“กรมขุนสุพรรณภาควดี” และ “กรมขุนพิจิตรเจษฎ์จันทร์” พระราชธิดาในร.5 ที่สิ้นพระชนม์ไล่เลี่ยกัน

รัชกาลที่ 5 ทรงโทมนัสยิ่ง สูญเสียกรมขุนสุพรรณฯ-กรมขุนพิจิตรฯ พระราชธิดาที่ทรงรักยิ่ง

การสูญเสียแม้เป็นเรื่องปกติของโลก แต่ด้วยสายใยแห่งความผูกพันธ์ระหว่าง “พ่อลูก”จึงสร้างความเศร้าโศกอยู่ไม่น้อย โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อพระราชบิดาที่ทรงสูญเสียพระราชธิดาที่รักยิ่งไปถึง 2 พระองค์ในเวลาไล่เลี่ยกัน โดยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ทรงสูญเสีย กรมขุนสุพรรณภาควดี หรือพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีวิลัยลักษณ์ สุนทรศักดิ์กัลยาวดี กรมขุนสุพรรณภาควดี และสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจันทราสรัทวาร กรมขุนพิจิตรเจษฎ์จันทร์13 ในห้วงเวลาใกล้เคียงกัน

“กรมขุนสุพรรณภาควดี” เป็นพระราชธิดาที่รัชกาลที่ 5 ทรงรักยิ่ง พระองค์ประสูติแต่เจ้าคุณพระประยุรวงศ์ (คุณแพ) รักแรกของรัชกาลที่ 5 ตั้งแต่ครั้งที่รัชกาลที่ 5 ยังไม่เสวยราชสมบัติ

รัชกาลที่ 5 ทรงเอ็นดูพระราชธิดาพระองค์นี้มาก เพราะไม่เพียงแค่ทรงได้รับการสถานปนา “ทรงกรม” เสมอด้วยพระราชธิดาที่มีพระอิสริยยศชั้นเจ้าฟ้า แต่ก็ได้รับพระราชทานพระเกียรติยศในโอกาสต่าง ๆ เช่น เมื่อครั้งโสกันต์ โปรดเกล้าฯ ให้ประกอบพระราชพิธีที่เขาไกรลาสจำลองเช่นเดียวกับเจ้านายในพระยศชั้นเจ้าฟ้า นับเป็นพระราชธิดาพระอิสริยยศพระองค์เจ้าเพียงพระองค์เดียวที่ได้รับพระราชทานโอกาสเช่นนี้

อย่างไรก็ตาม หลังสถาปนาพระอิสริยยศเป็นกรมขุนสุพรรณภาควดีไม่นาน พระองค์ก็ประชวรด้วยพระโรคพระวักกะ (ไต) และพระอาการไม่ได้ดีขึ้น กระทั่งสิ้นพระชนม์ในวันพุธที่ 26 ตุลาคม พ.ศ. 2447 พระชันษา 37 ปี

เหตุการณ์ครั้งนี้สร้างความโทมนัสให้แก่รัชกาลที่ 5 เป็นอย่างมาก เพราะเมื่อตอนที่พระราชธิดาสิ้นพระชนม์ รัชกาลที่ 5 ก็ไม่ได้เสด็จลงมาเยี่ยม เนื่องจากโปรดพระราชธิดาพระองค์นี้มาก จนไม่โปรดทอดพระเนตรเห็นเวลาที่ประชวรมาก ดังที่ปรากฏอยู่ในบันทึกของ หม่อมเจ้าจงจิตรถนอม ดิศกุล ว่า

“วันหนึ่ง เวรข้าพเจ้าตอนรุ่ง สมเด็จพระบรมราชโอรส (พระมงกุฎเกล้าฯ) และสมเด็จฯ เจ้าฟ้าฯ กรมหลวงสงขลานครินทร์ (สมเด็จพระราชบิดา) ซึ่งทรงผนวชทั้งสองพระองค์ ได้เสด็จเข้าไปรับบิณฑบาตเสด็จกรมขุนสุพรรณภาควดีราวโมงเช้า ที่ข้างพระแท่นบรรทม ข้าพเจ้าประหลาดใจไม่เห็นสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จลงมาเยี่ยม เห็นจะเป็นด้วยโปรดพระราชธิดาพระองค์นี้มาก จนไม่โปรดทอดพระเนตรเห็นเวลาประชวรมาก สิ้นพระชนม์ราว ๒๒ นาฬิกาเศษ”

การพระศพดำเนินไปตามโบราณราชประเพณี การไว้ทุกข์เกิดขึ้นเป็นกรณีพิเศษกับพระราชธิดาที่ทรงสนิทเสน่หายิ่งด้วยการทรงพระภูษาสีขาว โดยก่อนหน้านี้พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกก็เคยทรงพระภูษาขาวในงานพระศพเจ้าฟ้ากรมขุนศรีสุนทรเทพ พระเจ้าลูกเธอที่ทรงรักยิ่ง ถึงกับมีพระราชดำรัสว่า “ลูกคนนี้รักมากต้องนุ่งขาวให้”เป็นธรรมเนียมการแสดงความอาลัยรักยิ่งสืบต่อมา

สำหรับงานพระศพพระองค์เจ้าศรีวิลัยลักษณ์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระภูษานวล แม้จะไม่ได้ทรงสีขาวแต่ก็เห็นได้ว่าทรงใช้สีของเครื่องทรงแสดงออกถึงความอาลัยในพระราชธิดา อีกทั้งยังเสียพระราชหฤทัยอย่างมากจนถึงกับประชวรพระวาโย (เป็นลม) อีกด้วย

งานพระศพเสร็จสิ้นอย่างเรียบร้อยและสมพระเกียรติ แต่หลังจากสิ้นงานพระศพของกรมขุนสุพรรณภาควดีเพียงไม่นาน พระราชธิดาอีกพระองค์หนึ่ง คือ สมเด็จหญิงใหญ่ หรือ“กรมขุนพิจิตรเจษฎ์จันทร์” พระขนิษฐาที่สนิทสนมกับกรมขุนสุพรรณภาควดีก็ประชวร และหลังจากนั้นก็สิ้นพระชนม์อีกพระองค์หนึ่ง

ถือเป็นช่วงแห่งความสูญเสียและเสียพระราชหฤทัยของพระราชบิดาที่ต้องทรงเผชิญต่อความยากลำบากในเวลาใกล้เคียงกัน

อ่านเพิ่มเติม :

• เหตุใด กรมขุนสุพรรณภาควดี ทรงเป็น “ลูกคู่ทุกข์คู่ยาก” ในรัชกาลที่ 5
• รู้จัก เจ้าฟ้าจันทรมณฑล “ลูกที่เรารักที่สุด” ของรัชกาลที่ 4
• “ประภาพรรณพิไลย-ประไพพรรณพิลาส” พระราชธิดา “ฝาแฝด” คู่เดียวในรัชกาลที่ 5

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

นนทพร อยู่มั่งมี. พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีวิลัยลักษณ์ สุนทรศักดิ์กัลยาวดี กรมขุนสุพรรณภาควดี“ลูกคู่ทุกข์คู่ยาก” ในสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวง ใน ศิลปวัฒนธรรม ฉบับเดือนกุมภาพันธ์ 2566.

เผยแพร่ครั้งแรกในระบบออนไลน์เมื่อ 13 มิถุนายน 2569

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : “กรมขุนสุพรรณภาควดี” และ “กรมขุนพิจิตรเจษฎ์จันทร์” พระราชธิดาในร.5 ที่สิ้นพระชนม์ไล่เลี่ยกัน

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com