Made in Japan, Enjoyed by Everyone ทำไมเดี๋ยวนี้ใครๆ ก็อินอนิเมะ
มุมมองต่อ ‘อนิเมะ’ ในอดีตและปัจจุบันแตกต่างกันมาก และนั่นไม่ใช่แค่ในความรู้สึกของเราเท่านั้น
ในงานวิจัยที่เพิ่งตีพิมพ์เมื่อวันที่ 4 กรกฎาคมที่ผ่านมาโดยบริษัทโฆษณาและประชาสัมพันธ์ Dentsu เกี่ยวกับความนิยมทั่วโลกของการ์ตูนญี่ปุ่นหรืออนิเมะ พวกเขาเขียนอย่างหนักแน่นในส่วนภาพรวมว่า “อนิเมะไม่ใช่ความสนใจเฉพาะกลุ่มอีกต่อไป มันคือกระแสหลักแล้ว”
ตัวการสำคัญที่ทำให้การ์ตูนญี่ปุ่นเข้าสู่กระแสหลักคือผู้คนเข้าถึงพวกมันง่ายขึ้น แทนที่จะต้องหาดูในเว็บผิดกฎหมาย ดูในแพลตฟอร์มเฉพาะทาง หรือรอดูในเคเบิลทีวีเหมือนเมื่อก่อน ตอนนี้เกือบทุกสตรีมมิ่งหนังยอดนิยมมีการ์ตูนญี่ปุ่นอยู่ในลิสต์ที่พวกเขาออกฉาย ข้อมูลในงานวิจัยนี้บอกว่ากลุ่มตัวอย่างดูอนิเมะใน Netflix มากที่สุด
จากเมื่อก่อนที่คนรักอนิเมะถูกมองโดยเหมารวมว่าเป็น ‘โอตาคุ’ หรือไม่ก็เป็นคนไม่รู้จักโต ในปัจจุบัน จากกลุ่มตัวอย่างจาก 10 ประเทศ รวมทั้งไทย พบว่าคนจำนวน 31% ดูอนิเมะอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง และ 28% ใช้จ่ายไปกับสินค้าเกี่ยวกับอนิเมะอย่างน้อย 200 USD (ราวๆ 6,490 บาท) ในเวลา 1 ปีที่ผ่านมา และผู้คนจำนวนมากมองแบรนด์ต่างๆ ในภาพลักษณ์แง่บวกมากขึ้น หากแบรนด์ผสมสไตล์อนิเมะเข้าไปในการตลาดของพวกเขา แถมการเลือกว่าเอาอนิเมะเรื่องไหนมาฉาย ยังเป็นหนึ่งในตัวตัดสินใจสำคัญของผู้ชมว่าจะเลือกใช้สตรีมมิ่งไหน
การที่ความบันเทิงเฉพาะกลุ่มนี้เข้าสู่กระแสหลักเป็นเรื่องน่าสนใจมากๆ เกิดอะไรขึ้นที่ทำให้สิ่งที่ผูกอยู่กับวัฒนธรรมของประเทศญี่ปุ่นเป็นที่สนใจของคนทั้งโลกได้ขนาดนี้ เป็นเพราะอนิเมะเปลี่ยนไปแล้วจับความสนใจของผู้ชมต่างชาติมากขึ้น หรือว่าจริงๆ พวกมันมีเรื่องราวที่สะท้อนหัวใจใครๆ ก็ได้มาตั้งแต่ไหนแต่ไรแล้ว
คนรักอนิเมะที่อะไร
เหตุผลหลักที่ผู้คนเลือกดูอนิเมะในการสำรวจของ Dentsu นั้นมีหลากหลาย โดย 5 เหตุผลท้อปสุดคือ:
ชอบโลกที่ไม่เหมือนใครและหาที่ไหนไม่ได้นอกจากในอนิเมะ
อนิเมะมีหลากหลายแนว
สนใจในวัฒนธรรมญี่ปุ่น ซึ่งอนิเมะเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมนั้น
ชอบความซับซ้อนของตัวละครที่สื่ออื่นๆ ให้ไม่ได้
การ์ตูนญี่ปุ่นมีคอนเทนต์ที่ทำให้ผู้ใหญ่ดูโดยเฉพาะ ต่างจากการ์ตูนแบบอื่นๆ ที่มักทำให้เด็กดู
มองไปยังอนิเมะที่มีฉายใน Netflix ณ ขณะนี้ เรามีตั้งแต่การ์ตูนที่สองวัยรุ่นเผชิญหน้ากับสิ่งลึกลับนอกโลกกับภูติผีและตำนานเมืองของญี่ปุ่นใน Dandadan มีทั้งการ์ตูนอิงตัวละครในประวัติศาสตร์นอร์ดิกอย่าง Vinland Saga ไปจนถึงเรื่องราวของเด็กหญิงชีวิตแหลกสลายและเอเลี่ยนปลาหมึกจากดาวแห่งความสุขใน Takopi’s Original Sin สะท้อนภาพความหลากหลายที่ผู้คนชอบในอนิเมะ
ส่วนเมื่อลงไปดูคำถามว่าอะไรที่ทำให้คนเลือกดูอนิเมะเหนือสื่อบันเทิงอื่นๆ ทั้งผู้หญิงและผู้ชายตอบเป็นเสียงเดียวกันว่าเบื่อแฟรนไชส์บันเทิงที่มาจากฮอลลิวูดแล้ว ไม่น่าแปลกใจนักเมื่อเรามองไปหาอุตสาหกรรมบันเทิงตะวันตกที่เต็มไปด้วยรีเมค หรือซีรีส์ที่มีหน้าหนังค่อนข้าง ‘เซฟ’ และเหมือนๆ กันเยอะมากในปัจจุบัน ความฉูดฉาดหลากหลายของการ์ตูนญี่ปุ่นย่อมโดดเด่นออกมา
แน่นอน คออนิเมะที่ติดตามการ์ตูนญี่ปุ่นมาแต่ไหนแต่ไรต่างรู้ว่าเรื่องราวที่มีสีสันเหล่านี้ไม่ใช่สิ่งที่เพิ่งเกิดขึ้น แต่มันอยู่กับการ์ตูนญี่ปุ่นมาแต่ไหนแต่ไร เรามีเรื่องราวของแก๊งโจรสลัดท่องโลกเหนือจินตนาการไม่รู้จบอย่าง One Piece มาตั้งแต่ปี 1999 แล้ว ฉะนั้นคำถามต่อมาคือทำไมเราเพิ่งมาเห็นอนิเมะบูมขึ้นมาทั่วโลกเอาตอนนี้
ปัจจัยสำคัญคือโควิด 19 ซึ่งจากสถิติโดย The Anime Industry Report 2021 บอกเราว่าแม้เม็ดเงินในตลาดอนิเมะจะลดลงครั้งแรกในรอบสิบปีเนื่องจากค่าใช้จ่ายในกระบวนการการผลิตสูงขึ้น ผู้ชมกลับมีความต้องการในอนิเมะสูงขึ้น นอกจากนั้นสถิติที่สำคัญคือในปี 2020 เป็นครั้งแรกที่กำไรจากตลาดต่างประเทศสูงกว่าตลาดในญี่ปุ่น
โควิด 19 ผลักดันให้ผู้คน ‘หาอะไรทำ’ มากขึ้น ความโดดเดี่ยวและการที่มนุษย์ต้องแยกตัวออกจากกันทำให้เราต้องวิ่งเข้าหาคอมมูนิตี้สักอย่าง ชุมชนออนไลน์เช่นแฟนด้อมอนิเมะเป็นคำตอบของหลายๆ คน หากพิจารณาว่าอนิเมะใหม่ที่ออกฉายช่วง 2019-2020 เช่น Demon Slayer และ Jujutsu Kaisen กลายเป็นอนิเมะยอดนิยมทั่วโลก ก็เรียกได้ว่าข้อมูลดังกล่าวสะท้อนภาพความจริง
นอกจากนั้น การเป็นแฟนอนิเมะไม่ใช่เพียงเรื่องว่าเราชอบดูการ์ตูนสักเรื่องเท่านั้น อนิเมะเรื่องต่างๆ มาพร้อมกับ ‘อีโค่ซิสเต็ม’ ของมัน เราไม่ได้แค่ดูการ์ตูน แต่เราเสพแฟนอาร์ต เรามีแฟนฟิกชั่น เรามีสินค้าเมอร์เชนไดซ์ที่บอกว่าเราเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มก้อนคนรักอนิเมะ ในการสำรวจโดย Dentsu พบว่าแฟนๆ 34% อ่านรีวิวอนิเมะ 30% ฟังพ็อดคาสต์วิเคราะห์อนิเมะหลังดูจบและ 15% เข้ากลุ่มดิสคอร์ดเกี่ยวกับอนิเมะ
ทั้งหมดทั้งมวลเราอาจสามารถสรุปได้ว่าเหตุที่อนิเมะเริ่มบูมขึ้นมานั้นไม่ได้เกิดจากว่าอุตสาหกรรมการ์ตูนญี่ปุ่นเอาใจตลาดต่างชาติมากขึ้น แต่ว่าคนจำนวนมากได้รับการ ‘เบิกเนตร’ จากเหตุการณ์โควิด 19 ให้ได้เห็นอนิเมะเป็นมากกว่าการ์ตูนเด็กธรรมดาๆ แต่มันคือหนทางการเล่าเรื่องที่ฉูดฉาดสดใหม่ และมีกลุ่มชุมชนที่เราสามารถเข้าไปมีส่วนร่วมได้ด้วย
Made in Japan, Enjoyed by Everyone
เป็นธรรมชาติของสื่อบันเทิงจากวัฒนธรรมใดวัฒนธรรมหนึ่ง อนิเมะนั้นผูกโยงกับวัฒนธรรมญี่ปุ่นอยู่ในระดับหนึ่ง อย่างไรก็ตาม มันก็ไม่ได้เฉพาะกลุ่มในระดับที่คนอื่นทั่วโลกจะไม่สามารถเข้าใจได้
ตัวอย่างที่ชัดเจนคือเรื่อง Chainsaw Man โดยอ. ฟูจิโมโตะ ทัตสึกิ เรื่องราวของเดนจิ เด็กชายผู้ไม่เคยมีอะไรเลยในชีวิต ไม่มีเงิน ไม่มีเป้าหมาย ไร้ญาติขาดมิตร ในโลกที่เต็มไปด้วยปีศาจ อันธพาล และรัฐบาลที่ไม่เหลียวแลผู้คน เขาจำเป็นต้องทำสัญญากับ ‘ปีศาจเลื่อยยนต์’ เพื่อนคนเดียวของเขาเพื่อเอาชีวิตรอด
“มันเป็นภาพสะท้อนของญี่ปุ่นและสถานการณ์โลกในยุคเศรษฐกิจถดถอย โครงสร้างสังคมเริ่มบีบบังคับและเอารัดเอาเปรียบผู้คน” ฟูจิโมโตะพูดในบทสัมภาษณ์กับนิตยสาร Da Vinci เมื่อปี 2025 แน่นอนว่าเหล่าตัวละครเอกของการ์ตูนโชเน็น (แปลตรงตัวว่า ‘การ์ตูนเด็กผู้ชาย’) จะได้รับแรงบันดาลใจมาจากเด็กชายญี่ปุ่น แต่อิทธิพลของโลกต่างส่งอิทธิพลต่อการออกแบบตัวละครเหล่านั้นด้วย
เดนจิเป็นตัวละครที่เริ่มเรื่องมาโดยไร้หนทางในชีวิต ฝันสูงสุดของเขาคือการได้กินอาหารครบมื้อ ได้กอดผู้หญิงสักคน ได้อยู่กับเพื่อนรักของเขา แต่เมื่อเรื่องดำเนินไป เขารู้จักแง่มุมหฤโหดของโลกบ่อยขึ้น ถูกหักหลัง ถูกทอดทิ้ง พบเจอครอบครัว สูญเสียเพื่อนและคนที่รัก เหตุการณ์เหล่านั้นทำให้เขาค่อยๆ เติบโต ต้องการมากกว่าจะเอาชีวิตรอด แต่ต้องการมีชีวิต
เรื่องราวดังกล่าวแม้จะมีวัฒนธรรมและค่านิยมญี่ปุ่นแทรกอยู่ตรงจุดนั้นจุดนี้เล็กน้อย ใครๆ ก็สามารถอินไปกับเรื่องราวของการเป็นคนซังกะตายในโลกที่โหดร้ายของ Chainsaw Man ได้ทั้งนั้น และอนิเมะจำนวนมากก็ทำงานกับผู้คนทั่วโลกแบบนั้นเช่นกัน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องราวความรักไร้เงื่อนไขของพี่น้องใน Demon Slayer หรือการโหยหาคนที่ ‘เปลี่ยนไป’ ในอนิเมะเควียร์ The Summer Hikaru Died
แม้จะเกิดที่ญี่ปุ่น อนิเมะมีอิทธิพลไปทั่วโลก เพราะเรื่องราวทรงพลังและความรู้สึกที่ถูกแสดงออกอย่างซื่อสัตย์ตรงไปตรงมาสร้างรสชาติที่แตกต่างให้กับทุกคน ผนวกกับสิ่งต่างๆ ที่รายล้อมอนิเมะเช่นคอมมูนิตี้ และวัฒนธรรมที่แตกต่างทำให้ในตอนนี้ไม่ว่าใครก็รักอนิเมะ
อ้างอิง: dentsu.com, reddit.com
อ่านข่าวที่เกี่ยวข้อง
ตามข่าวก่อนใครได้ที่
- Website : plus.thairath.co.th
- LINE Official : Thairath