"สมเสร็จมลายู" สมเสร็จหนึ่งเดียวในเอเชีย กับสีขาว-ดำที่มากกว่าแค่สวยงาม

หากเห็น "สมเสร็จมลายู" หรือ Malayan Tapir เป็นครั้งแรก หลายคนอาจสงสัยว่ามันเป็นสัตว์ชนิดใดกันแน่ เพราะมีลำตัวอ้วนคล้ายหมู จมูกยื่นยาวคล้ายงวงช้าง ขาสั้นเหมือนแรด และมีลวดลายสีดำสลับขาวราวกับสวมผ้าคลุมอยู่กลางลำตัว

แท้จริงแล้วสมเสร็จมลายู ไม่ใช่ญาติของหมู ช้าง หรือแรดโดยตรง แต่เป็นสมาชิกของอันดับสัตว์กีบคี่ (Perissodactyla) กลุ่มเดียวกับม้า แรด และสมเสร็จอีก 4 ชนิดที่ยังหลงเหลืออยู่บนโลก

สมเสร็จมลายูยังเป็นสมเสร็จเพียงชนิดเดียวที่พบในทวีปเอเชีย และเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดใหญ่ที่มีบรรพบุรุษสืบย้อนกลับไปได้มากกว่า 30 ล้านปี จนได้รับฉายาว่าเป็นหนึ่งใน "ฟอสซิลมีชีวิต" (Living Fossil) ของโลก

อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันสมเสร็จมลายูกำลังเผชิญวิกฤตจากการสูญเสียถิ่นอาศัยและการแบ่งแยกผืนป่า จนถูกจัดให้อยู่ในสถานะใกล้สูญพันธุ์ (Endangered)

สมเสร็จชนิดเดียวที่พบในเอเชีย

สมเสร็จมลายูมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Tapirus indicus เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในวงศ์ Tapiridae ปัจจุบันโลกมีสมเสร็จที่ยังมีชีวิตอยู่เพียง 5 ชนิด โดย 4 ชนิดอาศัยอยู่ในทวีปอเมริกา ส่วนสมเสร็จมลายูเป็นชนิดเดียวที่พบในเอเชีย โดยสมเสร็จมลายูพบกระจายพันธุ์ในไทย เมียนมา มาเลเซีย และเกาะสุมาตราของอินโดนีเซีย

ในประเทศไทย สมเสร็จถือเป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง และยังพบประชากรตามผืนป่าภาคตะวันตกและภาคใต้ เช่น กลุ่มป่าแก่งกระจานและผืนป่าฮาลา-บาลา

คำว่า Tapir เชื่อว่ามีรากศัพท์มาจากภาษาทูปี (Tupi) ที่ใช้เรียกสัตว์ชนิดนี้ ส่วนชื่อวิทยาศาสตร์ indicus มีความหมายว่า "แห่งอินเดีย" แม้ว่าปัจจุบันจะไม่พบสมเสร็จในอินเดียแล้ว แต่เป็นผลจากความเข้าใจด้านภูมิศาสตร์ในยุคที่มีการตั้งชื่อทางวิทยาศาสตร์

ในภาษาไทย คำว่า "สมเสร็จ" เป็นชื่อที่ใช้กันมายาวนาน และกลายเป็นชื่อเรียกอย่างเป็นทางการของสัตว์ชนิดนี้

ลวดลายครึ่งดำ-ขาวที่มีหน้าที่มากกว่าความสวยงาม

จุดเด่นที่สุดของสมเสร็จมลายู คือ ลำตัวที่แบ่งออกเป็นสองสีอย่างชัดเจน โดยหัว คอ ไหล่ และขาหลังสีดำ กลางลำตัวและสะโพกสีขาวหรือสีเทาอ่อน ลวดลายนี้เรียกว่า Disruptive Coloration หรือการพรางตัวด้วยการตัดทอนรูปร่าง เมื่ออยู่ในป่าที่มีแสงและเงาสลับกัน สีที่ตัดกันอย่างชัดเจนจะช่วยทำให้ผู้ล่ามองเห็นรูปร่างของสมเสร็จได้ยากกว่าที่คิด

สมเสร็จมีริมฝีปากบนและจมูกที่ยื่นยาวออกมาเป็นงวงสั้น ๆ งวงนี้สามารถขยับได้อย่างอิสระ ใช้สำหรับดึงใบไม้ เด็ดผลไม้ ดมกลิ่น หยิบอาหาร แม้จะดูคล้ายช้าง แต่ไม่ได้มีความเกี่ยวข้องทางวิวัฒนาการกับช้างแต่อย่างใด

ข้อมูลทั่วไปของตัวเต็มวัย ได้แก่ ความยาวลำตัวประมาณ 1.8–2.5 เมตร ความสูงระดับไหล่ประมาณ 90–110 เซนติเมตร น้ำหนักประมาณ 250–540 กิโลกรัม ตัวเมียมักมีขนาดใหญ่กว่าตัวผู้เล็กน้อย

ลูกสมเสร็จไม่ได้มีสีเหมือนพ่อแม่

หนึ่งในความน่าทึ่งของสมเสร็จมลายู คือ ลูกแรกเกิดไม่มีลวดลายครึ่งดำครึ่งขาว แต่กลับมีสีน้ำตาลเข้ม จุดสีขาว ลายเส้นสีครีมทั่วลำตัว ลวดลายดังกล่าวคล้ายแตงโมหรือกวางวัยอ่อน ช่วยพรางตัวกับพื้นป่าที่เต็มไปด้วยแสงและเงา เมื่ออายุประมาณ 4–7 เดือน ลวดลายจะค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นสีแบบตัวเต็มวัย

สมเสร็จใช้ชีวิตเพียงลำพังเป็นส่วนใหญ่ มักพบอยู่ร่วมกันเฉพาะในช่วงผสมพันธุ์ หรือแม่ที่อยู่กับลูก แต่ละตัวมีอาณาเขตของตนเอง และใช้กลิ่นจากปัสสาวะหรือการถูตัวกับต้นไม้เพื่อสื่อสารกับสมเสร็จตัวอื่น

สมเสร็จเป็นสัตว์ออกหากินช่วงกลางคืนและพลบค่ำเป็นหลัก ช่วงกลางวันมักพักอยู่ในป่าทึบหรือบริเวณที่มีพืชหนาแน่น ก่อนออกหาอาหารหลังพระอาทิตย์ตก

นักว่ายน้ำฝีมือเยี่ยม

แม้จะมีรูปร่างอ้วน แต่สมเสร็จสามารถว่ายน้ำและดำน้ำได้ดีมาก พวกมันมักลงแช่น้ำเพื่อลดอุณหภูมิร่างกาย หลบผู้ล่า กำจัดปรสิต และหากินพืชน้ำ

สมเสร็จมลายูเป็นสัตว์กินพืช อาหารหลัก ได้แก่ใบไม้ ยอดอ่อน กิ่งไม้ ผลไม้ เปลือกไม้ และพืชน้ำ มีรายงานว่าสมเสร็จสามารถกินพืชได้มากกว่า 100 ชนิด พวกมันใช้จมูกที่ยืดหยุ่นช่วยเลือกอาหารได้อย่างแม่นยำ

สมเสร็จพบในป่าดิบชื้น ป่าดิบเขา ป่าริมแม่น้ำ และพื้นที่ชุ่มน้ำ โดยเฉพาะพื้นที่ที่มีแหล่งน้ำถาวร เพราะสมเสร็จใช้เวลาส่วนหนึ่งในแต่ละวันอยู่ในแหล่งน้ำ

สมเสร็จมีอัตราการสืบพันธุ์ค่อนข้างต่ำ โดยทั่วไปตั้งท้องประมาณ 13 เดือน ออกลูกครั้งละ 1 ตัว ลูกแรกเกิดหนักประมาณ 6–10 กิโลกรัม ลูกสมเสร็จจะอยู่กับแม่นานประมาณ 1–2 ปี ก่อนแยกตัวไปใช้ชีวิตตามลำพัง

สัตว์ใกล้สูญพันธุ์

ปัจจุบัน สมเสร็จมลายูถูกจัดอยู่ในสถานะ Endangered (EN) หรือ ใกล้สูญพันธุ์ ประชากรในธรรมชาติลดลงอย่างต่อเนื่องตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมาจากหลายปัจจัย ไม่ว่าจะเป็น การสูญเสียพื้นที่ป่า การตัดไม้ การทำสวนปาล์มน้ำมัน และการขยายพื้นที่เกษตรกรรม ทำให้ผืนป่าถูกแบ่งแยกออกเป็นพื้นที่เล็ก ๆ

นอกจากนี้ ยังมีอุบัติเหตุบนถนน การสร้างถนนผ่านผืนป่าทำให้สมเสร็จจำนวนไม่น้อยถูกรถชนเสียชีวิต โดยเฉพาะในมาเลเซีย ซึ่งถือเป็นหนึ่งในภัยคุกคามสำคัญของสัตว์ชนิดนี้

รวมถึงการลักลอบล่า ที่แม้จะเกิดขึ้นน้อยกว่าสัตว์ชนิดอื่น แต่บางพื้นที่ยังมีการล่าเพื่อเอาเนื้อหรืออวัยวะของร่างกาย

นักกระจายเมล็ดพันธุ์ผู้เงียบงันแห่งป่าฝน

สมเสร็จมลายูมีบทบาทสำคัญในฐานะ "วิศวกรระบบนิเวศ" ของป่าฝน เมื่อกินผลไม้แล้วเดินทางไกล พวกมันจะขับถ่ายเมล็ดพันธุ์ออกในพื้นที่ใหม่ ช่วยให้พืชหลายชนิดแพร่กระจายและฟื้นฟูผืนป่า นักอนุรักษ์จึงมองว่า หากสมเสร็จหายไป ความหลากหลายของพรรณไม้ในป่าก็อาจได้รับผลกระทบตามไปด้วย

แม้รูปลักษณ์ของสมเสร็จมลายูจะดูแปลกตา แต่สัตว์ชนิดนี้คือหนึ่งในสิ่งมีชีวิตที่ผ่านการวิวัฒนาการมาอย่างยาวนาน และแทบไม่เปลี่ยนแปลงจากบรรพบุรุษเมื่อหลายล้านปีก่อน

ลวดลายครึ่งดำครึ่งขาว งวงสั้นอันเป็นเอกลักษณ์ และบทบาทในการกระจายเมล็ดพันธุ์ ทำให้สมเสร็จมลายูเป็นมากกว่าสัตว์ป่าหายาก แต่ยังเป็นฟันเฟืองสำคัญของระบบนิเวศในผืนป่าฝนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

การอนุรักษ์สมเสร็จจึงไม่ใช่เพียงการปกป้องสัตว์ใกล้สูญพันธุ์ชนิดหนึ่ง แต่ยังเป็นการรักษาผืนป่าซึ่งเป็นบ้านของสิ่งมีชีวิตอีกนับพันชนิด รวมถึงเป็นมรดกทางธรรมชาติที่สำคัญของประเทศไทยและภูมิภาคเอเชีย

ที่มา: Thai National Parks / Animal Diversity Web / Denver Zoo / iNaturalist

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : "สมเสร็จมลายู" สมเสร็จหนึ่งเดียวในเอเชีย กับสีขาว-ดำที่มากกว่าแค่สวยงาม

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่

- Website : https://www.pptvhd36.com