เตือนภัย! “หัวใจเต้นผิดจังหวะ” สัญญาณอันตรายที่ไม่ควรมองข้าม

โดยปกติหัวใจคนเราจะเต้นสม่ำเสมอแต่ถ้าจังหวะการเต้นผิดเพี้ยนไป ถือว่าเป็น ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อร่างกาย

• ชีพจรหัวใจปกติ ในกรณีที่ทำการวัดขณะพัก (Resting heart rate) ได้ระหว่าง 60–100 ครั้งต่อนาที ถือว่าปกติ
• ถ้ามากกว่า 100 bpm เรียกว่า หัวใจเต้นเร็ว (Tachycardia)
• ถ้าน้อยกว่า 60 bpm เรียกว่า หัวใจเต้นช้า (Bradycardia) แต่ในคนที่ออกกำลังกายสม่ำเสมอ อาจถือว่าปกติ

เตือนภัยเงียบ! น้ำหนักเกินและโรคอ้วน ตัวการโรคเรื้อรังส่งผลระยะยาว

ความดันพุ่งไม่ทราบสาเหตุ? อาจเกิดจาก “ฮอร์โมนผิดปกติ” ที่ซ่อนอยู่

ภาวะและอาการของหัวใจเต้นผิดจังหวะ

• หัวใจเต้นเร็วผิดปกติ (Tachycardia) เต้นมากกว่า 100 ครั้งต่อนาที ขณะพัก อาจรู้สึกใจสั่น แน่นหน้าอก หรือเวียนหัว
• หัวใจเต้นช้าผิดปกติ (Bradycardia) เต้นน้อยกว่า 60 ครั้งต่อนาที (ในคนที่ไม่ได้ออกกำลังกายเป็นประจำ) อาจรู้สึกอ่อนเพลีย เวียนศีรษะ หน้ามืด หรือเป็นลมหมดสติชั่วคราว
• หัวใจเต้นไม่สม่ำเสมอ (Irregular rhythm) อาจเกิดจากภาวะ หัวใจเต้นพริ้ว Atrial fibrillation (AF) หรือการนำไฟฟ้าในหัวใจผิดปกติเช่น การส่งกระแสไฟฟ้าผิดปกติจากหัวใจห้องล่าง/ห้องบน ทำให้หัวใจห้องล่าง/ห้องบน บีบตัวเร็วกว่าที่ควรจะเป็น (Premature Ventricular Contraction (PVC) / Premature Atrial Contraction (PAC) เเต่ในบางรายอาจไม่มีอาการใดๆ และตรวจพบโดยบังเอิญจากเครื่องวัดชีพจรหรือ ECG

สาเหตุภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ

• ความเครียด วิตกกังวล หรือพักผ่อนไม่เพียงพอ
• ดื่มกาแฟ แอลกอฮอล์ หรือสูบบุหรี่มาก
• ขาดเกลือแร่บางชนิด เช่น โพแทสเซียมหรือแมกนีเซียม
• โรคหัวใจ เช่น ลิ้นหัวใจผิดปกติ หรือกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด
• ผลข้างเคียงจากยาบางชนิด
• การตรวจวินิจฉัย โรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ (Arrhythmia)

มีหลายวิธี ขึ้นอยู่กับลักษณะอาการ ความถี่ของอาการ และชนิดของภาวะที่สงสัย แพทย์จะเลือกตรวจตามความเหมาะสมของแต่ละราย

การซักประวัติและตรวจร่างกายเบื้องต้น

• ลักษณะอาการ: ใจสั่น หน้ามืด เจ็บหน้าอก เป็นลม ฯลฯ
• สิ่งกระตุ้น: คาเฟอีน แอลกอฮอล์ ความเครียด หรือยา
• ประวัติโรคหัวใจในครอบครัว
• ตรวจชีพจร ดูว่าจังหวะเต้นของหัวใจ สม่ำเสมอหรือไม่
• ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (Electrocardiogram – ECG หรือ EKG)

เป็นการตรวจเบื้องต้น สำหรับวินิจฉัยภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ แต่มีข้อจำกัดคือ ถ้าอาการเกิดขึ้นเป็นครั้งคราว บางครั้ง ECG หรือ EKG อาจไม่สามารถจับสัญญาณการเต้นที่ผิดจังหวะได้ในขณะตรวจ

การตรวจติดตามคลื่นไฟฟ้าหัวใจต่อเนื่อง

• Holter monitor → เครื่องติดตามหัวใจ 1-7 วัน
• Event recorder → เครื่องพกพาที่ใช้หลายวันหรือหลายสัปดาห์ กดบันทึกเมื่อมีอาการ
• Implantable loop recorder (ILR) → เครื่องฝังใต้ผิวหนัง เหมาะสำหรับการติดตามและประเมินผลในระยะยาว ตั้งแต่หลายเดือนจนถึงหนึ่งปี

ตรวจทางห้องปฏิบัติการ (blood test)

• การตรวจวิเคราะห์ระดับเกลือแร่ในเลือด ได้แก่ โพแทสเซียม โซเดียม และแมกนีเซียม
• ตรวจฮอร์โมนไทรอยด์ (Thyroid function)
• ตรวจเอนไซม์หัวใจ หากสงสัยกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด
• การตรวจเพิ่มเติมเฉพาะทาง
• Echocardiogram (อัลตร้าซาวด์หัวใจ) → ดูโครงสร้างและการทำงานของหัวใจ
• Exercise stress test → การทดสอบสมรรถภาพหัวใจขณะออกกำลังกาย เพื่อประเมินการตอบสนองของหัวใจต่อการทำงานของร่างกาย
• Electrophysiology study (EPS) → การตรวจวิเคราะห์ระบบไฟฟ้าภายในหัวใจ โดยใช้สายสวนเพื่อตรวจเส้นทางการนำไฟฟ้าอย่างแม่นยำ (ใช้ในรายที่ซับซ้อน หรือเตรียมทำการรักษาด้วยการจี้หัวใจ – Ablation)

การรักษาโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ (Arrhythmia)

ขึ้นอยู่กับชนิดของความผิดปกติ ความรุนแรงของอาการ และโรคหัวใจพื้นฐานของผู้ป่วย แพทย์จะพิจารณาวิธีรักษาที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย

• การปรับพฤติกรรมและการดูแลตนเอง - เหมาะสำหรับผู้ที่มีอาการไม่รุนแรง หรือเกิดจากสิ่งกระตุ้นชั่วคราว เช่น

• การพักผ่อนให้เพียงพอ

  • การออกกำลังกายอย่างเหมาะสม (เช่น เดินเร็ว ว่ายน้ำ โยคะ)
  • การควบคุมความเครียด
  • ควบคุมความดัน เบาหวาน ไขมัน เเละควรหลีกเลี่ยง คาเฟอีน แอลกอฮอล์ และบุหรี่
  • ยาบางชนิด เช่น ยาแก้หวัดที่มีสารกระตุ้นหัวใจ
  • การอดนอนหรือความเครียดเรื้อรัง

การใช้ยา (Medication) - ใช้เพื่อควบคุมอัตราและจังหวะการเต้นของหัวใจ เช่น

• ยาต้านการเต้นผิดจังหวะ (Antiarrhythmic drugs)
• ยาควบคุมอัตราการเต้นของหัวใจ เช่น Beta-blockers, Calcium channel blockers
• ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (Anticoagulants) ใช้ในผู้ที่มี Atrial fibrillation (AF) เพื่อลดความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองตีบจากลิ่มเลือด

การรักษาด้วยหัตถการ (Procedures)

• การช็อกไฟฟ้าหัวใจ (Electrical cardioversion) ใช้ในกรณีหัวใจเต้นผิดจังหวะแบบเร็ว เช่น Atrial fibrillation (AF) แพทย์จะให้ยานอนหลับและช็อกไฟฟ้าเบา ๆ เพื่อ “รีเซ็ต” จังหวะหัวใจให้กลับมาปกติ
• การจี้ไฟฟ้าหัวใจ (Catheter ablation) ใช้สายสวนเข้าไปในหัวใจเพื่อ จี้จุดที่ก่อให้เกิดจังหวะผิดปกติ เป็นวิธีรักษาที่ให้ผลถาวรในผู้ป่วยบางกลุ่ม เช่น Supraventricular tachycardia, Atrial flutter, AF,VT,PAC,PVC
• การใส่อุปกรณ์ช่วยหัวใจ Pacemaker (เครื่องกระตุ้นหัวใจถาวร) ใช้ในกรณีหัวใจเต้นช้าผิดปกติ (Bradycardia), เครื่องกระตุกหัวใจเวลามีหัวใจเต้นผิดจังหวะ ICD (Implantable Cardioverter-Defibrillator) ใช้ในผู้ที่หัวใจเต้นเร็วอันตราย เช่น Ventricular tachycardia หรือ Ventricular fibrillation
• การผ่าตัดหัวใจ (Surgical treatment) เช่นการผ่าตัด Maze procedure สำหรับผู้ที่มี Atrial fibrillation ร่วมกับการผ่าตัดหัวใจอื่น

การรักษาโรคพื้นฐานที่เป็นสาเหตุ เช่น รักษาภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานเกิน แก้ไขภาวะเกลือแร่ผิดปกติ ควบคุมความดันโลหิตสูง หรือโรคหัวใจขาดเลือด

ขอบคุณข้อมูลจาก :โรงพยาบาลสมิติเวช สุขุมวิท