ซึมเศร้าในผู้สูงอายุ ภัยเงียบที่ลูกหลานต้องช่วยสังเกต เปิดอาการสัญญาณเตือนและวิธีแก้ไข
ในการที่สังคมไทยเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ มีปัญหาเรื่องลูกหลานวัยเรียนหรือวัยทำงานไม่ค่อยได้ใกล้ชิด เรื่องช่องว่างระหว่างวัยก็ทำให้เกิดความไม่เข้าใจกันได้มาก การถูกทิ้งให้อยู่ลำพังทำให้ผู้สูงอายุเกิดความเครียดและเกิดภาวะซึมเศร้า เวบไซด์ รพ.สมิติเวช ระบุว่า ภาวะซึมเศร้าในผู้สูงวัยพบมาก 10-20 % ของประชากร และส่วนใหญ่เป็นผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย โดยเฉพาะผู้ที่หย่าร้าง อยู่ตัวคนเดียว หรือสูญเสียบุคคลอันเป็นที่รัก จะมีความเสี่ยงกับภาวะนี้มากขึ้น
อาการเตือนของภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุ ได้แก่ สภาวะทางอารมณ์เปลี่ยนไป เช่น เคยเป็นคนอารมณ์ดีก็เปลี่ยนเป็นหงุดหงิดง่าย มีเหตุผลน้อยลง ขี้บ่นมากขึ้น หรือสนใจในสิ่งที่เคยชอบลดลงจากเดิม
รู้สึกว่าตัวเองไร้ค่าเบื่อหน่ายในการมีชีวิตอยู่ ไม่อยากร่วมกิจกรรม พูดน้อยลง ไม่ดูแลตัวเอง ไม่ยอมกินยา เบื่ออาหาร น้ำหนักลด มีปัญหาการนอนที่ผิดปกติ นอนไม่หลับ หลับๆ ตื่นๆ หรือตื่นกลางดึก มีอาการความจำไม่ค่อยดี สมาธิสั้นลง มีความรู้สึกไม่อยากมีชีวิตอยู่ หรืออยากทำร้ายตัวเอง เหนื่อยไม่มีพลังงาน ทำอะไรช้า ปวดเมื่อย อ่อนเพลียโดยไม่มีสาเหตุ
สาเหตุที่ทำให้เกิดโรคซึมเศร้าในผู้สูงอายุ มีทั้งสาเหตุทางกาย คือเป็นโรคเรื้อรัง เช่น เบาหวาน ความดัน หรือการเป็นโรครุนแรงอย่างมะเร็ง โรคที่ทำให้พิการ กระทั่งป่วยโรคสมองเสื่อม ประกอบกับมีปัจจัยภายนอก เช่น การสูญเสียบุคคลอันเป็นที่รัก สูญเสียคู่ชีวิต หรือคนในครอบครัว การไม่สามารถปรับตัวเข้ากับการเปลี่ยนแปลงในชีวิต มีปัญหาหนี้สิน เข้าถึงบริการสุขภาพไม่ดีพอ
นิด้าโพล สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ ร่วมกับ ศูนย์วิจัยสังคมสูงอายุ (Center for Aging Society Research - CASR) สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (นิด้า) สำรวจภาวะซึมเศร้าของผู้สูงอายุ ระหว่างวันที่ 30 มี.ค.- 2 เม.ย. จากประชาชนที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไป กระจายทุกภูมิภาค 1,310 หน่วยตัวอย่าง เ
การทดสอบใช้ข้อคำถามทดสอบภาวะซึมเศร้า PHQ – 9 (Patient Health Questionnaire) นำเกณฑ์มาจาก ศ.นพ.มาโนช หล่อตระกูล คณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลรามาธิบดี พบว่า ผู้สูงอายุ 76.64% ระบุว่า ไม่มีภาวะซึมเศร้า (0 - 4 คะแนน) รองลงมา 16.87% ระบุว่า มีภาวะซึมเศร้าระดับเล็กน้อย (5 - 8 คะแนน) 5.19% ระบุว่า มีภาวะซึมเศร้าระดับปานกลาง (9 - 14 คะแนน) 0.84% ระบุว่า มีภาวะซึมเศร้าระดับรุนแรงค่อนข้างมาก (15 - 19 คะแนน) และ 0.46% ระบุว่า มีภาวะซึมเศร้าระดับรุนแรงสูง (≥ 20 คะแนน)
ทางโพลได้สำรวจถึงวิธีที่ผู้สูงส่วนการแก้ไขปัญหาของผู้สูงอายุในช่วงที่มีภาวะซึมเศร้า (ถามเฉพาะผู้สูงอายุที่มีอาการอย่างน้อยหนึ่งข้อตามแบบทดสอบภาวะซึมเศร้า PHQ – 9 จำนวน 799 หน่วยตัวอย่าง) พบว่า ผู้สูงอายุ 42.43% ระบุว่า พูดคุยกับสมาชิกในครอบครัว (คู่สมรส ลูกหลาน ญาติ เป็นต้น) รองลงมา 36.05% ระบุว่า ออกกำลังกาย 34.79% ระบุว่า ออกไปพบปะเพื่อนฝูง หรือสังสรรค์กับเพื่อน 23.65% ระบุว่า เล่นเฟซบุ๊ก 21.03% ระบุว่าเล่นไลน์ 8.39% ระบุว่า ทำความสะอาดบ้าน ทำสวน ปลูกต้นไม้
8.14% ระบุว่า เล่นเกมส์ อ่านหนังสือ ดูหนัง และฟังเพลง 3.88% ระบุว่า ฟังธรรมะ สวดมนต์ และนั่งสมาธิ 3.00% ระบุว่า นอนหลับพักผ่อน หรือนั่งเล่นอยู่คนเดียวเงียบ ๆ 2.50% ระบุว่า ทำงานอาสาสมัคร 2.25% ระบุว่า เดินทางไปท่องเที่ยว ช้อปปิ้ง ทำบุญ และไหว้พระ 1.88% ระบุว่า เล่น TikTok 1.50% ระบุว่า เล่น YouTube 0.38% ระบุว่า รับประทานวิตามินหรือยาคลายเครียด และ 0.25% ระบุว่า เลี้ยงสุนัข แมว หรือปลา
กองส่งเสริมและพัฒนาสุขภาพจิต กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข ได้แนะนำวิธีง่ายๆ แก้ปัญหาภาวะซึมเศร้าเป็นเบื้องต้น ลูกหลานต้อ หมั่นสังเกตและพูดคุย รับฟังผู้สูงอายุด้วยความเข้าใจ ไม่ตัดสิน หรือพูดในเชิงสั่งสอน ปรับสภาพแวดล้อมให้ผู้สูงอายุปลอดภัย อบอุ่น ใกล้ชิดลูกหลาน ส่งเสริมกิจกรรม กระตุ้นให้ออกกำลังกายเบาๆ พาร่วมกิจกรรมสังคม หรือทำงานอดิเรกที่ชอบ
และเมื่อโพลระบุว่า ผู้สูงอายุมักจะใช้โซเชี่ยลมีเดียคลายเหงามาก บุตรหลานหรือคนใกล้ชิดก็ต้องคอยสอดส่องอีกแรงหนึ่ง เพราะปัจจุบันการหลอกลวงออนไลน์มากเหลือเกิน และมิจฉาชีพมักจะพุ่งเป้าผู้สูงอายุ