กำเนิดพรรคประชาธิปัตย์ อายุร่วม 80 ปี มีนายกรัฐมนตรี 4 คน

กำเนิดพรรคประชาธิปัตย์ อายุร่วม 80 ปี มีนายกรัฐมนตรี 4 คน

พรรคประชาธิปัตย์ เป็นพรรคการเมืองเก่าแก่ที่สุดของไทย ก่อตั้งก่อนจะมีพระราชบัญญัติพรรคการเมือง พ.ศ. 2498 และเป็นพรรคที่อยู่ยั้งยืนยงมาจะ 80 ปี โดยไม่เคยถูกยุบพรรค

แม้จะเป็นที่รับทราบกันว่า วันที่ 6 เมษายน ของทุกปี ถือเป็นวันกำเนิดพรรคประชาธิปัตย์ แต่จริงๆ แล้ว พรรคเกิดก่อนหน้านั้น 1 วัน คือ วันที่ 5 เมษายน ตามคำบอกเล่าของ นายควง อภัยวงศ์ หัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์คนแรก

นายควงกล่าวถึงช่วงเวลาก่อนการก่อตั้งพรรคประชาธิปัตย์ใน พ.ศ. 2489 ไว้ตอนหนึ่งว่า

เมื่อ ม.ร.ว. เสนีย์ ปราโมช พ้นตำแหน่งเอกอัครราชทูตกรุงวอชิงตัน ประเทศสหรัฐอเมริกา หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ก็มาเป็นนายกรัฐมนตรีต่อจาก นายทวี บุณยเกตุ

เมื่อจัดการทำสัญญาสมบูรณ์แบบกับทางฝ่ายอังกฤษและอเมริกาเรียบร้อยแล้ว ก็ยุบสภาผู้แทนราษฎร และจัดให้มีการเลือกตั้งใหม่

ขณะนั้น หลวงประดิษฐมนูธรรม (ปรีดี พนมยงค์) กับพวก ต้องการให้ นายดิเรก ชัยนาม ขึ้นเป็นนายกฯ แต่เมื่อถึงคราวเลือกนายกในสภา คะแนนเสียงของสมาชิกทั้งประเภท 1 และประเภท 2 ส่วนใหญ่เลือกนายควงเป็นนายกฯ

เรื่องนี้สร้างความไม่พอใจให้นายปรีดีและพวกอย่างมาก แต่นายปรีดีก็ไม่ได้แสดงออกมานอกหน้า

เวลานั้นในสภามีการเสนอกฎหมายมากมาย ในจำนวนกฎหมายทั้งหมดที่เสนอ มีกฎหมายปิดป้ายแจ้งราคาสิ่งของ เสนอโดย นายทองอินทร์ ภูริพัฒน์ ซึ่งต่อมาถูกขนานนามว่า “กฎหมายปิดป้ายข้าวเหนียว”

กฎหมายฉบับนี้ของนายทองอินทร์ ร่างมาเมื่อสมัยเป็นรัฐมนตรีร่วมกับนายควงช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 แต่ที่ประชุมคณะรัฐมนตรีได้พิจารณารอบคอบแล้ว เห็นว่าไม่เป็นประโยชน์แก่ประชาชน ทั้งยังจะทำให้เกิดความยุ่งยาก โดยเฉพาะทางหัวเมือง

นายทองอินทร์ยอมรับเหตุผลครั้งนั้น ทว่าต่อมานายทองอินทร์ในนามพรรคสหชีพกลับเสนอเข้าสภาอีกรอบ รัฐบาลนายควงแพ้คะแนนในขั้นรับหลักการงกฎหมายฉบับนั้น 2 คะแนน

นายควงและคณะ จึงกราบบังคมลาออกจากตำแหน่งในคณะรัฐมนตรี

กำเนิดพรรคประชาธิปัตย์

นายควงเล่าถึงกำเนิดพรรคประชาธิปัตย์ว่า ขณะนั้นมีสมาชิกสภาหลายคนได้ประชุมกันจัดตั้งพรรค มี ม.ร.ว. คึกฤทธิ์ ปราโมช, นายเลียง ไชยกาล, นายปริญญา จุฑามาศ, นายสุวิช พันธเศรษฐ, นายโชติ คุ้มพันธ์, นายชวลิต อภัยวงศ์, นายอินฑูร วรกุล, นายบุญเท่ง ทองสวัสดิ์ และนายฟอง สิทธิธรรม เป็นผู้ริเริ่มตั้งพรรค

ทั้งนี้ ม.ร.ว. คึกฤทธิ์ นำพรรคก้าวหน้าของท่าน มารวมกับพรรคประชาธิปไตยของนายโชติ แล้วให้ชื่อว่า “พรรคประชาธิปัตย์”

เมื่อได้ร่างข้อบังคับเรียบร้อยแล้ว ก็พากันไปหานายควงที่บ้านหน้าสนามกีฬาแห่งชาติ ชี้แจงเหตุผลและขอร้องให้นายควงรับตำแหน่งหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์

คราวนั้น นายควงระบุว่าตนเองยังไม่เลื่อมใสในระบบพรรคการเมืองนัก เพราะเห็นว่าสมาชิกสภาและประชาชนยังไม่รู้แจ้งเห็นจริงในระบบนี้ เกรงว่ามีระบบพรรคแล้วจะเกิดความไม่ราบรื่นในสภา

แต่เมื่อมีการตั้งพรรคการเมืองกันไปบ้างแล้ว เช่น พรรคสหชีพ พรรคแนวรัฐธรรมนูญ เป็นต้น กับทั้งกลุ่มนี้มีความแน่วแน่ที่จะตั้งพรรคจริงๆ และผู้ที่อยู่ในกลุ่มนี้ก็มีความรู้และคงแก่เรียน

ที่สุด นายควงจึงตกลงใจรับตำแหน่งเป็นหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์คนแรก

นายควงบอกเล่าถึงเหตุการณ์กำเนิดพรรคประชาธิปัตย์ในปี 2489 ว่า (ย่อหน้าใหม่โดยผู้เขียนบทความออนไลน์)

“การประชุมครั้งแรกเราได้ตกลงยืมห้องชั้นล่างตำหนักของพระนางเจ้าสุวัฒนา ฯ เป็นที่ประชุม โดยที่ท่านเจ้าของตำหนักเสด็จไปประทับในต่างประเทศแล้ว นี่คือประวัติโดยย่อๆ ของการตั้งพรรคประชาธิปัตย์ และชาวประชาธิปัตย์ได้ยึดถือเอาวันที่ ๕ เมษายน เป็นวันกำเนิดของพรรค

ท่านทั้งหลายจะเห็นว่า พรรคประชาธิปัตย์ได้ยืนยงคงกระพันมาจนทุกวันนี้ทั้งๆ ที่เราได้ประสบมรสุมทางการเมืองมานับครั้งไม่ถ้วน แต่พรรคประชาธิปัตย์ก็ยังคงอยู่ ถึงแม้ว่าบางคราวในสมัยรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม จะได้ประกาศให้เลิกล้มพรรคการเมือง แต่พรรคประชาธิปัตย์ก็คงอยู่ บรรดาสมาชิกก็คงยึดมั่นในอุดมการณ์ของตนตลอดมา

บางท่านอาจจะตั้งคำถามว่าทำไมพรรคประชาธิปัตย์จึงจับกลุ่มเหนียวแน่น และช่วยกันรักษาอุดมคติและชื่อเสียงของพรรคเป็นอันดีจนถึงปัจจุบันนี้

ข้าพเจ้าขอตอบว่า เพราะในชั้นแรกพรรคประชาธิปัตย์ได้รวบรวมตั้งเป็นพรรคแล้ว จึงจัดหัวหน้า โดยเหตุนี้บรรดาสมาชิกของพรรคทั้งหมด ต้องรับผิดชอบในความเป็นอยู่ของพรรค ทั้งต้องรักษาเกียรติคุณของพรรคด้วย ส่วนหัวหน้าพรรคนั้นเป็นเพียงแต่ผู้ที่สมาชิกของพรรคอุปโหลกขึ้น จะเปลี่ยนกันเมื่อใดก็ได้ ในเมื่อเห็นกันว่าควรเปลี่ยน

ซึ่งตรงกันข้ามกับพรรคที่ตั้งกันมาโดยหัวหน้าพรรคแสวงหาลูกพรรคหรือสมาชิกของพรรคมาสนับสนุนตน อันเป็นเหตุให้สมาชิกของพรรคไม่มีความรับผิดชอบในความเป็นอยู่และเกียรติของพรรคเท่าใดนัก ทั้งๆ ที่สมาชิกรับว่ามีอุดมคติตรงกัน เราจึงเห็นได้ว่า เมื่อหัวหน้าพรรคหมดวาสนาครั้งใด ลูกพรรคก็แตกกระจายหมด ประหนึ่งรังผึ้งที่ขาดตัวนางพญาฉะนั้น”

อย่างไรก็ดี ในเวลาต่อมา “พรรคประชาธิปัตย์” ได้ถือเอาวันที่ 6 เมษายน ซึ่งตรงกับวันจักรี เป็นวันก่อตั้งพรรค

นับตั้งแต่กำเนิดพรรคประชาธิปัตย์ในปี 2489 พรรคนี้มีหัวหน้าพรรคมาแล้ว 9 คน ได้แก่ นายควง อภัยวงศ์, ม.ร.ว. เสนีย์ ปราโมช, นายถนัด คอมันตร์, นายพิชัย รัตตกุล, นายชวน หลีกภัย, นายบัญญัติ บรรทัดฐาน, นายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ, นายจุรินทร์ ลักษณวิศิษฏ์ และนายเฉลิมชัย ศรีอ่อน ซึ่งประกาศลาออกจากตำแหน่งหัวหน้าพรรค เมื่อวันที่ 12 กันยายน 2568

นอกจากนี้ พรรคประชาธิปัตย์ยังมีนายกรัฐมนตรีบริหารประเทศมาแล้ว 4 คน ได้แก่ นายควง อภัยวงศ์, ม.ร.ว. เสนีย์ ปราโมช, นายชวน หลีกภัย และนายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ

อ่านเพิ่มเติม :

• 15 มีนาคม ควง อภัยวงศ์ นายกฯ 4 สมัย ผู้ก่อตั้งพรรคประชาธิปัตย์ถึงแก่อสัญกรรม
• ปี 2518 ม.ร.ว. คึกฤทธิ์ ปราโมช ประกาศไม่ร่วมกับพรรคประชาธิปัตย์เด็ดขาด แต่สุดท้าย…?

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

อนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ พันตรี ควง อภัยวงศ์ ป.จ.,ม.ป. ช.,ป.ม.ณ เมรุหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาส วันที่ 13 มิถุนายน พ.ศ. 2511.

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 16 กันยายน 2568

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : กำเนิดพรรคประชาธิปัตย์ อายุร่วม 80 ปี มีนายกรัฐมนตรี 4 คน

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com