หมอเตือน คลำไม่เจอก้อน เสี่ยง "มะเร็งเต้านมระยะ 0" ได้ เช็กก่อนลุกลาม
วันที่ 7 มิ.ย. 2569 หมอเจด นพ.เจษฎ์ บุณยวงศ์วิโรจน์ รองผู้อำนวยการโรงพยาบาลมหาราช นครราชสีมา ได้ให้ความรู้ด้านสุขภาพ เผย คลำไม่เจอก้อน เสี่ยง "มะเร็งเต้านมระยะ 0" ได้ เช็กอาการก่อนลุกลาม โดยระบุว่า หลายคนยังเข้าใจว่า "มะเร็งเต้านมต้องคลำเจอก้อนก่อน" ถึงค่อยน่ากลัว
แต่จริง ๆ ไม่เสมอไป มีผู้หญิงหลายคนไม่มีอาการชัด ไม่มี ก้อนให้คลำ แต่ตรวจสุขภาพแล้วเจอความผิดปกติจากภาพถ่ายเต้านม สุดท้ายตรวจชิ้นเนื้อเจอ มะเร็งเต้านมระยะ 0 หรือ DCIS: Ductal Carcinoma In Situ แบบเคสที่มีคนแชร์ว่าไม่ได้คลำเจอก้อน แต่มีจี๊ด ๆ แถวรักแร้ คันหัวนม ตรวจต่อจนเจอระยะ 0 อันนี้คือเหตุผลว่าทำไมการตรวจคัดกรองถึงสำคัญครับ เพราะบางอย่างมือเราคลำไม่เจอ แต่เครื่องตรวจเห็นก่อน
1. มะเร็งเต้านมระยะ 0 คืออะไร?
ระยะ 0 ส่วนใหญ่ที่พูดถึงคือ DCIS คือเซลล์ผิดปกติอยู่ในท่อน้ำนม ยังไม่ทะลุออกไปบุกรุกเนื้อเยื่อรอบข้าง เราจึงเรียกว่า non-invasive breast cancer หรือมะเร็งที่ยังไม่ลุกลามครับ ฟังดูเหมือนเบา แต่อย่าประมาท เพราะถ้าปล่อยไว้ บางส่วนมีโอกาสพัฒนาเป็นมะเร็งเต้านมชนิดลุกลามได้ เป้าหมายของการเจอระยะนี้คือเจอก่อนที่มันจะข้ามเส้นออกไปทำเรื่องใหญ่ครับ NCCN อธิบายว่า DCIS คือระยะ 0 เซลล์มะเร็งยังอยู่ “ในที่เดิม” และการรักษามีเป้าหมายเพื่อป้องกันการกลายเป็นมะเร็งลุกลาม
2. ทำไมคลำไม่เจอก้อน แต่เป็นได้?
เพราะ DCIS หลายเคสไม่ได้โตเป็นก้อนชัด ๆ ให้มือคลำเจอครับ มันอาจเริ่มจากความผิดปกติเล็ก ๆ ในท่อน้ำนม หรือมี microcalcifications คือจุดหินปูนเล็ก ๆ กระจายอยู่ในเต้านม ซึ่งแมมโมแกรมเห็นได้ แต่มือคลำไม่ได้ DCIS มักถูกพบจากแมมโมแกรม และมักเห็นเป็นจุดแคลเซียมเล็ก ๆ ในเนื้อเต้านมครับ เพราะฉะนั้นคำว่า “คลำไม่เจอ” ไม่ได้เท่ากับ “ไม่มีอะไร” นะครับ
3. อาการที่อาจมี แม้ไม่ใช่ก้อนชัด ๆ
DCIS ส่วนใหญ่มักไม่มีอาการ แต่บางคนอาจมีสัญญาณเล็ก ๆ ที่ไม่ควรมองข้าม เช่น คันหัวนมผิดปกติ เจ็บจี๊ด ๆ เต้านมหรือรักแร้ เต้านมบวมเฉพาะจุด ผิวหนังเปลี่ยน หัวนมบุ๋ม มีน้ำหรือเลือดออกจากหัวนม หรือมีความรู้สึกผิดปกติข้างเดียวซ้ำ ๆ ต้องย้ำว่าอาการพวกนี้ไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งเสมอไปนะครับ หลายอย่างอาจเป็นฮอร์โมน ผิวหนังอักเสบ ซีสต์ หรือท่อน้ำนมอักเสบได้ แต่ถ้าเป็นซ้ำ ข้างเดียว หรือไม่หาย ควรตรวจครับ ไม่ใช่ทายาแก้คันแล้วจบ
4. รักแร้จี๊ด ๆ เกี่ยวไหม?
รักแร้มีทั้งต่อมน้ำเหลือง เส้นประสาท กล้ามเนื้อ และเนื้อเยื่อเต้านมส่วนที่ยื่นไปทางรักแร้ครับ อาการจี๊ด ๆ อาจมาจากกล้ามเนื้อ เส้นประสาท ฮอร์โมน หรือการอักเสบธรรมดาก็ได้ แต่ถ้าเป็นข้างเดียวซ้ำ ๆ ร่วมกับคันหัวนม ผิวเปลี่ยน เต้านมเจ็บเฉพาะจุด หรือมีผลตรวจภาพผิดปกติ ก็ต้องตรวจต่อ ไม่ใช่เพราะจี๊ดรักแร้เท่ากับมะเร็ง แต่เพราะร่างกายกำลังให้สัญญาณที่ควรเอาไปประกอบภาพรวม
5. ตรวจอะไรถึงเจอระยะ 0?
การคลำเต้านมช่วยให้เรารู้จักร่างกายตัวเอง แต่ระยะ 0 หลายครั้งต้องอาศัยภาพถ่ายครับ ตัวหลักคือ Mammogram เพราะเห็นหินปูนเล็ก ๆ หรือความผิดปกติที่คลำไม่เจอได้ ถ้ามีเต้านมหนาแน่น มีก้อนสงสัย หรือภาพไม่ชัด หมออาจเสริม Ultrasound และบางรายใช้ MRI breast ตามความเสี่ยง สุดท้ายถ้าภาพออกมาอยู่กลุ่มสงสัย เช่น BI-RADS 4 ขึ้นไป มักต้องทำ biopsy หรือตัดชิ้นเนื้อตรวจ เพราะผลชิ้นเนื้อคือคำตอบจริง ไม่ใช่เดาจากภาพอย่างเดียว
6. BI-RADS คืออะไร แบบไหนต้องตัดชิ้นเนื้อ?
BI-RADS คือระบบให้คะแนนผลแมมโมแกรมหรืออัลตราซาวด์เต้านม เพื่อบอกว่าภาพที่เห็น “น่ากังวลแค่ไหน” และควรทำอะไรต่อ
• BI-RADS 0 = ภาพยังไม่พอ ต้องตรวจเพิ่ม
• BI-RADS 1–2 = ไม่พบความผิดปกติ หรือดูเป็นก้อน/ซีสต์ไม่อันตราย
• BI-RADS 3 = น่าจะไม่ใช่มะเร็ง แต่มักต้องนัดติดตามภาพซ้ำ
• BI-RADS 4 = เริ่มสงสัย ต้องพิจารณาเจาะชิ้นเนื้อ หรือ biopsy
• BI-RADS 5 = สงสัยมะเร็งสูง ต้องรีบตรวจชิ้นเนื้อ
• BI-RADS 6 = ยืนยันมะเร็งแล้วจากผลชิ้นเนื้อ
จำง่าย ๆ นะ ถ้า BI-RADS 4 ขึ้นไป ส่วนใหญ่ต้องตัดชิ้นเนื้อ เพราะภาพถ่ายบอกได้แค่ว่า “สงสัย” แต่คำตอบจริงต้องมาจากผลพยาธิวิทยาครับ ส่วน BI-RADS 3 อย่าหายไปเอง ต้องคอยติดตามตามหมอนัด
7. ใครบ้างควรตรวจ แม้คลำไม่เจอก้อน?
ผู้หญิงทั่วไปควรคุยกับแพทย์เรื่องเริ่มตรวจแมมโมแกรมตามอายุและความเสี่ยง หลายแนวทางปัจจุบันแนะนำให้ผู้หญิงความเสี่ยงทั่วไปเริ่มคัดกรองด้วยแมมโมแกรมตั้งแต่อายุ 40 ปี โดยความถี่อาจต่างกันตามแนวทางและดุลยพินิจแพทย์ เช่น USPSTF แนะนำตรวจทุก 2 ปีในช่วงอายุ 40–74 ปี ส่วน American Cancer Society แนะนำให้ช่วง 40–44 ปีมีทางเลือกเริ่มตรวจ, 45–54 ปีตรวจทุกปี และ 55 ปีขึ้นไปอาจตรวจทุก 2 ปีหรือเลือกตรวจทุกปีได้ ถ้ามีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งเต้านม/รังไข่ เป็นมะเร็งเต้านมอายุน้อย มีพันธุกรรมเสี่ยง หรือเคยฉายรังสีบริเวณหน้าอก อาจต้องเริ่มเร็วกว่านี้
อาการแบบไหนอย่ารอดูเอง
• คลำได้ก้อน หรือมีก้อนรักแร้
• หัวนมมีเลือดหรือน้ำใส ๆ ออกเอง
• หัวนมบุ๋ม ดึงรั้ง หรือเปลี่ยนไปจากเดิม
• ผิวเต้านมบุ๋ม เป็นรอยดึงรั้ง คล้ายผิวส้ม
• เต้านมบวม แดง ร้อน หรือเจ็บเฉพาะจุดไม่หาย
• คันหัวนมเรื้อรัง เป็นข้างเดียว หรือมีผื่น/ลอกไม่หาย
• เจ็บจี๊ด ๆ เต้านมหรือรักแร้ซ้ำ ๆ ร่วมกับความผิดปกติอื่น
• ผลตรวจภาพเต้านมผิดปกติ เช่น BI-RADS 4 หรือ 5
มะเร็งเต้านมระยะ 0 คือโอกาสทองของการเจอเร็ว ไม่ใช่รอให้คลำได้ก้อนใหญ่ก่อนแล้วค่อยไปตรวจ เพราะบางอย่างเริ่มจากจุดเล็ก ๆ ที่มือคลำไม่เจอ แต่แมมโมแกรมเห็นได้ ถ้ามีอาการแปลก ๆ ซ้ำ ๆ หรือถึงวัยตรวจคัดกรองแล้ว อย่าผัดครับ ตรวจให้รู้ ดีกว่าปล่อยให้ระยะ 0 มีโอกาสกลายเป็นระยะลุกลาม