ผู้สูงวัยที่ความจำดีเลิศ สมองสร้างเซลล์ประสาทใหม่มากกว่าคนแก่ทั่วไปเกือบ 2 เท่า
งานวิจัยชิ้นใหม่ พบว่า สมองของผู้สูงอายุในกลุ่มที่เรียกว่า เป็น “ซูเปอร์เอเจอร์” ซึ่งหมายถึง ผู้สูงวัยที่ยังมีความจำและความสามารถทางสมองดีมากผิดปกติเมื่อเทียบกับคนวัยเดียวกัน ยังคงมีการสร้างเซลล์ประสาทใหม่ๆ เกิดขึ้นมากกว่าคนแก่ปรกติถึงเกือบ 2 เท่า
ก่อนหน้านี้ นักวิทยาศาสตร์มีข้อสังสัยว่า เหตุใดสมองของผู้สูงวัยบางคน จึงยังคงความกระฉับกระเฉง มีความสามารถในการปรับตัว และมีความเฉียบคม ทั้งที่สมองมีอายุมากแล้ว
หลายปีที่ผ่านมา มีการถกเถียงกันอย่างต่อเนื่องว่า สมองของมนุษย์ในวัยผู้ใหญ่ยังคงมีการสร้างเซลล์ประสาทใหม่ๆ ในสมองส่วนฮิปโปแคมปัส ที่เป็นศูนย์กลางของความทรงจำหรือไม่ ซึ่งเดิมทีนักวิทยาศาสตร์เคยเชื่อว่า สมองที่เกิดมาพร้อมกับเรานั้น จะเป็นสมองที่เราต้องใช้ไปตลอดชีวิต
ในปี 1998 มีงานวิจัยสำคัญชิ้นหนึ่งท้าทายสมมติฐานดังกล่าว โดยเผยว่า สมองของคนวัยผู้ใหญ่อาจยังคงสร้างเซลล์ประสาทใหม่ได้ มีงานวิจัยล่าสุดบางส่วนได้แสดงให้เห็นว่าการที่สมองในการสร้างเซลล์ประสาทขึ้นใหม่ได้หรือไม่นั้น มีผลต่อการเกิดโรคอัลไซเมอร์
ล่าสุด ทีมวิจัยจาก มหาวิทยาลัยอิลลินอยส์ชิคาโก ในสหรัฐอเมริกา ได้ตรวจสอบตัวอย่างเนื้อเยื่อสมองส่วนฮิปโปแคมปัสจากผู้เสียชีวิตหลายวัย เพื่อค้นหาเครื่องหมายบ่งชี้ถึงการสร้างเซลล์ประสาทใหม่ได้หรือไม่ และกลุ่มต่างๆ มีความแตกต่างที่น่าสังเกตหรือไม่
ทีมวิจัยศึกษาตัวอย่างสมอง จากผู้บริจาคจาก 5 กลุ่ม ได้แก่ ผู้ใหญ่สุขภาพดีวัยหนุ่มสาว 8 คน อายุระหว่าง 20–40 ปี, ผู้สูงอายุสุขภาพดี 8 คน อายุระหว่าง 60–93 ปี, ซูเปอร์เอเจอร์ 6 คน อายุระหว่าง 86–100 ปี, บุคคล 6 คนที่มีพยาธิสภาพของอัลไซเมอร์ในระยะก่อนแสดงอาการ อายุระหว่าง 80–94 ปี และผู้ที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นอัลไซเมอร์ 10 คน อายุระหว่าง 70–93 ปี
นักวิจัยเริ่มต้นด้วยการวิเคราะห์เนื้อเยื่อสมองของผู้ใหญ่สุขภาพดีวัยหนุ่มสาว เพื่อระบุเส้นทางกระบวนการสร้างเซลล์ประสาทในสมองผู้ใหญ่ จากนั้นจึงวิเคราะห์นิวเคลียสของเซลล์จำนวน 355,997 เซลล์ที่แยกออกมาจากฮิปโปแคมปัส โดยค้นหาขั้นตอนการพัฒนาเซลล์สามระยะ ได้แก่ เซลล์ต้นกำเนิดซึ่งสามารถพัฒนาเป็นเซลล์ประสาทได้ นิวโรบลาสต์ซึ่งเป็นเซลล์ต้นกำเนิดที่กำลังพัฒนา และเซลล์ประสาทที่ยังไม่สมบูรณ์ซึ่งใกล้จะทำงานได้เต็มที่
นักวิจัยพบผลลัพธ์ที่น่าทึ่ง เมื่อพบว่า สมองของคนกลุ่มซูเปอร์เอเจอร์ มีการสร้างเซลล์ประสาทใหม่ๆ มากกว่าผู้สูงอายุสุขภาพดีอื่นๆ ถึง 2 เท่า
ออร์ลี ลาซารอฟ นักประสาทวิทยา หนึ่งในทีมวิจัยกล่าวว่า การค้นพบนี้เป็นก้าวสำคัญในการทำความเข้าใจว่า สมองมนุษย์ประมวลผลการรับรู้ สร้างความทรงจำ และเสื่อมตามวัยอย่างไร
“บางสิ่งในสมองของพวกเขาทำให้สามารถรักษาความจำที่ยอดเยี่ยมไว้ได้ ผมเชื่อว่า การสร้างเซลล์ประสาทใหม่ในฮิปโปแคมปัสคือ ส่วนผสมลับ และข้อมูลก็สนับสนุนแนวคิดนั้น” ออร์ลี กล่าว
ขณะเดียวกันทีมวิจัยพบด้วยว่า ในสมองของผู้ที่เป็นโรคอัลไซเมอร์ กระบวนการสร้างเซลล์ประสาทใหม่ลดลงอย่างชัดเจนเมื่อเทียบกับระดับของสมองปรกติ โดยในกลุ่มก่อนแสดงอาการ มีการเปลี่ยนแปลงระดับโมเลกุลเล็กน้อยที่บ่งชี้ว่า ระบบที่สนับสนุนการเติบโตของเซลล์ประสาทใหม่เริ่มอ่อนแอลง ส่วนในกลุ่มผู้ป่วยอัลไซเมอร์ พบว่า จำนวนเซลล์ประสาทที่ยังไม่สมบูรณ์ลดลงอย่างชัดเจน
ทีมวิจัยพบด้วยว่า มี 3 ปัจจัยที่สามารถตีความได้ว่า เป็นความสามารถที่ทำให้สมองมีความทนทานต่อการเสื่อมถอย โดยพบว่า เซลล์ประสาทของซูเปอร์เอเจอร์มีการทำงานของยีนที่เพิ่มขึ้น ซึ่งเกี่ยวข้องกับการเชื่อมต่อของซิแนปส์ที่แข็งแรงขึ้น ความยืดหยุ่นของสมองที่มากขึ้น และโปรตีน brain-derived neurotrophic factor ซึ่งเป็นโปรตีนสำคัญต่อการอยู่รอด การเจริญเติบโต และการบำรุงรักษาเซลล์ประสาท
ทีมวิจัยกล่าวว่า การศึกษาต่อไปในอนาคตอาจช่วยระบุวิธีการรักษาที่สามารถกระตุ้นการสร้างเซลล์ประสาทใหม่ และเพิ่มความทนทานของสมอง รวมทั้งค้นหาปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมและวิถีชีวิตที่อาจส่งผลต่อการถดถอยของสมอง
“สิ่งที่น่าตื่นเต้นสำหรับสาธารณชนก็คือ การศึกษานี้แสดงให้เห็นว่าสมองที่มีอายุมากไม่ใช่สิ่งที่ตายตัว หรือถูกกำหนดให้เสื่อมลงเสมอไป การทำความเข้าใจว่า ทำไมบางคนจึงสามารถรักษาการสร้างเซลล์ประสาทใหม่ไว้ได้ตามธรรมชาติ จะเปิดประตูสู่กลยุทธ์ที่อาจช่วยให้ผู้ใหญ่จำนวนมากขึ้น สามารถรักษาความจำและการรับรู้ไว้ได้เมื่อมีอายุมากขึ้น” อาเหม็ด ไดซูกี นักชีววิทยาเซลล์ หนึ่งในทีมวิจัยกล่าว
ที่มา
Superagers' 'Secret Ingredient' May Be The Growth of New Brain Cells