างเป็นทางการ ในการประชุมคณะกรรมการระหว่างรัฐบาลฯ ครั้งที่ 21 ระหว่างวันที่ 2–3 ธันวาคม 2569 ณ เมืองเซียะเหมิน สาธารณรัฐประชาชนจีน

เจาะลึก 8 แบบ ‘ชุดไทยพระราชนิยม’ อัตลักษณ์ที่ไม่เหมือนชาติใดในโลก

• ชุดไทยเรือนต้น: ชุดลำลอง เสื้อคอกลมไม่มีขอบ แขนสามส่วน ผ่าอกติดกระดุม 5 เม็ด สวมคู่ซิ่นไหมลายริ้ว เหมาะกับงานบุญ หรืองานที่ไม่เป็นทางการ
• ชุดไทยจิตรลดา: เสื้อคอกลมมีขอบตั้งน้อยๆ แขนยาว ผ่าอก สวมกับซิ่นไหมเกลี้ยงมีเชิง เหมาะกับงานพิธีการกลางวัน เช่น รับแขกบ้านแขกเมือง
• ชุดไทยอมรินทร์: เสื้อคอกลมตั้ง ตัดเย็บด้วยผ้ายกทองแกม ไม่ต้องคาดเข็มขัด เหมาะสำหรับงานเลี้ยงพิธีการยามค่ำคืน
• ชุดไทยบรมพิมาน: เสื้อแขนยาวคอตั้ง ซิ่นนุ่งจีบหน้านาง ใช้ผ้ายกไหมหรือยกทอง มีความหรูหรา ใช้ในงานรัฐพิธีหรือพิธีการระดับสูง
• ชุดไทยจักรี: ชุดไทยเปิดไหล่ข้างหนึ่ง ห่มสไบเฉียง ชายสไบทิ้งยาวด้านหลัง นุ่งซิ่นจีบหน้านาง คาดเข็มขัด นิยมใช้ในงานเลี้ยงฉลองสมรสหรืองานราตรีสโมสร
• ชุดไทยดุสิต: เสื้อคอกว้างไม่มีแขน ปักลวดลายวิจิตรด้วยลูกปัด เลื่อม หรือไข่มุก เหมาะกับงานพระราชพิธีตอนค่ำแทนชุดราตรีแบบตะวันตก
• ชุดไทยศิวาลัย: ลักษณะคล้ายชุดไทยบรมพิมาน แต่ห่มสไบเฉียงทับตัวเสื้อคอตั้งอีกชั้นหนึ่ง เหมาะสำหรับงานพิธีการเต็มยศหรือครึ่งยศ
• ชุดไทยจักรพรรดิ: ชุดไทยที่มีความสง่างามตามแบบโบราณ ห่มสไบสองชั้น (สไบชั้นในเป็นสไบจีบ ชั้นนอกเป็นสไบปักดิ้นทอง) สวมกับซิ่นยกทองจีบหน้านาง ใช้ในงานพระราชพิธีเต็มยศ

Soft Power ทรงคุณค่า สู่สายตาประชาคมโลก

กระทรวงวัฒนธรรมระบุว่า "ชุดไทยพระราชนิยม" ไม่เพียงแต่นำเสนอความงดงามของการแต่งกาย แต่ยังเป็นศูนย์รวมของ "ภูมิปัญญาช่างฝีมือไทย" ทั้งศาสตร์การทอผ้าไหม การยกทอง การปักสะพัก และการตัดเย็บเชิงช่างชั้นสูง การดันขึ้นทะเบียน UNESCO ในครั้งนี้ ถือเป็นก้าวสำคัญที่จะปลุกกระแสผ้าไทยในระดับสากล สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจให้แก่ชุมชนช่างทอผ้าทั่วประเทศอย่างยั่งยืน มาร่วมส่งใจลุ้นข่าวดีให้ "ชุดไทย" คว้าตำแหน่งมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของโลกไปพร้อมกันในต้นเดือนธันวาคมนี้!