ไทยแก่เร็วกว่าที่คิด แต่ระบบดูแลยังวิ่งตามไม่ทัน

คอลัมน์ : นอกรอบ ผู้เขียน : สราลี วงษ์เงิน ที่มา : Bnomics:ธนาคารกรุงเทพ

Key Takeaways

ไทยมีผู้สูงอายุ 13.4 ล้านคน หรือ 20.4% ของประชากรทั้งหมด

Nursing Home และ Senior Residence รวมกันรองรับได้เพียงราว 33,000 คน

ผู้สูงอายุทุก 400 คน มีเตียงหรือที่พักรองรับเพียง 1 คน

ไทยมีเตียงดูแลระยะยาวเพียงราว 1-3 เตียงต่อผู้สูงอายุ 1,000 คน ต่ำกว่าหลายประเทศพัฒนาแล้วหลายสิบเท่า

อีก 10 ปีข้างหน้าผู้สูงอายุไทยอาจเพิ่มเป็นเกือบ 20 ล้านคน หรือประมาณ 30% ของประชากรทั้งหมด

– ผู้สูงอายุที่อยู่ในภาวะติดบ้าน ติดเตียง หรือช่วยเหลือตัวเองได้น้อย อาจเพิ่มจากราว 3-4 แสนคนในปัจจุบัน เป็น 4-6 แสนคนในอีก 10 ปีข้างหน้า

ไทยแก่ตัวเร็วแค่ไหน?

ประเทศไทยเข้าสู่“สังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์” โดย ณ เดือนกุมภาพันธ์ 2569 ไทยมีผู้สูงอายุ อายุ 60 ปีขึ้นไปราว 13.4 ล้านคน คิดเป็น 20.4% ของประชากรทั้งประเทศ

แต่สิ่งที่น่ากังวลไม่ใช่แค่จำนวนผู้สูงอายุที่เพิ่มขึ้น คือไทยกำลังแก่ตัวลงเร็วมาก โดยใช้เวลาเพียงประมาณ 20 ปี ในการขยับจากสังคมผู้สูงอายุระดับ 10% ไปสู่ระดับ 20%

ขณะที่หลายประเทศพัฒนาแล้วใช้เวลากว่า 100 ปี ในการเปลี่ยนผ่านในระดับเดียวกัน โดยฝรั่งเศส ใช้เวลาประมาณ 115 ปี จากสังคมผู้สูงอายุไปสู่สังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์ ขณะที่สวีเดน ใช้เวลาประมาณ 85 ปี และญี่ปุ่น ใช้เวลาประมาณ 24 ปี ซึ่งยังช้ากว่าไทยที่ใช้เวลาเพียงราว 20 ปี

นั่นหมายความว่าไทยมีเวลาน้อยกว่ามากในการสร้างระบบรองรับ ทั้งด้านสาธารณสุข การเงิน การดูแลระยะยาว และที่อยู่อาศัย

ระบบรองรับผู้สูงอายุของไทยเล็กแค่ไหน?

เครื่องชี้ความสามารถในการรองรับผู้สูงอายุของไทย: Thailands Elder Care Capacity

ผู้สูงอายุ 13.4 ล้านคน

Nursing Home 944 แห่ง

จำนวนเตียง Nursing Home 17,349 เตียง

Senior Residence 115 โครงการจำนวน 15,800 ยูนิต รองรับรวมประมาณ 33,000 คน

เมื่อเทียบกับผู้สูงอายุ 13.4 ล้านคน ระบบปัจจุบันรองรับได้เพียงประมาณ 0.25% ของความต้องการทั้งหมด

ขณะที่เมื่อเทียบจำนวนเตียงต่อผู้สูงอายุ 1,000 คนโดยประเทศไทยมีสัดส่วนอยู่ที่ 1-3 เตียง, ญี่ปุ่น 27 เตียง และ OECD เฉลี่ย 41 เตียงต่อ 1,000 คน, เกาหลีใต้ 54 เตียง, สวีเดน 65 เตียง, ลักเซมเบิร์ก 79 เตียง (มากกว่าไทยเกือบ 30-70 เท่า ขึ้นอยู่กับว่าจะใช้ฐานไทยที่ 1 หรือ 3 เตียงต่อ 1,000 คน)

นอกจากนี้หลายประเทศไม่ได้มีเพียงจำนวนเตียง มากกว่าไทย แต่ยังมีระบบดูแลที่ครบกว่า ทั้งผู้ช่วยดูแลที่บ้าน การเยี่ยมบ้านโดยพยาบาล ศูนย์ดูแลกลางวัน รถรับส่งสำหรับผู้สูงอายุ และประกันดูแลระยะยาวที่ช่วยแบ่งเบาค่าใช้จ่าย

นั่นหมายความว่า ครอบครัวไม่จำเป็นต้องลาออกจากงานมาดูแลพ่อแม่ด้วยตัวเอง หรือแบกรับค่าใช้จ่ายหลายหมื่นบาทต่อเดือนเพียงลำพัง

ตรงกันข้ามไทยยังพึ่งพาครอบครัวเป็นหลัก ทำให้เมื่อผู้สูงอายุติดบ้าน ติดเตียง หรือช่วยเหลือตัวเองได้น้อย ภาระส่วนใหญ่จึงตกอยู่กับลูกหลานแทบทั้งหมด

3 ปัญหาใหญ่ของไทย

1.ไม่พอ อย่างชัดเจน เตียง Nursing Home มีเพียง ~1.3 เตียง ต่อผู้สูงอายุ 1,000 คนแม้รวมการรองรับในส่วน Residence ก็จะได้เพียง ~2.5 เตียงต่อผู้สูงอายุ 1,000 คนขณะที่หลายจังหวัดมีสถานดูแลเพียง 1 แห่ง และบางแห่งมีเตียงไม่ถึง 20 เตียง

2.กระจุกตัว ในเมืองใหญ่ กว่า 70% ของสถานดูแลอยู่ในจังหวัดหลัก เช่น กรุงเทพฯ เชียงใหม่ และชลบุรี

3.ราคาสูง เข้าถึงยาก Nursing Home เกือบทั้งหมดเป็นของเอกชน ค่าบริการเริ่มต้นราว 18,000 บาทต่อเดือน และอาจสูงกว่านั้นมากหากต้องดูแลผู้ป่วยติดเตียงหรือผู้ป่วยเฉพาะทาง

และไม่มีการสนับสนุนจากรัฐเหมือนบางประเทศ สำหรับครอบครัวรายได้น้อยนี่แทบไม่ใช่ทางเลือก

ในอีก 10 ปีข้างหน้า ประเทศไทยอาจมีผู้สูงอายุเกือบ 20 ล้านคน ขณะเดียวกันครอบครัวไทยก็มีขนาดเล็กลง คนมีลูกน้อยลง และผู้สูงอายุที่อยู่ลำพังมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น

นั่นหมายความว่า รูปแบบการดูแลแบบเดิมที่พึ่งพาลูกหลานเป็นหลักจะทำได้ยากขึ้นเรื่อย ๆ

ความต้องการ Home Care, Nursing Home, Long-Term Care Insurance, ที่อยู่อาศัยสำหรับผู้สูงอายุ และบุคลากรดูแลจะเพิ่มขึ้นอย่างมากในอีก 10-20 ปีข้างหน้า

สังคมสูงวัยจึงไม่ใช่แค่เรื่องสาธารณสุข

แต่กำลังกลายเป็นประเด็นใหญ่ทางเศรษฐกิจที่จะกระทบทั้งตลาดแรงงาน การใช้จ่ายของครัวเรือน งบประมาณภาครัฐ อสังหาริมทรัพย์ และโอกาสทางธุรกิจในอนาคต

ธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับการดูแลผู้สูงอายุ อาจกลายเป็นหนึ่งในอุตสาหกรรมที่เติบโตเร็วที่สุดของไทยในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า

What Thailand Needs

– เพิ่มสถานดูแลและกระจายออกนอกเมืองใหญ่

– พัฒนาระบบ Home Care และ Long-Term Care Insurance

– เพิ่มจำนวนบุคลากรดูแลและยกระดับมาตรฐานวิชาชีพ

– ใช้เทคโนโลยีและออกแบบเมืองให้เหมาะกับสังคมสูงวัย

– ลดภาระค่าใช้จ่ายของครอบครัวรายได้น้อย

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : ไทยแก่เร็วกว่าที่คิด แต่ระบบดูแลยังวิ่งตามไม่ทัน

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.prachachat.net