รื้อใหญ่ราชดำเนินดึง TK Park เติม NKC เปลี่ยนถนนประวัติศาสตร์เป็นย่านการเรียนรู้และแสงสีระดับเมือง
OKMD ฟื้นที่ดินประวัติศาสตร์หัวโค้งราชดำเนิน ผุด ‘NKC’ ศูนย์เรียนรู้แห่งใหม่ชู Urban Void เชื่อมสองโลก อัปเกรด TK Park สู่บ้านใหม่ 1.6 หมื่น ตร.ม. ขนเทคโนโลยี-แว่น VR เปิดยืมใน Library of Things พร้อมดาดฟ้าชมวิว 180 องศา ชูย่าน Knowledge Quarter ดันเศรษฐกิจท่องเที่ยวแสงสี เติม Master Plan 18 ตึกประวัติศาสตร์
ย้อนกลับไปเมื่อปี 2547 หรือ 22 ปีก่อนยุคที่อินเทอร์เน็ตยังอยู่ในวงจำกัด รัฐบาลมีความตั้งใจให้มีกระบวนการเรียนรู้รูปแบบใหม่ที่ออกนอกระบบการศึกษาปกติ หรือให้มีการเรียนรู้นอกรั้วโรงเรียน สำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ (องค์การมหาชน) หรือ OKMD จึงถูกจัดตั้งขึ้นในฐานะองค์การมหาชนรุ่นแรกๆ ที่ถูกจัดวางในฐานะระบบการเรียนรู้นอกห้องเรียน (Non-formal Education) ที่นำสมัย โดยมีโจทย์ใหญ่คือการเข้ามาเป็น"Disruptor" ฉุดการศึกษาไทยให้พ้นคำว่า “ล้าหลัง” ผ่าน 2 กลไก คือ 1. สร้างวัฒนธรรมการเรียนรู้ตลอดชีวิต 2. สร้างพื้นที่สร้างสรรค์เพื่อการเรียนรู้
จนเกิดเป็นต้นแบบสำคัญอย่าง TK Park (ห้องสมุดมีชีวิตที่เซ็นทรัลเวิลด์),มิวเซียมสยาม (พิพิธภัณฑ์รูปแบบใหม่ที่ท่าเตียน) และTCDC (ศูนย์สร้างสรรค์งานออกแบบที่เอ็มโพเรียมในยุคแรก) ซึ่งทั้งหมดถูกดีไซน์ขึ้นภายใต้ปรัชญา "กระตุกต่อมคิด" หรือการส่งเสริมให้สังคมไทยรู้จักตั้งคำถาม"เอ๊ะ" มากกว่าการท่องจำตามกรอบสั่งการแบบเดิม
ดร.ทวารัฐ สูตะบุตร ผู้อำนวยการสำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ (องค์การมหาชน) หรือ OKMD สะท้อนภาพ DNA ขององค์กรว่า “การเรียนรู้ผ่านระบบการศึกษาอาจจะได้แค่ Fundamental หรือพื้นฐานบวกลบคูณหาร แต่ประสบการณ์จากการเรียนรู้นอกห้องเรียน เราเชื่อว่ามีความสำคัญมากกว่า มาจากการได้ไขว่คว้า ได้ค้นคว้า และได้ทดลองทำด้วยตัวเอง มอตโตของเราคือ “กระตุกต่อมคิด” และตั้งคำถามกับตัวเองเพื่อค้นคว้าหาคำตอบเหล่านั้น ซึ่งคอนเซ็ปต์นี้ยังอยู่จนปัจจุบัน”
รื้อ Master Plan ราชดำเนิน! ดึงที่ดินยุทธศาสตร์ปั้น ‘NKC’ ศูนย์เรียนรู้ 33 ปี
อย่างไรก็ดี เมื่อยุคสมัยเปลี่ยนไป การเรียนรู้นอกห้องเรียนยิ่งมีความสำคัญขึ้นเรื่อยๆ และสังคมไทยต้องการแหล่งเรียนรู้นอกห้องเรียนที่เป็นศูนย์รวมใหม่ที่ไม่ใช่เพียงแค่ห้องสมุดอย่างเดียว แต่ต้อง combine การเรียนรู้รูปแบบใหม่ในทุกรูปแบบ ดังนั้น OKMD เมื่อ 5-6 ปีที่แล้วจึงผุดไอเดีย National Knowledge Center (NKC) โดยออกแบบให้มีแล็บ Music Lab, Cooking Studio, พิพิธภัณฑ์ และพื้นที่จัดแสดง
ประจวบกับในห้วงเวลานั้นสำนักพระราชวังและสำนักงานทรัพย์สินพระมหากษัตริย์ได้จัดทำ Master Plan ปรับปรุงพื้นที่ถนนราชดำเนินกลางทั้งหมด ซึ่งในอดีตเป็นพื้นที่เชิงพาณิชย์ผสมกับพื้นที่ราชการ มีหน่วยราชการตั้งอยู่หลายแห่ง และมีที่ดินยุทธศาสตร์หัวมุมถนนราชดำเนินกลางแปลงเปล่า ซึ่งเคยเป็นที่ตั้งของกรมประชาสัมพันธ์และกองสลากกินแบ่งรัฐบาล ก่อนจะถูกเพลิงไหม้จากเหตุการณ์ทางการเมืองในอดีต OKMD จึงนำเสนอแนวคิดการพัฒนาศูนย์เรียนรู้รูปแบบใหม่ต่อสำนักงานทรัพย์สินฯ และได้รับอนุมัติให้พัฒนาโครงการภายใต้สัญญาเช่าพื้นที่ระยะยาว 33 ปี (รวมระยะเวลาก่อสร้าง)
ดีไซน์ระดับ Iconic: เมื่อ "ท้องเรือสัมเภา" และ "Urban Void" เชื่อมสองโลก
เนื่องจากแปลงที่ดินตั้งอยู่บริเวณหัวโค้งสำคัญของถนนราชดำเนิน การออกแบบสถาปัตยกรรมจึงต้องมีความโดดเด่นสง่างามเพื่อเป็นสัญลักษณ์ของเมือง ผลงานที่ชนะการประกวดแบบได้ดึงเอาอัตลักษณ์ทางประวัติศาสตร์ของไทยมาร้อยเรียงผ่านงานดีไซน์ โดยอาคารมีลักษณะเป็นส่วนโค้งยาวที่สะท้อนถึง "ท้องเรือสัมเภา" อันสื่อถึงรากเหง้าการเติบโตของประเทศไทยจากการค้าขายทางเรือและการเกษตร
ความน่าสนใจของงานออกแบบยังอยู่ที่การสร้าง "Urban Void" หรือช่องว่างโปร่งกลางอาคาร ซึ่งทำหน้าที่เป็นสัญญะเชื่อมโยงทางมิติพื้นที่และวัฒนธรรม โดยเปิดเส้นทางเชื่อมต่อระหว่างพื้นที่ชุมชนหลากสัญชาติอย่าง "ถนนข้าวสาร" ด้านหลัง เข้ากับพื้นที่อนุรักษ์วัฒนธรรมบน "ถนนราชดำเนินกลาง" ด้านหน้า
ดร.ทวารัฐ ได้บรรยายถึงความอัศจรรย์ของมิติพื้นที่นี้ไว้อย่างเห็นภาพว่า“พื้นที่ตรงหัวโค้งถนนราชดำเนินเป็นจุดสำคัญที่เปรียบเสมือน Iconic หรือสัญลักษณ์ของเมือง อาคารตรงนี้จึงต้องโดดเด่นสง่างาม ตัวอาคารจึงมีลักษณะยาวและมีส่วนโค้งที่สื่อถึงท้องเรือสัมเภา สะท้อนว่าประเทศไทยเติบโตมาจากการค้าขายและเกษตรกรรมอย่างการส่งออกข้าว
ตรงกลางอาคารยังมีช่องเปิด หรือ Urban Void เพื่อเชื่อมโยงกับชุมชนถนนข้าวสารที่อยู่ด้านหลัง
ถ้าลืมตาบนข้าวสาร จะรู้สึกเหมือนอยู่อีกโลกหนึ่ง เดินมาหน่อยนึงแล้วลืมตาตรงราชดำเนิน จะรู้สึกว่ามาอยู่อีกโลกหนึ่ง ทั้งที่อยู่ติดกันเลย Urban Void จึงทำหน้าที่เป็นสัญญะของการเชื่อมโยง เป็น Intergenerational เชื่อมคนหลายรุ่น และ Interconnect กับชุมชนนักท่องเที่ยวต่างชาติเข้าด้วยกัน”
เจาะผัง 16,000 ตร.ม. TK Park เวอร์ชั่นอัปเกรดกับโมเดล "Library of Things"
ในแง่ของสถาปัตยกรรมบริการและการจัดสรรพื้นที่ โครงการ NKC ได้รับการออกแบบให้เป็นอาคารขนาดใหญ่ที่มีพื้นที่ใช้งานรวมทั้งสิ้น 16,000 ตารางเมตร รองรับผู้เข้าใช้บริการคาดการณ์สูงถึง 3,000 คนต่อวัน โดยจำแนกออกเป็นพื้นที่หลัก ได้แก่:
- Living Library (5,300 ตารางเมตร): ความพิเศษของโครงการนี้ คือการย้าย TK Park จากชั้น 8 เซ็นทรัลเวิลด์ เข้ามาเป็นหัวใจหลักในฝั่ง Living Library พร้อมยกระดับจากห้องสมุดยืม-คืนหนังสือแบบเดิม ไปสู่แนวคิด "Library of Things" ซึ่งเปิดโอกาสให้สมาชิกสามารถยืม-คืนอุปกรณ์เรียนรู้ทางเทคโนโลยีและทักษะสมัยใหม่ได้ เช่น เครื่องดนตรี, บอร์ดเกม, ของเล่นพัฒนาการ ไปจนถึงแว่น AR/VR เพื่อลดความเหลื่อมล้ำและสร้างโอกาสการเข้าถึงนวัตกรรมใหม่ๆ ก่อนการตัดสินใจลงทุนซื้อจริง
- Learning Space (3,150 ตารางเมตร): พื้นที่เรียนรู้ผ่านการลงมือปฏิบัติจริง (Hands-on Labs) ได้แก่ Fabrication Lab, Cooking Studio, Music Lab, Media Lab, Craft Zone และ Workshop Space สำหรับการทำงานฝีมือ ตัดเย็บเสื้อผ้า หรือทำกาแฟ
- Expression Space (2,700 ตารางเมตร): ประกอบด้วย Auditorium ขนาด 310 ที่นั่ง รองรับการแสดง การเล่นดนตรี หรือ Cover Dance และ Exhibition Area ขนาดใหญ่ที่ออกแบบตามมาตรฐานสากล (ICOM Standard) มีระบบควบคุมแสง ความชื้น และพื้นที่ Unload ชิ้นงานที่ได้มาตรฐาน ทำให้สามารถยืมผลงานศิลปะ วัตถุโบราณ หรือชิ้นงานระดับโลกมาจัดแสดงได้
- Support Zone: พื้นที่ส่วนที่เหลือ รวมถึงจุดชมวิวบนชั้นดาดฟ้า (Rooftop) ที่ออกแบบให้สามารถแพนสายตาได้เกือบ 180 องศา เห็นทั้งมุมวัดพระแก้วและสะพานพระปิ่นเกล้า
“TK Park เรายังคงคอนเซ็ปต์ของการเป็นห้องสมุดมีชีวิตอยู่ แต่เป็นเวอร์ชั่นอัปเกรด “Library of Things” แปลว่าที่นี่ไม่ได้ยืมคืนเฉพาะหนังสือ แต่ยืมคืนอุปกรณ์เรียนรู้อื่นเช่นแว่น VR เครื่องดนตรี ของเล่น บอร์ดเกม ฯลฯ เพราะเราเชื่อว่าการเรียนรู้ไม่ใช่เพียงแค่อ่านหนังสืออย่างเดียว จะต้องผ่านการสร้างแรงบันดาลใจแล้วค้นคว้า ซึ่งการเรียนรู้ผ่านการเล่นเนี่ยก็เป็นประสบการณ์อีกรูปแบบหนึ่ง”
รีโพซิชันนิง 18 ตึกประวัติศาสตร์ - ยกชั้น NKC สู่ Knowledge Quarter รับอานิสงส์รถไฟฟ้า 3 สาย
สิ่งที่น่าสนใจคือ NKC ไม่ได้เกิดขึ้นอย่างโดดเดี่ยว แต่เป็นส่วนหนึ่งของ Master Plan ปรับปรุงอาคารตลอดเส้นทางถนนราชดำเนินกลางทั้ง 22 อาคาร (ประกอบด้วย 18 อาคารใหญ่) ตั้งแต่สะพานผ่านฟ้าลีลาศจนถึงผ่านพิภพลีลา โดยมีข้อกำหนดว่าทุกอาคารจะต้องปรับปรุงสถาปัตยกรรมภายนอก (Facade) เพื่อคุมโทนทัศนียภาพ ติดตั้งระบบไฟเพื่อแสดงสีสันช่วงกลางคืนได้ ปรับปรุงเกาะกลางถนนย้ายไปอยู่ฝั่งซ้าย-ขวา เพื่อให้เลนกลางวิ่งได้เร็วขึ้น และมีแถบต้นไม้ร่มรื่นสองข้างทางสำหรับเดินเมือง
รวมทั้งตั้งชื่ออาคารใหญ่ทั้ง 18 ตึกให้ร้อยเรียงคล้องจองกันตลอดเส้นทาง เช่น ตึกแรกคือ "นิทรรศน์รัตนโกสินทร์" ซึ่งปรับปรุงเสร็จแล้วและเป็นต้นแบบทัศนียภาพ ตรงข้ามคือตึก "สถิตไทยไชโย" (ปัจจุบันคือ บมจ.เทเวศประกันภัย) ทั้งหมดยังรักษาอนุรักษ์สถาปัตยกรรมเดิมแต่ปรับฟาซาดให้เข้ากับตีม
และในส่วนตึกของ OKMD จะเป็นเบอร์ 6 และเบอร์ 7 ได้รับการตั้งชื่อว่า"พิพัธน์พรไพโรจน์" (อาคาร NKC 1) และ "ปราโมทย์มิ่งเมือง" (อาคาร NKC 2) โดยตึกพิพัธน์พรไพโรจน์ของ NKC จะเป็นอาคารเดียวที่มีดีไซน์สถาปัตยกรรมฉีกโดดเด่นและแตกต่างจากอาคารอื่นๆ ที่เน้นการรักษาและปรับแต่งเพียงโครงสร้างฟาซาดเดิม ทั้งหมดนี้เพื่อรีโพซิชันนิงถนนสายประวัติศาสตร์ให้กลายเป็น Knowledge Quarter หรือย่านแห่งการเรียนรู้ชั้นนำของประเทศ เช่นเดียวกับ ฌ็องเซลีเซ่ เมืองสำคัญในยุโรป
และเพื่อเติมประสบการณ์การเรียนรู้ ตัวอาคารยังได้รับการดีไซน์พื้นที่ดาดฟ้า (Rooftop) ให้เป็นจุดชมวิวแบบพาโนรามาที่สามารถมองเห็นพระบรมมหาราชวัง (วัดพระแก้ว) และสะพานสมเด็จพระปิ่นเกล้าได้
ควบคู่ไปกับการสานต่อกิจกรรมยอดนิยมอย่าง Night at the Museum เพื่อสร้างเสน่ห์การเรียนรู้ยามค่ำคืนและกระตุ้นเศรษฐกิจท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม โดยมีตัวเร่งสำคัญคือระบบขนส่งมวลชนอย่างรถไฟฟ้า 3 สายที่เจาะเข้าสู่เกาะรัตนโกสินทร์ ได้แก่สายสีน้ำเงิน (สถานีสนามไชย), สายสีม่วง และ สายสีส้ม (สถานีสนามหลวง) ซึ่งมีสถานีตั้งอยู่หน้าอาคาร NKC โดยตรง
"ไม่แน่ใจว่าในอนาคตทุกตึกจะมีการจัดแสดงแสง สี เสียง หรือไม่ แต่เชื่อว่าทุกหน่วยงานในพื้นที่พร้อมช่วยกันทำให้ราชดำเนินกลางและเกาะรัตนโกสินทร์กลายเป็น Knowledge Quarter หรือย่านเรียนรู้สำคัญของประเทศ เช่นเดียวกับใจกลางเมืองในหลายประเทศที่เปลี่ยนอาคารเก่าหรือพระราชวังให้เป็นห้องสมุดและพิพิธภัณฑ์ เราอยากเห็นราชดำเนินกลางทั้งโซนเป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้ ซึ่งปัจจุบันอาคารหลายแห่งก็ทำหน้าที่นี้อยู่แล้ว ทั้งนิทรรศน์รัตนโกสินทร์ หอศิลป์ร่วมสมัยราชดำเนิน และศูนย์ศิลปะตรงปลายถนน"
รีโนเวตใหญ่ "มิวเซียมสยาม" พร้อมคลี่แคมเปญ Letter for Later
ในส่วนของ มิวเซียมสยาม ซึ่งดำเนินงานมาเข้าสู่ปีที่ 19 ปัจจุบันเตรียมยกเครื่องนิทรรศการถาวรครั้งใหญ่ หลังจากชุดนิทรรศการ"ถอดรหัสไทย" (Decoding Thainess) ใช้งานมาครบ 10 ปี (จาก Shelf life ปกติ 7-10 ปี) โดยอยู่ระหว่างการออกแบบและจะขออนุมัติงบประมาณก่อสร้างในปี 2570–2571 เพื่อเปิดให้บริการชุดใหม่
ขณะที่อาคาร NKC 2 (ตึกปราโมทย์มิ่งเมืองเดิม) กำลังรีโนเวตเพื่อย้ายออฟฟิศของ OKMD และ TK Park เข้าไปก่อน ทาง OKMD ก็ได้เปิดตัวแคมเปญ"Letter for Later" (จดหมายถึงตัวเองในอีก 3 ปีข้างหน้า)
โดยตั้งตู้รับจดหมายตามคาเฟ่ ร้านหนังสือ และพื้นที่ชุมชนรอบ NKC เพื่อสร้าง Engagement กับคนในพื้นที่ กระตุ้นให้ผู้คนตั้งเป้าหมายชีวิตไปพร้อมกับการเปลี่ยนแปลงของย่าน โดยจดหมายทุกฉบับจะถูกนำมาเปิดอ่านร่วมกันในวันเปิดอาคาร NKC อย่างเป็นทางการในปี 2571
“เมืองไทยมีองค์ความรู้อยู่เยอะและกระจายตัว ศูนย์แห่งนี้ไม่ได้ตั้งใจจะมารวบศูนย์ แต่อยากให้คนที่คิดอะไรไม่ออก มาตรงนี้ก่อนเพื่อเป็นจุดเริ่มต้นในการไขว่คว้าหาความรู้”
อย่างไรก็ดี เนื่องจากงบประมาณแผ่นดินที่ได้รับจัดสรรครอบคลุมเฉพาะการก่อสร้างอาคารและพัฒนาระบบ ขณะที่พื้นที่ NKC มีขนาดใหญ่กว่า TK Park เดิมถึง 3-5 เท่า
OKMD จึงเปิดช่องทางรับบริจาค (Donate) จากภาคประชาชนและเอกชน เพื่อระดมทุนในการจัดหาหนังสือใหม่ๆ รวมถึงอุปกรณ์ในกลุ่ม Library of Things เช่น เครื่องดนตรี และนวัตกรรม AR/VR เพื่อร่วมกันสร้างโครงสร้างพื้นฐานทางปัญญาให้สมบูรณ์พร้อมที่สุดสำหรับคนไทยทุกเจเนอเรชัน
ดังนั้น การปักหมุด NKC บนถนนราชดำเนินกลางจึงไม่ได้เป็นเพียงการสร้างตึกใหม่ แต่คือการเติมเต็ม Culture District หรือย่านวัฒนธรรมและการเรียนรู้ของกรุงเทพมหานคร เพื่อเปิดพื้นที่ให้คนทุกเจเนอเรชันได้เข้ามาร่วมค้นหาตัวตนและสร้างสรรค์อนาคตไปด้วยกัน