เปิดประวัติ “ทุเรียน” ตัวต้นเรื่องของหนัง “วิมานหนาม” ตั้งแต่ที่มาจนถึงเกร็ดชวนขัน

“ทุเรียน” ถือเป็นผลไม้ที่มีความสำคัญกับคนไทย เพราะเป็นพืชเศรษฐกิจ ทั้งยังเป็นไอคอนิกที่ไม่ว่าคนชาติไหนถ้าได้พูดถึงผลไม้ชนิดนี้ ก็มักนึกถึงสยามเมืองยิ้มของเราเป็นอันดับแรก จึงทำให้ราชาผลไม้อย่างทุเรียนถูกหยิบยกเข้ามามีส่วนร่วมในหลายภาคส่วนของไทย รวมถึงในภาพยนตร์ที่กำลังจะเข้าฉายในวันที่ 22 สิงหาคมนี้ อย่าง “วิมานหนาม” ที่บอกเล่าเรื่องราวการแย่งชิงกรรมสิทธิ์ที่เป็นสมบัติอันล้ำค่าอย่าง “สวนทุเรียน”

แต่ก่อนที่ทุกคนจะไปรับชมเรื่องราวอันน่าตื่นเต้นของภาพยนตร์ ศิลปวัฒนธรรมอยากชวนทุกคนมาทำความรู้จักกับ “ทุเรียน” ว่ามีที่มาอย่างไร รวมไปถึงเกร็ดประวัติศาสตร์ชวนขันต่าง ๆ อีกด้วย

จุดกำเนิดทุเรียน

แม้หลายคนจะคิดว่าทุเรียนเป็นผลไม้ที่น่าจะมีจุดกำเนิดที่ประเทศไทย แต่ที่จริงแล้วทุเรียนไม่ใช่ผลไม้ของไทย แต่ได้รับมาจากมะริด ทวาย ตะนาวศรี คาดว่าน่าจะถูกนำเข้ามา 2 เส้นทาง เส้นทางหนึ่งคือมากับกองทัพพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช เมื่อครั้งทรงยกทัพไปตีเมืองมะริด ทวาย และตะนาวศรี พ.ศ. 2330

ขณะนั้นกองทัพขาดแคลนเสบียง เมื่อลาดตระเวนแล้วเห็นทุเรียนจึงนำมาลองชิมกัน พบว่าอร่อย จึงนำกลับสยามมาด้วย จนวันเวลาผ่านไปต้นทุเรียนก็ออกดอกออกผลเต็มบ้านเจ้านาย ดังที่ข้อมูลใน “ตำราแม่ครัวหัวป่าก์” ของท่านผู้หญิงเปลี่ยน ภาสกรวงศ์ กล่าวไว้ว่า ย่านที่ปลูกทุเรียนในกรุงเทพฯ คือ ย่านบางขุนนนท์ บางโคล่ และบางคอแหลม แต่ทุเรียนในย่านนี้ก็หายไป เนื่องจากน้ำท่วม ปี 2460 และ 2485

ส่วนอีกเส้นทางหนึ่งคาดว่านำทุเรียนมาจากเมืองมะริด ทวาย และตะนาวศรีผ่านทางภาคใต้ โดยเรือสินค้า เนื่องจากพื้นที่แถบนั้นมีการติดต่อค้าขายกันอย่างยาวนาน พื้นที่แถบแหลมมลายูและนครศรีธรรมราชจึงปลูกทุเรียนอย่างกว้างขวาง ก่อนจะแพร่หลายสู่กรุงเทพฯ

ชื่อ “ทุเรียน” มาจากไหน ทำไมเรียก “ทุเรียน” ?

เรื่องนี้มีข้อสันนิษฐานมากมาย เบเนดิกท์ แอนเดอร์สัน (Benedict Anderson) นักวิชาการด้านเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ศึกษา มหาวิทยาลัยคอร์แนล สหรัฐอเมริกา เคยให้ข้อมูลกับ องค์ บรรจุน ผู้เชี่ยวชาญด้านมอญ ว่า “ทุเรียน เป็นภาษามลายู เนื่องจากในภาษามลายูออกเสียงว่า ‘ดือรี’ แปลว่าหนาม”

ขณะที่องค์เชื่อว่า คำว่าทุเรียนน่าจะมาจากภาษามอญ ที่ออกเสียงว่า “ตูเรน” มากกว่า โดยให้เหตุผลว่า…

“ผู้เชี่ยวชาญภาษามอญและบาลีสันสกฤตกล่าวว่า ‘ทุเรียน’ ไม่มีในภาษาบาลีสันสกฤต แต่ถ้าจะพูดถึงผลไม้ชนิดนี้แล้ว ก็จะเป็นการสร้างชุดคำนิยามขึ้นมาว่า ‘ผลไม้ที่กินด้วยความ (ทุร) ยากลำบาก’ ซึ่งคำในภาษามอญยืมคำบาลีสันสกฤตมาใช้มากเช่นเดียวกับภาษาไทย ภาษามอญคงได้เอาศัพท์ ‘ทุร’ ในภาษาบาลีมาใช้เรียกผลไม้ชนิดนี้ตามวิธีคิดแบบบาลีสันสกฤต”

นอกจากนี้หากอ้างอิงจากแหล่งที่มาของทุเรียน ที่ปรากฏในแถบมะริด ทวาย หรือตะนาวศรี พื้นที่นี้ล้วนเคยอยู่ในการปกครองของมอญทั้งสิ้น

ทำไมถึงเรียกว่า “ราชาผลไม้” ?

“ราชาผลไม้” กลายเป็นฉายาของทุเรียนไปเสียแล้ว เหตุที่ได้ฉายานี้มีหลากหลายที่มา บ้างก็ว่าเป็นเพราะกลิ่นที่แรง หรือบางคนก็บอกว่าเปลือกของมันเป็นรูปหนามเหมือนมงกุฎ รวมถึงราคาที่แพง และการดูแลก็ต้องประคบประหงมอย่างดี เพื่อให้ได้ผลทุเรียนที่หวานหอมอร่อย

ทั้งหมดทั้งมวลนี้ทำให้ทุเรียนได้ฉายาว่า “ราชา” ผลไม้มาจนปัจจุบัน

เกร็ดชวนขันกับ “ฝรั่ง” และกลิ่นของทุเรียน

ทุเรียน เป็นผลไม้ที่ถ้าคนที่ชื่นชอบรับประทานก็จะชื่นชอบไปเลย แต่ถ้าหากไม่ชอบ เหตุผลหนึ่งก็คงจะไม่พ้นเรื่องกลิ่น เพราะกลิ่นของทุเรียนเป็นที่เลื่องลือมาก

ครั้งหนึ่ง ลาลูแบร์ ราชทูตจากฝรั่งเศสสมัยกรุงศรีอยุธยา เคยบันทึกถึงเรื่องกลิ่นของทุเรียนไว้ว่า…

“ผล Durion ในภาษาสยามว่า ทุเรียน (Tourien) เป็นผลไม้ที่มีผู้ชอบบริโภคกันมากในชมพูทวีป แต่ข้าพเจ้ารู้สึกว่าทนไม่ไหวเพราะกลิ่นอันเลวร้ายของมัน ผลไม้ชนิดนี้มีขนาดเท่าๆ กับแตงไทยของเราหุ้มด้วยเปลือกมีหนามเหมือน ผลเซท์นัท (châtaigne) มีพูหลายพูเหมือนขนุน แต่ใหญ่ขนาดเท่าไข่ไก่ เป็นเนื้อผลไม้ที่เขาใช้บริโภคกัน ข้างในมีเมล็ดอีกเมล็ดหนึ่ง ในทุเรียนผลหนึ่งยิ่งมีจํานวนพูน้อยลงเท่าใด ก็จะยิ่งมีรสชาติดีมากขึ้นเท่านั้น แต่ไม่มีน้อยกว่า 3 พูเลย”

ขณะเดียวกัน สังฆราชปาเลอกัวซ์ (พ.ศ. 2348-2405) นักบวชชาวฝรั่งเศสที่เข้ามาเมืองไทย ก็เคยเอ่ยถึงทุเรียนในบันทึกของเขาเช่นกัน โดยกล่าวว่า “…กลิ่นของทุเรียนนั้นฉุนและน่ารังเกียจ สำหรับชาวยุโรปที่เพิ่งมาถึงเมืองไทยใหม่ๆ เอาไปเปรียบกับกลิ่นอุจจาระ…” (ทว่าเมื่อปาเลอกัวซ์ได้ลองชิมทุเรียนก็เปลี่ยนความคิดไป)

ด้าน อ็องรี มูโอต์ นักสำรวจ นักธรรมชาติวิทยา และนักโบราณคดี ชาติเดียวกับเขา ที่เดินทางเข้าในเมืองไทยในสมัยรัชกาลที่ 4 ก็เคยเอ่ยถึงทุเรียนว่าต้องใช้เวลาสักหน่อยถึงจะสามารถรับรสชาติแสนอร่อยของทุเรียนได้

ส่วนคนไทยด้วยกันเองก็มีประกาศออกมาว่าไม่ให้เรอหลังจากที่กินทุเรียนเสร็จเรียบร้อยแล้ว เนื่องจากกลิ่นที่ไม่ไหวเกินทน

เป็นอันยืนยันเกียรติศักดิ์ในเรื่องกลิ่นของราชาผลไม้

จากข้อมูลที่เล่าร้อยเรียงมาคงทำให้ทราบได้แล้วว่า “ทุเรียน” เป็นผลไม้ที่อยู่คู่กับคนไทยมาอย่างยาวนานและมีเอกลักษณ์ที่ไม่เหมือนใครจริง ๆ

อ่านเพิ่มเติม :

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

https://www.silpa-mag.com/history/article_81334

https://www.silpa-mag.com/culture/article_48738

https://www.silpa-mag.com/history/article_98741

https://silpa-mag.com/history/article_48285

https://www.scimath.org/article-chemistry/item/10470-2019-07-01-04-47-42

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 21 สิงหาคม 2567