ตามมาดู! 9 สรรพคุณของดอกดาวเรือง ดอกไม้ประจำรัชกาลที่ ๙

“ดอกดาวเรือง” ดอกไม้มงคลที่มีความหมายดี เป็นดอกไม้ที่สื่อถึงความเจริญรุ่งเรือง เฟื่องฟู เหมือนสีเหลืองอร่ามของดอก และเป็นดอกไม้ที่ผู้คนนิยมนำมากราบไหว้สิ่งศักดิ์สิทธิ์ และมักปลูกประดับตกแต่งอาคาร บ้านเรือนและสถานที่เพื่อให้เกิดความสวยงาม นอกจากนี้ดอกดาวเรืองยังเป็น “ดอกไม้ประจำพระองค์ของในหลวง รัชกาลที่ ๙” ซึ่งมีสีเหลืองเหมือนสีประจำพระองค์

แล้วสาวๆ รู้มั้ยว่าดอกดาวเรืองสีเหลืองสวยงามอร่ามตานี้ ยังมีสรรพคุณมากมายด้วยน๊า ทุกส่วนของต้นดอกดาวเรืองสามารถใช้ประโยชน์ได้ทั้งสิ้น ไม่ว่าจะเป็นราก ลำต้น ใบและดอก ซึ่งวันนี้เราจะมาบอก 9 สรรพคุณของดอกดาวเรืองให้รู้กันค่ะ ถ้าอยากรู้ว่ามีดีอะไรบ้างนั้นไปดูกันเลย…

# ลักษณะทั่วไปของดอกดาวเรือง

ดอกดาวเรือง ภาษาอังกฤษจะเรียกกันว่า Marigold เพราะมีดอกสีเหลืองทอง ชื่อวิทยาศาสตร์คือ Tagetes erecta L. เป็นดอกไม้ในตระกูล Asteraceae หรือ COMPOSITAE มีถิ่นกำเนิดอยู่ที่ประเทศเม็กซิโก ก่อนจะมีผู้นำมาปลูกในแถบยุโรปและเอเชียใต้รวมถึงเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งคนเอเชียใต้จะใช้ดอกดาวเรืองในการประกอบพิธีทางศาสนาฮินดู ส่วนในประเทศแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้จะใช้ดอกดาวเรืองในการบูชาทางพระพุทธศาสนาและพิธีมงคลต่างๆ แต่ในประเทศต้นกำเนิดอย่างเม็กซิโกจะใช้ดอกดาวเรืองในเทศกาลวันแห่งความตาย ผู้คนนิยมใช้ดอกดาวเรืองบูชาแท่นพระแม่มารี ดอกดาวเรืองจึงถูกขนานนามว่า Mary's Gold ตามสีของดอก หรือ Marigold ในปัจจุบัน

ต้นดาวเรืองจัดเป็นไม้ล้มลุก เป็นพันธุ์ไม้กลางแจ้ง จะมีอายุประมาณ 1 ปี ลำต้นตรงเป็นร่องสีเขียว มีความสูงของลำต้นประมาณ 60 – 100 เซนติเมตร แตกกิ่งก้านที่บริเวณโคนต้น ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ดเป็นหลัก เจริญเติบโตได้เร็ว ชอบดินร่วน ระบายน้ำได้ดี มีความชื้นปานกลาง และชอบแสงแดด

ใบดาวเรือง มีลักษณะใบเป็นใบประกอบแบบขนนก เนื้อใบนิ่ม เรียงตรงข้ามกัน ปลายใบคี่ มีใบย่อยประมาณ 11-17 ใบ เป็นรูปรี ปลายใบแหลม โคนใบสอบ ขอบใบมีขนาดกว้างประมาณ 0.5-1.5 เซนติเมตร ยาวประมาณ 2.5-5 เซนติเมตร

ดอกดาวเรือง มักออกดอกเป็นดอกเดี่ยว ลักษณะเป็นวงกลม มีสีเหลืองสดหรือสีเหลืองปนส้ม กลีบดอกมีขนาดใหญ่เรียงซ้อนกันเป็นชั้น มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางดอกประมาณ 5-10 เซนติเมตร เราจะสังเกตได้ว่าต้นดาวเรืองมักไม่ค่อยมีแมลงมารบกวน เนื่องจากกลิ่นเหม็นนั่นเอง โดยดอกดาวเรืองจะแบ่งออกเป็น 2 ลักษณะ คือ
- ดอกวงนอก จะมีลักษณะคล้ายลิ้นหรือเป็นรูปรางน้ำซ้อนกันแน่น บานแผ่ออกปลายม้วนลง โคนกลีบดอกเป็นหลอดเล็ก
- ดอกวงใน มีลักษณะเป็นหลอดเล็กอยู่ตรงกลางช่อดอก กลีบเลี้ยงดอกเป็นสีเขียวเชื่อมติดกันหุ้มโคนช่อดอก ก้านชูดอกยาว

เมล็ดดอกดาวเรือง มีลักษณะแห้งสีดำไม่แตก โคนกว้างเรียวสอบ ดอกจะแห้งติดกับเมล็ด

# สรรพคุณของดอกดาวเรือง

#9 บำรุงสายตา

ดอกดาวเรืองเป็นแหล่งรวมวิตามินเอและสารเคมีสำคัญ เช่น สารเบต้าแคโรทีนตามธรรมชาติ เมื่อเข้าสู่ร่างกายสารนี้จะเปลี่ยนเป็นโปรวิตามินเอซึ่งมีสรรพคุณช่วยบำรุงสายตา โดยการนำดอกดาวเรืองไปตากแห้ง แล้วนำมาชงเป็นชาดื่ม เพราะดอกดาวเรืองมีสารแซนโทฟิลล์ (Xanthophyll) ซึ่งเป็นแคโรทีนอยด์ชนิดหนึ่ง มีส่วนประกอบเป็นโมเลกุลที่มีออกซิเจนได้แก่ ลูทีนและซีแซนธินที่จัดว่าเป็นสารบำรุงสายตาจากพืชมีสี มีคุณสมบัติช่วยป้องกันความเสื่อมของจอประสาทตา ช่วยกรองแสงสีฟ้าและยังช่วยกำจัดอนุมูลอิสระที่จะทำลายประสิทธิภาพการทำงานของจอประสาทตาได้ นอกจากนี้ยังช่วยให้ร่างกายสดชื่น ช่วยขับลมและทำให้การทำงานของลำไส้ดีขึ้น

#8 ช่วยลดน้ำตาลในเลือด

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ได้ศึกษาดอกดาาวเรืองจนพบว่า สารสกัดดอกดาวเรืองมีฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์แอลฟา-กลูโคซิเดส (Alpha-glucosidase) มีหน้าที่ย่อยสลายน้ำตาลในลำไส้ สารสกัดจากดอกดาวเรืองมีฤทธิ์ลดการดูดซึมกลูโคสในร่างกาย ทำให้ร่างกายดูดซึมน้ำตาลได้ดีขึ้น ช่วยลดน้ำตาลในเลือดได้ดี นอกจากนี้ยังช่วยฟอกเลือดและบำรุงเลือด ทำให้ระบบเลือดทำงานได้ดียิ่งขึ้น

#7 ต้านอนุมูลอิสระและยับยั้งเซลล์มะเร็ง

จากการศึกษาของสำนักงานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล พบว่า สารสกัดน้ำของดอกไม้ 4 ชนิด อาทิ ดาวเรือง ดาวกระจาย พวงชมพู และเฟื่องฟ้า มีฤทธิ์ในการต้านอนุมูลอิสระดีที่สุด ซึ่งสารที่พบในดอกไม้ทั้ง 4 ชนิดนี้ส่วนใหญ่เป็นกรดฟีนอลิกและฟลาโวนอยด์ และในดอกดาวเรืองจะมีกรดฟีนอลิกสูงกว่าดอกไม้ชนิดอื่น 3-4 เท่า โดยสารเหล่านี้ฤทธิ์ในการยับยั้งการแบ่งตัวของเซลล์มะเร็งลำไส้ มะเร็งท่อน้ำดี และมะเร็งกระเพาะอาหาร นอกจากนี้ดอกดาวเรืองยังให้สารเบต้าแคโรทีนจากธรรมชาติโดยตรง เมื่อเข้าสู่ร่างกายจะเปลี่ยนเป็นวิตามินเอ ทำหน้าที่เป็นสารต้านอนุมูลอิสระ ช่วยลดโอกาสเกิดโรคมะเร็งตับและมะเร็งปอดในร่างกายอีกด้วย

#6 ขับลม แก้ท้องผูก รักษาริดสีดวงทวารหนัก

ดอกดาวเรืองมีฤทธิ์ช่วยขับลมในกระเพาะอาหาร และมีฤทธิ์รักษาโรคริดสีดวงทวารโดยตรง โดยตำรับจากประเทศอินเดีย จะใช้น้ำคั้นจากช่อดอกดาวเรืองมาดื่มแก้ริดสีดวงทวาร หรือใช้น้ำคั้นจากช่อดอกผสมน้ำอุ่นแล้วนั่งแช่ เพื่อลดอาการบวมของแผลริดสีดวงทวารหนัก วิธีนี้จะช่วยให้หลอดเลือดหดตัวทำให้อาการบรรเทาลง และนอกจากนี้ยังมีสรรพคุณในการบรรเทาอาการปวดท้อง อาการจุกเสียดและรักษาอาการปวดท้องหนักๆ คล้ายไส้ติ่งอักเสบได้

#5 ช่วยสมานแผล/ รักษาสิว

สารสกัดจากดอกดาวเรืองอุดมไปด้วยสารต้านอนุมูลอิสระในกลุ่มไตรเทอปีน ฟลาโวนอยด์และซาโปนิน ซึ่งสารเหล่านี้มีฤทธิ์ต้านการอักเสบและยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อแบคทีเรีย มีคุณสมบัติในการสมานแผลและป้องกันการติดเชื้อบนผิวหนังได้ โดยการตำใบดอกดาวเรืองเพื่อนำมาพอกบริเวณที่เป็นสิวหรือแผล หรือใบไปต้มเอาน้ำมาล้างบริเวณที่เป็นสิวหรือแผล นอกจากนี้ยังช่วยรักษาฝี แผลพุพองต่างๆ ตุ่ม หนอง อาการบวมและอาการอักเสบได้

#4 บำรุงผิวพรรณ

คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม ได้ทำการวิจัยสารสกัดจากดอกดาวเรืองและพบว่า สารสกัดจากดอกดาวเรืองมีฤทธิ์ต้านแบคทีเรีย และยังสามารถต้านอนุมูลอิสระได้ดี เนื่องจากในดอกดาวเรืองมีกรดฟีนอลิกที่สำคัญ ได้แก่ กรดวานิลลิก กรดแกลลิก กรดคูมาริก กรดคาเฟอิกและกรดไซรินจิก ซึ่งมีประโยชน์ในการช่วยลดริ้วรอย ให้ความชุ่มชื้น ทำให้ผิวพรรณดูอ่อนกว่าวัย แก้ผื่นคันและอาการระคายเคืองผิวต่างๆ นอกจากนี้ยังสามารถป้องกันผิวหนังจากรังสียูวีได้อีกด้วย

#3 ป้องกันและกำจัดศัตรูพืช

นอกจากจะนำมาปลูกเพื่อประดับตกแต่งเพิ่มความงามให้บ้านเรือนและสถานที่แล้ว ความสวยของดอกดาวเรืองก็มีประโยชน์กับร่างกาย และนอกจากนี้กลิ่นฉุนของดอกดาวเรืองยังช่วยไล่แมลงต่างๆ ที่เป็นศัตรูพืชอีกด้วย โดยการนำเอาดอกดาวเรืองมาประยุกต์เป็นสารกำจัดแมลง เช่น หนอน ด้วง แมลงหวี่และเพลี้ยต่างๆ โดยนำดอกดาวเรืองมาคั้นเพื่อกรองเอาน้ำให้ได้ปริมาณครึ่งปีบ นำไปผสมกับน้ำสบู่ 1 ช้อนโต๊ะ เพื่อเป็นสารจับใบนำไปใช้กำจัด หนอนและเพลี้ยต่างๆ

#2 แก้ปวดฟัน แก้ร้อนในและละลายเสมหะ

ดอกดาวเรืองสีสันสวยงามแต่มีรสขมและมีกลิ่นฉุน สรรพคุณทางยาของดอกดาวเรืองอีกหนึ่งเรื่องก็คือการช่วยขับร้อนจากร่างกาย แก้ไอหวัด ละลายเสมหะ ไอกรน บรรเทาอาการหลอดลมอักเสบ โดยการนำดอกดาวเรืองไปตากแห้งก่อนจะนำมาชงเป็นชาเพื่อดื่ม จะช่วยลดความร้อนในร่างกาย ทำให้อาการร้อนในลดลง นอกจากนี้ชาจากดอกดาวเรืองยังสามารถใช้เป็นยาบ้วนปากรักษาแผลร้อนใน และเป็นยาช่วยลดอาการปวดฟันโดยที่ไม่ต้องพึ่งยาแก้ปวดได้อีกด้วย

#1 แก้วิงเวียนศีรษะ

น้ำมันหอมระเหยที่สกัดมาจากดอกดาวเรือง มีคุณสมบัติที่ช่วยระงับประสาท แก้อาการวิงเวียนศีรษะ หน้ามืด เป็นลม และช่วยขยายหลอดเลือด หลอดลม ลดความความดันโลหิตสูงได้ ด้วยการใช้ดอกมาต้มกับน้ำเพื่อดื่ม

เห็นกันแล้วใช่ม๊าาา ว่าดอกดาวเรืองไม่ได้มีดีแค่สีสันสวยงาม ไม่ได้มีไว้แค่ประดับตกแต่งให้ความเจริญหูเจริญตาเท่านั้น แต่ยังมีประโยชน์เยอะแยะเลย รู้แบบนี้แล้วก็อย่าลืมปลูกต้นดอกดาวเรืองติดบ้านติดสวนเอาไว้นะคะ