‘พูนศักดิ์’ จี้ ก.อุตสาหกรรมแก้วิกฤตน้ำดำสระบุรี-ลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรม

ในการประชุมสภาผู้แทนราษฎร นาย พูนศักดิ์ จันทร์จำปี สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน ได้ตั้งกระทู้ถามสดด้วยวาจาต่อ นายวราวุธ ศิลปอาชา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม ถึงแนวทางแก้ไขปัญหามลพิษจากโรงงานอุตสาหกรรม โดยเฉพาะวิกฤตน้ำดำใน จ.สระบุรี และปัญหาการลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรมใน จ.ปราจีนบุรี และพื้นที่อื่นทั่วประเทศ

นายพูนศักดิ์ ระบุว่า ประเทศไทยกำลังเผชิญวิกฤตความมั่นคงทางสิ่งแวดล้อมจากการลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรมอันตรายและการนำเข้าขยะผิดกฎหมาย ซึ่งไม่ได้เกิดจากกลุ่มทุนต่างชาติเพียงอย่างเดียว แต่อาจมีนักการเมืองและข้าราชการไทยเข้าไปมีส่วนเกี่ยวข้อง จนทำให้ประชาชนต้องเผชิญปัญหากลิ่นเหม็นและการปนเปื้อนของน้ำใต้ดินเป็นเวลานาน ขณะที่แนวทางการพัฒนาเศรษฐกิจสีเขียวและเศรษฐกิจหมุนเวียนของรัฐบาลก็สวนทางกับสถานการณ์ที่เกิดขึ้นจริง

สำหรับปัญหาน้ำดำใน จ.สระบุรี ประชาชนร้องเรียนเรื่องกลิ่นเหม็นและน้ำเสียจากโรงงานมาเกือบ 30 ปีแล้ว ก่อนที่หน่วยงานรัฐจะตรวจพบโลหะหนักในตะกอนดินเมื่อไม่กี่เดือนที่ผ่านมา อีกทั้งยังพบว่าโรงงานที่เกี่ยวข้องไม่ปฏิบัติตามมาตรการในรายงานการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) มีค่าน้ำเสียหลังบำบัดเกินมาตรฐาน และอาจรับของเสียเกินปริมาณที่ได้รับอนุญาต

นายพูนศักดิ์ กล่าวต่อไปว่า ทั้งนี้ สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) ได้มีหนังสือแจ้งกรมโรงงานอุตสาหกรรมตั้งแต่วันที่ 1 มีนาคม 2562 ถึงปัญหาการจัดการน้ำและการตรวจพบสารปรอทในแหล่งน้ำผิวดิน แต่กรมโรงงานอุตสาหกรรมเพิ่งมีคำสั่งตามมาตรา 39 ให้โรงงานหยุดดำเนินการเพื่อปรับปรุง ตั้งแต่วันที่ 7 กรกฎาคม ถึง 30 กันยายน 2569

และหากพิจารณาข้อมูลเปรียบเทียบปริมาณขยะที่โรงงานได้รับอนุญาตตาม EIA กับข้อมูลการรับขยะของกรมโรงงานอุตสาหกรรม จะเห็นว่าหลุมฝังกลบขยะไม่อันตรายได้รับอนุญาตให้รับขยะ 1.1 ล้านตัน แต่มีข้อมูลว่ารับไปแล้ว 2.3 ล้านตัน หรือมากกว่า 2 เท่าของปริมาณที่ได้รับอนุญาต ยังไม่รวมข้อมูลในช่วง 7 ปีแรกที่ใช้ระบบเอกสาร พูนศักดิ์จึงขอตั้งคำถามว่าเหตุใดกระทรวงอุตสาหกรรมจึงยังไม่สามารถดำเนินการอย่างเด็ดขาด ทั้งที่มีหลักฐานจากหน่วยงานรัฐอยู่แล้ว

ด้านรัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรมชี้แจงว่ากระทรวงได้ออกคำสั่งตามมาตรา 39 วรรคหนึ่ง และตรวจสอบโรงงานต้นน้ำที่เกี่ยวข้องกับการระบายน้ำเสีย 2 แห่ง โดยมีการสั่งการให้แก้ไขปัญหา ขณะที่ประเด็นขอบเขตและความสูงของหลุมฝังกลบ โรงงานยังไม่ได้ส่งข้อมูลตามที่กำหนด จึงให้อุตสาหกรรมจังหวัดสระบุรีดำเนินการตามมาตรา 37 และดำเนินคดีกับบริษัท

นายพูนศักดิ์ ถามต่อว่า ข้อมูลที่นำมาแสดงเป็นข้อมูลของกรมโรงงานอุตสาหกรรมเอง ซึ่งเพียงพอให้หน่วยงานตัดสินใจดำเนินการได้แล้ว และขอเรียกร้องให้เร่งจัดการปัญหาโดยไม่ปล่อยให้ประชาชนต้องรอการตรวจสอบซ้ำอีก ส่วนในประเด็นการลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรม ระหว่างปี 2560-2568 มีรายงานการลักลอบทิ้งของเสียกว่า 380 ครั้งทั่วประเทศ แต่ปัญหาไม่ใช่เพียงการตรวจพบผู้กระทำผิด แต่รวมถึงการจัดการและฟื้นฟูพื้นที่ปนเปื้อนที่เกิดขึ้นแล้ว ซึ่งหากปล่อยทิ้งไว้ สารมลพิษอาจแพร่กระจายสู่แหล่งน้ำและห่วงโซ่อาหาร

อย่างกรณีการพบขยะที่ถูกลักลอบฝังใต้ดินกว่า 50,000 ตัน ใน อ.แปลงยาว จ.ฉะเชิงเทรา เมื่อเดือนมิถุนายน 2568 การพบจุดลักลอบทิ้งขยะ 67 จุดใน จ.ปราจีนบุรี ตลอดจนการนำกากจากกระบวนการหลอมไปใช้ถมที่ใน ต.นาโคก อ.เมือง จ.สมุทรสาคร ซึ่งอยู่ใกล้พื้นที่นาเกลือและการเลี้ยงปลา เป็นต้น

นายพูนศักดิ์ กล่าวต่อไปว่า นี่ทำให้ต้องตั้งคำถามถึงประสิทธิภาพของระบบติดตามการขนส่งกากอุตสาหกรรม ซึ่งควรมีการพัฒนาระบบดิจิทัลที่สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ตลอดกระบวนการ ตั้งแต่ต้นทางจนถึงปลายทาง รวมถึงการใช้ GPS ควบคุมการขนส่ง และควรมีการทบทวนการออกใบอนุญาตโรงงานรีไซเคิล โดยเฉพาะโรงงานที่ตั้งอยู่ในพื้นที่รับน้ำหรือพื้นที่เสี่ยงน้ำท่วม และกำหนดความรับผิดชอบของเจ้าหน้าที่รัฐที่ออกใบอนุญาตโดยไม่คำนึงถึงผลกระทบต่อประชาชนด้วย

ด้านรัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรมชี้แจงว่า ขณะนี้กระทรวงได้ระงับการออกใบอนุญาตโรงงานประเภท 105 และ 106 และตั้งเป้าตรวจสอบโรงงานทั้งหมด 3,049 แห่ง โดยตรวจไปแล้วกว่า 700 แห่ง ทั้งนี้ โรงงานประมาณ 1,500-1,600 แห่งกระจุกตัวอยู่ใน 5 จังหวัด ได้แก่ ชลบุรี ระยอง ฉะเชิงเทรา ปราจีนบุรี และสมุทรปราการ ซึ่งกระทรวงได้จัดเจ้าหน้าที่ 50 ทีมเข้าตรวจสอบ และออกคำสั่งทางปกครองแล้วกว่า 400 คำสั่ง ทั้งการสั่งแก้ไข ระงับการประกอบกิจการชั่วคราว และเพิกถอนใบอนุญาต

นายวราวุธ ชี้แจงว่า รัฐบาลมีแนวทางดำเนินคดีกับโรงงานเถื่อนโดยบูรณาการหลายหน่วยงาน รวมถึงการตรวจสอบเส้นทางการเงิน การยึดทรัพย์ และการขึ้นบัญชีดำบริษัทและผู้ถือหุ้นที่เกี่ยวข้อง เพื่อไม่ให้ผู้กระทำผิดกลับมาดำเนินกิจการในลักษณะเดิมอีก

จากนั้น นายพูนศักดิ์ได้ถามกระทู้ต่อโดยกล่าวว่า รัฐบาลควรเร่งผลักดันกฎหมายด้านการจัดการขยะและเศรษฐกิจหมุนเวียน ซึ่งพรรคประชาชนได้เคยเสนอร่างกฎหมายเกี่ยวกับการบริหารจัดการขยะและการหมุนเวียนทรัพยากรไปตั้งแต่ปี 2566 แล้ว แต่จนถึงปัจจุบันยังไม่ได้เข้าสู่การพิจารณาของสภา เนื่องจากเป็นร่างกฎหมายเกี่ยวด้วยการเงินที่ยังอยู่ระหว่างกระบวนการของฝ่ายบริหาร

นายพูนศักดิ์ ย้ำว่า กฎหมายดังกล่าวมีความสำคัญต่อความสามารถในการแข่งขันของภาคอุตสาหกรรมไทย เนื่องจากสหภาพยุโรปกำลังยกระดับข้อกำหนดด้านสัดส่วนวัสดุรีไซเคิลในบรรจุภัณฑ์และการตรวจสอบย้อนกลับ หากประเทศไทยไม่มีกฎหมายรองรับหลักการขยายความรับผิดชอบของผู้ผลิต และเศรษฐกิจหมุนเวียน ก็อาจส่งผลกระทบต่อการส่งออกสินค้าไทยในอนาคต

ด้าน นายวราวุธ ได้ตอบในส่วนนี้ว่ากระทรวงอุตสาหกรรมกำลังประสานกับกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเพื่อผลักดันกฎหมายเกี่ยวกับกากอุตสาหกรรมและซากผลิตภัณฑ์อิเล็กทรอนิกส์ รวมถึงการแก้ไข พ.ร.บ.โรงงาน เพื่อเพิ่มบทลงโทษแก่ผู้กระทำผิด และพัฒนาระบบติดตามกากอุตสาหกรรมด้วย GPS ทั้งนี้ ตนยอมรับว่าบทลงโทษปัจจุบันยังไม่รุนแรงเพียงพอเมื่อเทียบกับต้นทุนการกำจัดของเสียอย่างถูกต้อง