เปิดใช้งานแล้ว ‘open by default’ เข้าถึงข้อมูลได้ทันทีไม่ต้องลงทะเบียน

ภายหลัง นายชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าฯ กทม. ลงนามคำสั่งกรุงเทพมหานคร ที่ 2322/2569 เรื่องการเปิดเผยข้อมูลกรุงเทพมหานครเพื่อการเข้าถึงโดยระบบดิจิทัล มีผลตั้งแต่เดือนสิงหาคมที่ผ่านมานั้น

เมื่อวันที่ 16 ก.ย. ผู้สื่อข่าวรายงานว่า รศ.ดร.ต่อภัสสร์ ยมนาค ที่ปรึกษาผู้ทรงคุณวุฒิของผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครด้านความโปร่งใส โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก “Torplus Yomnak-ต่อภัสสร์ ยมนาค” ถึงความคืบหน้าการเปิดเผยข้อมูลแบบ Open by Default ของ กทม. โดยระบุว่า เปิดแล้ว ต่อเนื่องจากคำสั่งเปิดเป็นหลัก วันนี้คน กทม. เข้าไปดูได้เลยว่าหน้าบ้านตัวเองมีโครงการจัดซื้อจัดจ้างอะไรบ้าง ใช้เงินเท่าไหร่ ใครได้งาน

ที่เล่ามาหลายโพสต์ว่า กทม. ออกคำสั่งเปิดเผยข้อมูลเป็นหลัก ปกปิดเป็นข้อยกเว้น แล้วของจริงอยู่ไหน วันนี้ขอรีวิวชิ้นแรกที่จับต้องได้ครับ เว็บ egp2.bangkok.go.th ระบบเผยแพร่ข้อมูลการจัดซื้อจัดจ้างของหน่วยงานกรุงเทพมหานคร ที่เปิดให้ประชาชนเข้าดูได้แล้ว ไม่ต้องลงทะเบียน ไม่ต้องขออนุญาตใคร ผมเข้าไปลองไล่ดูมาแล้ว ขอเล่าเป็นสามส่วน ดูอะไรได้บ้าง เอาไปวิเคราะห์อะไรได้บ้าง และควรพัฒนาอะไรต่อ

• ดูอะไรได้บ้าง

เข้าไปหน้าแรกจะเจอภาพรวมก่อน ตอนที่ผมเข้าไปดู มีโครงการในระบบ 274,707 โครงการ ครอบคลุมปีงบประมาณ 2565 ถึง 2569 พร้อมกราฟสถานะโครงการแยกรายปี ว่าโครงการไหนอยู่ระหว่างดำเนินการ ส่งงานครบ ส่งงานล่าช้า หรือถูกยกเลิก และกราฟเทียบงบประมาณที่ตั้งไว้กับวงเงินที่เซ็นสัญญาจริง เห็นการประหยัดงบเป็นตัวเลข

ที่ผมชอบเป็นพิเศษมีสามอย่าง : 1.ปฏิทินจัดซื้อจัดจ้างรายวัน บอกว่าวันนี้มีแผนจัดซื้อกี่รายการ มีร่าง TOR เปิดประชาพิจารณ์กี่รายการ มีประกาศเชิญชวนกี่รายการ ข้อมูลอัปเดตทุกวันโดยดึงจากกรมบัญชีกลาง แปลว่าใครอยากจับตาโครงการตั้งแต่ยังไม่ประมูล ทำได้แล้ว

2.ค้นหาได้ละเอียดถึงระดับหน่วยงานย่อย เลือกกรองตามสำนักงานเขตของตัวเองได้ ตามด้านของงานได้ (สาธารณสุข การศึกษา สิ่งแวดล้อม ฯลฯ) ผมลองกดเข้าไปดูถึงระดับโรงเรียนในสังกัดเขต เจอกระทั่งโครงการจ้างทำอาหารกลางวันนักเรียนวงเงิน 70,000 บาท และจัดซื้อวัสดุกิจกรรมลูกเสือ 36,720 บาท ไม่ได้เปิดเฉพาะโครงการใหญ่ให้ดูเป็นพิธี

3.เจาะรายโครงการได้ลึก เข้าไปแต่ละโครงการจะเห็นงบประมาณ ราคากลาง วิธีจัดหา (e-bidding คัดเลือก หรือเฉพาะเจาะจง) สถานะปัจจุบัน อัตราประหยัดงบ อัตราเบิกจ่าย ไปจนถึงข้อมูลสัญญา ว่าบริษัทไหนได้งาน เซ็นสัญญาวันไหน มูลค่าเท่าไหร่ ระยะเวลากี่วัน พร้อมประกาศที่เกี่ยวข้องและปุ่มดาวน์โหลด และที่ต้องบันทึกไว้คือ มีหมวดโครงการของบริษัท กรุงเทพธนาคม จำกัด ด้วย ตามคำสั่งเปิดเป็นหลักที่ครอบคลุมถึงวิสาหกิจในกำกับ ซึ่งเคยเป็นมุมอับของการตรวจสอบมานาน

•เอาไปวิเคราะห์อะไรได้บ้าง
สำหรับประชาชนทั่วไป ง่ายที่สุดคือกรองดูเขตตัวเอง แล้วดูว่าเงินภาษีในย่านเราไปลงกับอะไร โครงการปรับปรุงถนนซอยหน้าบ้านตั้งงบเท่าไหร่ ใครเป็นผู้รับจ้าง ส่งงานตรงเวลาไหม ถ้าเห็นสถานะ "ส่งงานล่าช้ากว่ากำหนด" ก็มีสิทธิถามได้เต็มปาก

สำหรับคนที่อยากขุดลึกขึ้น ลองดูสามจุดนี้ 1.เทียบราคากลางกับมูลค่าสัญญา ถ้าหน่วยงานไหนประมูลแล้วราคาแทบไม่ลดเลยเป็นประจำ นั่นคือสัญญาณว่าการแข่งขันอาจมีปัญหา 2.ดูสัดส่วนวิธีจัดหา ว่างานของหน่วยงานนั้นใช้วิธีเฉพาะเจาะจงมากผิดปกติไหม สาม ดูชื่อผู้รับจ้าง ว่ามีเจ้าประจำที่ได้งานซ้ำ ๆ ในหน่วยงานเดียวกันหรือไม่ ซึ่งทั้งหมดนี้คือ red flags พื้นฐานที่นักวิชาการและ ACT Ai ใช้ตรวจกันจริง

และอย่าลืมขาที่สำคัญที่สุดคือขาขึ้น ปฏิทินบอกเราว่าร่าง TOR ไหนกำลังเปิดรับฟังความเห็น ประชาชนและผู้ประกอบการเข้าไปท้วงสเปกที่ล็อกไว้ได้ก่อนเซ็นสัญญา ป้องกันได้ถูกกว่ามาตามแก้ทีหลังเสมอ

•แล้วควรพัฒนาอะไรต่อ
รีวิวตามตรง ยังมีการบ้าน 1.อยากได้ปุ่มดาวน์โหลดข้อมูลทั้งชุดเป็นไฟล์ machine-readable หรือเปิด API สาธารณะ ตอนนี้ดาวน์โหลดได้เป็นรายหน้ารายโครงการ ซึ่งดีสำหรับคนดูทีละเรื่อง แต่นักวิจัย นักข่าว และนักพัฒนาต้องการยกข้อมูลทั้งก้อนไปวิเคราะห์ ตามเจตนารมณ์ของคำสั่ง 2322 ที่เขียนไว้ชัดว่าข้อมูลต้องพร้อมให้คอมพิวเตอร์และปัญญาประดิษฐ์ประมวลผลต่อได้

2.อยากเห็นมุมมองแผนที่ ปักหมุดโครงการตามพิกัดจริง ให้คำว่า "โครงการหน้าบ้านท่าน" เป็นจริงตามตัวอักษร กดดูจากแผนที่ได้เลยว่ารอบบ้านเรามีงานอะไร และถ้าเชื่อมกับ Traffy Fondue ได้ ประชาชนที่เห็นงานจริงหน้างานจะช่วยรีวิวคุณภาพกลับเข้าระบบได้ด้วย

3.ต่อท่อเข้าระบบวิเคราะห์ความเสี่ยงอัตโนมัติ ซึ่งเรื่องนี้อยู่ในแผนที่คุยกันในคณะกรรมการธรรมาภิบาลข้อมูลแล้ว ทั้งการทำงานร่วมกับ ACT Ai และการเชื่อมข้อมูลผู้ถือหุ้นจากกรมพัฒนาธุรกิจการค้า เพื่อตรวจผลประโยชน์ทับซ้อนข้ามโครงการ ถ้าทำสำเร็จ เว็บนี้จะเปลี่ยนจากที่เปิดให้ดู เป็นระบบเตือนภัยของเมืองเลยทีเดียว

ข้อมูลเปิดจะมีความหมายก็ต่อเมื่อมีคนใช้ครับ วันนี้ กทม. เปิดประตูแล้ว ขอชวนทุกท่านเข้าไปลองค้นเขตของตัวเองที่ egp2.bangkok.go.th แล้วถ้าเจออะไรน่าสนใจ น่าชม หรือน่าสงสัย เอามาแชร์กันได้เลย ยิ่งมีคนดูมาก ระบบยิ่งแข็งแรง และคนตั้งใจโกงยิ่งทำงานยากขึ้น.

ขอบคุณข้อมูลและภาพ จาก: เฟซบุ๊ก “Torplus Yomnak-ต่อภัสสร์ ยมนาค”