‘หมอเจด’ เตือนสติ! มะเร็งลำไส้ไม่ได้เริ่มที่ปวดท้อง-ถ่ายเป็นเลือด เผยวัย 45+ อย่ารอให้อาการออก
เมื่อวันที่ 17 มิ.ย. นพ.เจษฎ์ บุณยวงศ์วิโรจน์ นายแพทย์ชำนาญการพิเศษ รองผู้อำนวยการโรงพยาบาลมหาราชนครราชสีมา และเป็นแพทย์อินฟลูเอนเซอร์ชื่อดังที่ให้ความรู้ด้านการดูแลสุขภาพ
มะเร็งลำไส้ระยะแรกไม่ได้ต้องปวดท้องก่อนเสมอไปครับ และไม่ได้ต้องรอให้ถ่ายเป็นเลือดก่อนถึงจะเริ่มสงสัยได้ หลายคนใช้วิธีรออาการ พอไม่ปวด ไม่ถ่ายดำ ไม่ถ่ายเป็นเลือด ก็สบายใจ ทั้งที่ความจริงมะเร็งลำไส้บางเคสเริ่มจากติ่งเนื้อเล็ก ๆ ในลำไส้ แล้วค่อย ๆ โตเงียบ ๆ เป็นปี กว่าจะมีอาการชัด บางคนก็เข้าสู่ระยะลุกลามแล้ว ผมถึงอยากให้วัย 45+ หรือคนที่มีความเสี่ยง เลิกวัดความปลอดภัยจากคำว่า “ยังไม่มีอาการ” เพราะบางโรคมันไม่ได้เตือนเราดีขนาดนั้นครับ
1 มะเร็งลำไส้ระยะแรก มักไม่มีอาการชัด
อันนี้สำคัญมากครับ หลายคนเข้าใจว่าถ้าเป็นมะเร็งลำไส้ต้องปวดท้อง ถ่ายเป็นเลือด หรือผอมลงก่อน แต่ระยะแรกหลายเคสเลยที่อาจไม่มีอะไรให้จับสังเกตเลย ยังถ่ายได้ กินได้ ทำงานได้เหมือนเดิม นี่แหละครับที่น่ากลัว เพราะถ้าเรารอแต่อาการอย่างเดียว อาจพลาดช่วงที่รักษาง่ายที่สุดไป
.
2 ติ่งเนื้อในลำไส้ อาจเป็นจุดเริ่มก่อนกลายเป็นมะเร็ง
มะเร็งลำไส้หลายเคสไม่ได้เกิดขึ้นปุ๊บปั๊บครับ แต่มักเริ่มจากติ่งเนื้อบางชนิดที่ค่อย ๆ เปลี่ยนแปลงไปเรื่อย ๆ ถ้าตรวจเจอเร็ว โดยเฉพาะจากการส่องกล้อง แพทย์สามารถตัดติ่งเนื้อออกได้ตั้งแต่ก่อนมันกลายเป็นมะเร็ง นี่คือเหตุผลที่การตรวจคัดกรองไม่ใช่แค่ “หาเจอมะเร็งเร็ว” แต่บางครั้งคือ “กันไม่ให้มันกลายเป็นมะเร็ง” ได้เลย
.
3 ถ่ายเป็นเลือด ไม่ใช่สัญญาณเริ่มต้นเสมอไป
ถ่ายเป็นเลือดอาจเกิดจากริดสีดวง แผลปริทวาร ลำไส้อักเสบ หรือมะเร็งก็ได้ครับ แต่ที่ต้องเข้าใจคือ มะเร็งลำไส้บางตำแหน่งอาจไม่ได้มีเลือดสดออกให้เห็นชัด ๆ บางคนเลือดออกทีละน้อยจนมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า แล้วค่อย ๆ กลายเป็นซีด เหนื่อยง่าย หรืออ่อนเพลียแทน เพราะฉะนั้นอย่ารอให้เห็นเลือดก่อนถึงค่อยตรวจครับ
.
4 ไม่ปวดท้อง ก็ไม่ได้แปลว่าลำไส้ปลอดภัย
ปวดท้องมักเกิดเมื่อก้อนเริ่มใหญ่ขึ้น ลำไส้เริ่มตีบ อุดตัน หรือมีการลุกลามบางอย่าง แต่ระยะแรกอาจยังไม่รบกวนการทำงานของลำไส้มากพอให้ปวดชัด ๆ ได้ครับ บางคนไม่มีปวดเลย แต่ตรวจคัดกรองแล้วเจอติ่งเนื้อหรือเจอความผิดปกติตั้งแต่ยังเล็ก นี่แหละคือประโยชน์ของการไม่รออาการ
.
5 ถ้ารอจนถ่ายเปลี่ยนชัด อาจไม่ใช่ระยะแรกแล้ว
อาการอย่างถ่ายเล็กลงเรื่อย ๆ ท้องผูกสลับท้องเสีย ถ่ายไม่สุด น้ำหนักลด ซีดง่าย เบื่ออาหาร หรือปวดท้องเรื้อรัง เป็นอาการที่ต้องรีบตรวจครับ แต่ผมไม่อยากให้ทุกคนรอจนถึงจุดนั้น เพราะถ้าก้อนโตพอให้รูปแบบการถ่ายเปลี่ยนชัด บางครั้งมันอาจโตมาระดับหนึ่งแล้ว อย่าใช้คำว่า “เดี๋ยวรอดูก่อน” กับอาการที่เป็นซ้ำ ๆ นานครับ
.
6 อายุ 45+ ควรเริ่มคุยเรื่องคัดกรอง แม้ไม่มีอาการ
ถ้าอายุ 45 ปีขึ้นไป ต่อให้ไม่มีปวดท้อง ไม่ถ่ายเป็นเลือด ก็ยังควรคุยกับแพทย์เรื่องตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ครับ วิธีตรวจมีทั้งตรวจเลือดแฝงในอุจจาระ หรือ FIT test และการส่องกล้องลำไส้ใหญ่ Colonoscopy ซึ่งการส่องกล้องมีข้อดีคือเห็นรอยโรคโดยตรง และถ้าเจอติ่งเนื้อบางชนิดก็สามารถตัดออกได้ในคราวเดียว
.
7 คนที่มีประวัติครอบครัว ต้องระวังกว่าคนทั่วไป
ถ้ามีพ่อแม่ พี่น้อง หรือลูกเป็นมะเร็งลำไส้ โดยเฉพาะเป็นตอนอายุน้อย ควรเริ่มตรวจเร็วกว่าคนทั่วไปครับ ไม่ควรรอถึง 45 เสมอไป กลุ่มนี้ควรคุยกับแพทย์เพื่อวางแผนว่าเริ่มตรวจเมื่อไร และควรตรวจถี่แค่ไหน เพราะความเสี่ยงไม่ได้เท่ากันทุกคน
.
8 สัญญาณที่ไม่ควรปล่อยผ่าน
แม้บทความนี้จะบอกว่าไม่ควรรออาการ แต่ถ้ามีถ่ายเป็นเลือด ถ่ายดำ ซีดไม่ทราบสาเหตุ น้ำหนักลดโดยไม่ได้ตั้งใจ ท้องผูกสลับท้องเสีย ถ่ายลำเล็กลงเรื่อย ๆ ปวดท้องเรื้อรัง หรือถ่ายไม่สุดบ่อย ๆ แบบนี้ไม่ใช่เรื่องให้เดาเองครับ ต้องไปตรวจให้ชัด อย่าเหมาว่าเป็นแค่ริดสีดวงหรือท้องผูกธรรมดาทุกครั้ง
.
ถ้าอยากเริ่มตรวจ ควรทำยังไงดี
• อายุ 45+ แม้ไม่มีอาการ ควรคุยกับแพทย์เรื่องคัดกรองมะเร็งลำไส้
• เริ่มง่าย ๆ ได้ด้วย FIT test ตรวจเลือดแฝงในอุจจาระ
• ถ้า FIT ผิดปกติ ควรส่องกล้องลำไส้ใหญ่ต่อ ไม่ควรปล่อยผ่าน
• ถ้าต้องการตรวจละเอียด หรือมีความเสี่ยงสูง อาจเลือกส่องกล้องลำไส้ใหญ่
• ถ้ามีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งลำไส้ ควรปรึกษาแพทย์เรื่องเริ่มตรวจก่อน 45 ปี
• ถ้ามีอาการเตือน เช่น ถ่ายเลือด ซีด น้ำหนักลด หรือถ่ายผิดปกติต่อเนื่อง ควรตรวจทันที ไม่ต้องรออายุครบครับ
มะเร็งลำไส้ไม่ควรรอให้ปวดท้องหรือถ่ายเป็นเลือดก่อนค่อยตรวจครับ อย่างผมเองเพิ่งไปส่องกล้องมา ทั้งที่ไม่มีอาการชัด ๆ ก็ยังเจอรอยเล็ก ๆ ที่ต้องตรวจให้แน่ใจเลย ซึ่งไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งนะครับ แต่อย่างน้อยมันทำให้เรารู้ก่อนและจัดการได้เร็วขึ้น ใครอายุ 45+ หรือมีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งลำไส้ อยากให้เริ่มคุยกับหมอเรื่องคัดกรองได้แล้วครับ ตรวจตอนยังไม่มีอาการ น่ากลัวน้อยกว่ารอจนมีอาการเยอะเลยครับ ใครไปส่องกล้องมาแล้วเป็นยังไงมาเล่าสู่กันฟังหน่อยครับ
ขอบคุณเพจหมอเจด