ดัน ‘พ.ร.บ.ชาติพันธุ์’ สู่ การปฏิบัติจริง มุ่งทลายกำแพงเหลื่อมล้ำ ย้ำสิทธิ์-ตัวตน-ศักดิ์ศรี บนความเท่าเทียม

18 องค์กร ภาคประชาสังคมภาคเหนือ จับมือหนุนบริหารจัดการพื้นที่คุ้มครองวิถีชีวิตกลุ่มชาติพันธุ์ หวังสร้างความมั่นคงที่ดินทำกิน ที่อยู่อาศัย พื้นที่ทางวัฒนธรรม จิตวิญญาณ บนยุทธศาสตร์สู่การปฏิบัติจริง ย้ำ วัดความสำเร็จพ.ร.บ.ชาติพันธุ์ ด้วยคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ตอกย้ำอัตลักษณ์ ตัวตนชาติพันธุ์-ชนเผ่าพื้นเมือง อย่างมีศักดิ์ศรี เท่าเทียมในสังคมไทย

วันนี้ (19 มิ.ย. 69) ภาคีองค์กรภาคประชาสังคมภาคเหนือ 18 องค์กร ร่วมลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือเพื่อขับเคลื่อน “พระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมวิถีชีวิตกลุ่มชาติพันธุ์ พ.ศ.2568” หรือ พ.ร.บ.ชาติพันธุ์ พร้อมประกาศเจตนารมณ์ผลักดันให้กฎหมายดังกล่าว เกิดผลในทางปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรม ในการคุ้มครองสิทธิของชนเผ่าพื้นเมืองและกลุ่มชาติพันธุ์ ส่งเสริมวิถีชีวิตและยกระดับคุณภาพชีวิตของชนเผ่าพื้นเมืองและกลุ่มชาติพันธุ์ทั่วประเทศ

การลงนามในครั้งนี้เกิดขึ้นภายหลังจากการประกาศใช้ พ.ร.บ.ชาติพันธุ์ ซึ่งถือเป็นกฎหมายฉบับแรกของประเทศไทยที่มีเป้าหมายในการคุ้มครองสิทธิ ส่งเสริมศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ และยอมรับความหลากหลายทางวัฒนธรรมของชนเผ่าพื้นเมือง ผ่าน 4 กลไกหลักที่มีบทบาทหน้าที่ในการขับเคลื่อนกฎหมาย ได้แก่

• คณะกรรมการคุ้มครองและส่งเสริมวิถีชีวิตกลุ่มชาติพันธุ์ (กลไกนโยบาย)
  

• สภาคุ้มครองและส่งเสริมวิถีชีวิตกลุ่มชาติพันธุ์แห่งประเทศไทย (กลไกการมีส่วนร่วม)
  

• คณะอนุกรรมการจัดทำข้อมูลวิถีชีวิตและประวัติศาสตร์กลุ่มชาติพันธุ์ (กลไกวิชาการ)
  

• คณะกรรมการบริหารพื้นที่คุ้มครองวิถีชีวิตกลุ่มชาติพันธุ์ (กลไกพื้นที่)
  

ภายใต้ข้อตกลงดังกล่าว ภาคีภาคประชาสังคมภาคเหนือ 18 องค์กร ได้ประกาศแนวทางยุทธศาสตร์สู่การปฏิบัติจริง 6 ด้าน ได้แก่

• สนับสนุนการจัดทำกฎหมายลำดับรองและผลักดันนโยบายทั้งในระดับชาติและท้องถิ่น
  

• พัฒนาศักยภาพชุมชนเพื่อสร้างความตระหนักรู้ด้านสิทธิและกฎหมาย
  

• สร้างเครือข่ายความร่วมมือกับหน่วยงานรัฐและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.)
  

• หนุนเสริมงานวิชาการและการพัฒนาฐานข้อมูล
  

• ยกระดับคุณภาพชีวิตเพื่อคุ้มครองกลุ่มเปราะบาง
  

• ผลักดันและสนับสนุนการบริหารจัดการพื้นที่คุ้มครองวิถีชีวิตกลุ่มชาติพันธุ์ เพื่อสร้างความมั่นคงในที่ดินทำกิน ที่อยู่อาศัย และพื้นที่ทางวัฒนธรรมและจิตวิญญาณ

นอกจากนี้ ภาคีเครือข่ายฯ ยังเห็นพ้องว่า ชนเผ่าพื้นเมืองและกลุ่มชาติพันธุ์ ควรได้รับการส่งเสริมให้เป็นหุ้นส่วนสำคัญในการพัฒนาประเทศ โดยอาศัยองค์ความรู้ ภูมิปัญญา และศักยภาพของชุมชนชาติพันธุ์ ในการร่วมกำหนดอนาคตของตนเอง

“บันทึกข้อตกลงความร่วมมือครั้งนี้ จึงเป็นกรอบการทำงานสำคัญที่ผสานพลังภาคประชาสังคมภาคเหนือ ให้มีส่วนร่วมในการเปลี่ยนผ่านจากข้อกฎหมายไปสู่การปฏิบัติที่จับต้องได้ และให้เกิดผลตามเจตนารมณ์ของกฎหมายอย่างแท้จริง”

สุมิตร วอพะพอ ตัวแทนมูลนิธิศุภนิมิตแห่งประเทศไทย และคณะทำงานพัฒนาการเข้าถึงระบบบริการสุขภาพคนไทยไร้สิทธิ เห็นว่า การร่วมลงนามในครั้งนี้ จะเป็นประโยชน์รอบด้านที่ครอบคลุมทั้งผู้ปฏิบัติงานและกลุ่มเป้าหมายขององค์กร

“กฎหมายนี้มีประโยชน์ต่องานขับเคลื่อนทั้งทางด้านสุขภาพและสถานะบุคคลที่องค์กรดำเนินงานอยู่จึงอยากให้การผสานใช้กลไกและทุกรายละเอียดของข้อกฎหมายให้เต็มประสิทธิภาพจนส่งผลต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเป้าหมายประชากรกลุ่มชาติพันธุ์ได้”

สุมิตร วอพะพอ

จำลอง ปอคำ ผู้อำนวยการมูลนิธิพัฒนาพื้นที่สูง (UHDF) ระบุตั้งใจจะทำให้เจตนารมณ์ของกฎหมายไม่ถูกบิดเบือนด้วยการพยายามให้ชุมชนได้รับการคุ้มครองสิทธิ โดยเฉพาะเรื่องความมั่นคงในที่อยู่อาศัย

“การตัดสินใจร่วมลงนามขับเคลื่อนพ.ร.บ.ชาติพันธุ์เพราะเห็นว่าเป็นความหวังของภาคประชาสังคมโดยเฉพาะพี่น้องกลุ่มชาติพันธุ์ที่เรามีข้อจำกัดสิทธิในหลายๆเรื่องจึงจำเป็นจะต้องร่วมกันขับเคลื่อนและผลักดันให้ใช้งานได้ตามเจตนารมณ์สำหรับการนำไปปรับใช้ภายในองค์กรของเราจะพยายามพัฒนาจะให้ชุมชนเข้าไปมีส่วนร่วมในการคุ้มครองสิทธิเรื่องที่ดินและป่าไม้เพื่อได้รับการคุ้มครองจากการถูกละเมิดสิทธิจากการอยู่อาศัยในที่ดินเดิมที่ดินของตัวเองให้มากขึ้น”

จำลอง ปอคำ

นิตยา เอียการนา ผู้อำนวยการสมาคมศูนย์รวมการศึกษาและวัฒนธรรมของชาวไทยภูเขาในประเทศไทย (IMPECT) ยืนยันว่า การลงนามครั้งนี้เป็นภารกิจที่สำคัญในการปกป้องวิถีชีวิต อัตลักษณ์ และวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ โดยสมาคมฯจะบูรณาการสาระสำคัญและภารกิจภายใต้กฎหมายฉบับนี้ไว้ในแผนยุทธศาสตร์5 ปีของสมาคมฯ เอง พร้อมทั้งยกระดับศักยภาพองค์กรให้สามารถรับบทบาทเป็นกองเลขาฯ เชื่อมประสานนโยบายทรัพยากรและองค์ความรู้เพื่อหนุนเสริมเครือข่ายกลุ่มชาติพันธุ์

โดยมุ่งเน้นการสร้างพื้นที่และเพิ่มบทบาทแกนนำสตรีกลุ่มเยาวชนชนเผ่าพื้นเมืองให้สามารถลุกขึ้นมาเป็นพลังหลักในการขับเคลื่อนเรื่องสิทธิของตนเองร่วมจัดการทรัพยากรและสามารถปกป้องวิถีวัฒนธรรมดั้งเดิมได้อย่างเท่าเทียมและยั่งยืน

“การลงนามในบันทึกข้อตกลงครั้งนี้ ไม่ใช่เพียงพิธีกรรมในการประกาศเจตนารมณ์ร่วมกันของภาคประชาสังคมภาคเหนือเท่านั้น แต่ยังเป็นข้อตกลงในการผสานความร่วมมือเชิงรุกอย่างเป็นระบบ ที่จะเปลี่ยนพลังประชาชนกลุ่มชาติพันธุ์ ให้เป็นกลไกขับเคลื่อนกฎหมายจากฐานรากอย่างแท้จริง”

นิตยา เอียการนา

หลังจากนี้ทั้ง 18 องค์กร จะร่วมกันติดตามการจัดทำร่างกฎหมายลำดับรอง ตลอดจนนำไปใช้งานต่อในพื้นที่เพื่อแก้ไขปัญหาและมุ่งสู่การยกระดับคุณภาพชีวิตให้เกิดผลสัมฤทธิ์ต่อประชากรกลุ่มชาติพันธุ์อย่างเป็นรูปธรรม เพราะความสำเร็จของ พ.ร.บ.ชาติพันธุ์ฯ ไม่ได้วัดจากการมีตัวบทกฎหมายเพียงอย่างเดียว แต่จะวัดจากการที่ชนเผ่าพื้นเมืองและกลุ่มชาติพันธุ์สามารถเข้าถึงสิทธิ มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น และดำรงวิถีชีวิตตามอัตลักษณ์ของตนเองได้อย่างมีศักดิ์ศรีและเท่าเทียมในสังคมไทย