หมอโอ๊ค เฉลย ทำไม "พยาธิใบไม้ตับ" ถึงพบมากในภาคอีสาน?
วันที่ 7 กรกฎาคม 2569 นพ.ศุภฤกษ์ วิจารณาญาณ หรือ “หมอโอ๊ค” เจ้าของเพจ “หมอโอ๊ค DoctorSixpack” โพสต์ให้ความรู้เกี่ยวกับพยาธิใบไม้ตับ หลังผลตรวจคัดกรองนิสิตใหม่ ปีการศึกษา 2569 ในจังหวัดมหาสารคาม พบตัวเลขผู้มีผลตรวจเป็นบวกจำนวนมาก โดยมหาวิทยาลัยมหาสารคาม (มมส.) พบผู้มีผลตรวจ 4,233 คน จากผู้เข้ารับการตรวจ 12,733 คน
หมอโอ๊คอธิบายว่า การพบพยาธิใบไม้ตับในภาคอีสานไม่ได้เกิดจากพื้นที่หรือเชื้อชาติ แต่เกิดจากพฤติกรรมการรับประทานปลาน้ำจืดดิบหรือปรุงไม่สุก ร่วมกับวงจรชีวิตของพยาธิที่พบในแหล่งน้ำของภูมิภาคนี้ โดยอาหารที่มีความเสี่ยง ได้แก่ ก้อยปลา ลาบปลาดิบ ปลาส้ม ปลาจ่อม และปลาหมักที่ไม่ผ่านความร้อน
ข้อมูลจากการสำรวจในอดีตพบว่า ภาคอีสานเป็นพื้นที่ที่พบการติดพยาธิใบไม้ตับมากที่สุด แม้อัตราการติดเชื้อของคนไทยจะลดลงจากการรณรงค์อย่างต่อเนื่อง แต่การสำรวจของกระทรวงสาธารณสุขในปี 2562 ยังพบผู้ติดเชื้อประมาณ 2.2% ของประชากรทั้งประเทศ โดยส่วนใหญ่กระจุกตัวอยู่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
หมอโอ๊คระบุว่า สิ่งที่น่ากังวลไม่ใช่เพียงการมีพยาธิ เพราะพยาธิใบไม้ตับสามารถอาศัยอยู่ในท่อน้ำดีได้นาน 20-30 ปี หากติดเชื้อซ้ำจากการรับประทานปลาดิบเป็นประจำ จะทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรังของท่อน้ำดี ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่เพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งท่อน้ำดี โดยองค์การอนามัยโลกจัดให้พยาธิใบไม้ตับเป็นสารก่อมะเร็งในมนุษย์
ผู้ติดเชื้อจำนวนมากอาจไม่มีอาการในระยะแรก แต่เมื่อเวลาผ่านไปอาจเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น ท่อน้ำดีอักเสบเรื้อรัง นิ่วในท่อน้ำดี ตับอักเสบ การติดเชื้อในทางเดินน้ำดี ตับทำงานผิดปกติ และมะเร็งท่อน้ำดี ซึ่งประเทศไทย โดยเฉพาะภาคอีสาน เป็นหนึ่งในพื้นที่ที่พบโรคนี้ในอัตราสูงของโลก
ทั้งนี้ หมอโอ๊คแนะนำให้รับประทานปลาน้ำจืดที่ปรุงสุกทุกครั้ง หลีกเลี่ยงก้อยปลา ลาบปลาดิบ และปลาหมักที่ไม่ผ่านความร้อน หากเคยรับประทานปลาดิบเป็นประจำ ควรเข้ารับการตรวจสุขภาพตามคำแนะนำของแพทย์ พร้อมย้ำว่า การกินยาถ่ายพยาธิเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ หากยังคงรับประทานปลาดิบและติดเชื้อซ้ำ ก็ยังมีความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งท่อน้ำดีได้
นอกจากนี้ หมอโอ๊คยังชี้แจงว่า แซลมอนดิบไม่ใช่แหล่งของพยาธิใบไม้ตับที่พบในประเทศไทย เนื่องจากพยาธิชนิดนี้พบในปลาน้ำจืดเป็นหลัก อย่างไรก็ตาม การรับประทานแซลมอนดิบยังอาจมีความเสี่ยงจากพยาธิทะเลและเชื้อแบคทีเรียบางชนิด หากแหล่งที่มาหรือการจัดการอาหารไม่ได้มาตรฐาน