อ่านเกมนิรโทษกรรม 4 ฉบับ ผ่านร่องรอยอดีตและขีดเส้นอนาคตการเมืองไทย

จากเสียงค้านคาสิโนสู่การเร่งถกนิรโทษกรรม

การเลื่อนวาระร่างกฎหมายเอ็นเตอร์เทนเมนต์คอมเพล็กซ์ออกไปเมื่อปลายเดือนมิถุนายน 2568 อาจดูเหมือนการถอนตัวเชิงยุทธศาสตร์จากฝ่ายบริหาร ท่ามกลางแรงกดดันจากสังคมพลเมืองและศาสนา แต่สิ่งที่เกิดขึ้นแทน คือการขยับร่างกฎหมายนิรโทษกรรม 4 ฉบับเข้าสู่ลำดับต้นของระเบียบวาระสภา ซึ่งอาจพิจารณาในวันที่ 9 กรกฎาคม 2568

เกมเปลี่ยนในทันที เมื่อการให้อภัยกลายเป็นวาระเร่งด่วนใหม่ของประเทศ

ย้อนจุดเริ่มต้นของร่างทั้ง 4 ฉบับ

แนวคิดเรื่องการนิรโทษกรรมคดีการเมืองไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่กลับมาอยู่ในความสนใจอีกครั้งช่วงปลายปี 2566 เมื่อพรรคก้าวไกล (พ.ศ. 2566) เป็นฝ่ายแรกที่เสนอร่างพระราชบัญญัตินิรโทษกรรมเข้าสภา จากนั้นพรรคครูไทยเพื่อประชาชน และพรรครวมไทยสร้างชาติต่างทยอยยื่นร่างของตนเองภายในช่วงไม่กี่เดือนถัดมา ส่วนภาคประชาชนเริ่มเดินสายล่ารายชื่อในเดือนกุมภาพันธ์ 2567 และยื่นร่างเข้าสภาในเวลาต่อมา

แม้ทั้ง 4 ฉบับจะมุ่งแก้ปัญหาคดีการเมืองจากความขัดแย้งในอดีต แต่แต่ละร่างกลับมีรายละเอียดที่ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ ไม่ว่าจะเป็นช่วงเวลาที่ครอบคลุม กลุ่มคดีที่ได้รับนิรโทษกรรม หรือข้อยกเว้นที่ถูกตัดออกไปโดยเจตนา

ร่างกฎหมาย ผู้เสนอ ช่วงเวลาเริ่มต้น ช่วงเวลาสิ้นสุด คดีที่นิรโทษกรรมทันที คดีที่ไม่เข้าข่ายนิรโทษกรรม คดี ม.112 คณะกรรมการมีประชาชนร่วม 1. พรรคก้าวไกล (พ.ศ. 2566) พรรคก้าวไกล 11 ก.พ. 2549 วันที่กฎหมายมีผล ต้องผ่านคณะกรรมการ กบฏ, สลายชุมนุมเกินเหตุ, ฆ่าคนตาย (เว้นประมาท) อาจอยู่ในข่าย ✘ (แต่มี ส.ส. ร่วม) 2. พรรคครูไทยเพื่อประชาชน พรรคครูไทยฯ 19 ก.ย. 2549 30 พ.ย. 2565 บางคดี ตามท้ายร่าง ทุจริต, ม.112, สิทธิมนุษยชนรุนแรง ไม่ให้นิรโทษ ✘ (ปล่อยให้ รมว.ยธ. ตั้ง) 3. พรรครวมไทยสร้างชาติ รวมไทยสร้างชาติ ปี 2548 31 ธ.ค. 2565 บางคดี ตามท้ายร่าง ทุจริต, ม.112, ฆ่าคนตาย (รวมประมาท) ไม่ให้นิรโทษ ✘ 4. ภาคประชาชน ภาคประชาชน 19 ก.ย. 2549 วันที่กฎหมายมีผล ✅ 6 กลุ่มคดีทันที เช่น ม.112, คสช. กบฏ, สลายชุมนุมเกินเหตุ, ฆ่าคนตาย (เว้นประมาท) ให้นิรโทษ ✅ (มีโควตาตัวแทนประชาชน)

ช่วงเวลาไม่เท่ากัน ใครได้ประโยชน์ต่างกัน

แต่ละร่างกำหนดจุดเริ่มต้นของการนิรโทษกรรมแตกต่างกัน

• พรรครวมไทยสร้างชาติ ขยายไปถึงปี 2548 ย้อนก่อนรัฐประหารทักษิณ ชินวัตร
• พรรคก้าวไกล (พ.ศ. 2566) เลือกเริ่มที่ 11 กุมภาพันธ์ 2549 ตรงกับการชุมนุมใหญ่ของกลุ่มพันธมิตร
• พรรคครูไทยเพื่อประชาชน และ ภาคประชาชน ยึดหมุดเริ่มต้นที่วันที่ 19 กันยายน 2549 ซึ่งเป็นวันรัฐประหาร

ส่วนวันสิ้นสุดก็แตกต่างกัน

• ก้าวไกล (พ.ศ. 2566) และ ภาคประชาชน เปิดให้ครอบคลุมถึงวันที่กฎหมายประกาศใช้
• รวมไทยสร้างชาติ และ ครูไทยเพื่อประชาชน ปิดกรอบไว้ที่สิ้นปี 2565 หมายความว่าคดีหลังจากนั้นจะไม่เข้าข่าย

กรอบเวลาเหล่านี้ไม่ใช่เพียงเส้นแบ่งบนกระดาษ แต่คือตัวชี้วัดว่าประชาชนกลุ่มใดจะได้รับผลจากกฎหมายฉบับนี้ หรือถูกกันออกไปโดยสิ้นเชิง

ใครได้รับการนิรโทษกรรมทันที และใครต้องรอให้คณะกรรมการตัดสิน

ในบรรดาร่างกฎหมายทั้ง 4 ฉบับ มีเพียงร่างจากภาคประชาชนเท่านั้นที่กำหนดชัดเจนว่า คดีบางประเภทจะต้องได้รับนิรโทษกรรมทันที เช่น คดีมาตรา 112 คดีตามคำสั่ง คสช. และคดีตามกฎหมายประชามติ ส่วนร่างอื่นอย่างของพรรคก้าวไกล (พ.ศ. 2566), ครูไทยเพื่อประชาชน และรวมไทยสร้างชาติ จะต้องผ่านการพิจารณาโดยคณะกรรมการก่อน ซึ่งแต่ละร่างตั้งคณะกรรมการในรูปแบบต่างกัน

• ก้าวไกล (พ.ศ. 2566) ให้ตั้งคณะกรรมการที่ประกอบด้วยนักการเมือง อัยการ และตุลาการ
• รวมไทยสร้างชาติ มอบหมายให้นายกรัฐมนตรีแต่งตั้งคณะกรรมการ 9 คน โดยไม่มีตัวแทนประชาชน
• ครูไทยเพื่อประชาชน ให้อำนาจรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมเป็นผู้แต่งตั้งโดยไม่มีหลักเกณฑ์ตายตัว

ขณะที่ร่างจากภาคประชาชนเป็นฉบับเดียวที่เปิดทางให้ประชาชนมีส่วนร่วมจริง โดยกำหนดให้มีตัวแทนจากผู้เคยถูกดำเนินคดีทางการเมืองในช่วงปี 2553, 2557 และ 2563 เข้ามานั่งเป็นกรรมการด้วยอย่างชัดเจนในกฎหมาย

คดีไหนอภัยได้ คดีไหนไม่อยู่ในข่ายนิรโทษ

ร่างกฎหมายนิรโทษกรรมแต่ละฉบับมีข้อจำกัดต่างกันว่าคดีแบบใด “ให้อภัยไม่ได้” ซึ่งเป็นจุดที่ทำให้ทั้ง 4 ฉบับแตกต่างกันชัดเจน

• ร่างของ ภาคประชาชน และ พรรคก้าวไกล (พ.ศ. 2566) ไม่ให้นิรโทษคดีกบฏ คดีฆ่าคนตาย (ยกเว้นประมาท) และคดีที่เจ้าหน้าที่รัฐใช้กำลังสลายการชุมนุมเกินกว่าเหตุ
• ร่างของ พรรคครูไทยเพื่อประชาชน และ พรรครวมไทยสร้างชาติ ไม่ให้นิรโทษคดีทุจริต คดีละเมิดสิทธิมนุษยชนรุนแรง และชัดเจนที่สุดคือ ไม่ให้นิรโทษกรรมคดีมาตรา 112

เกมนี้ไม่ใช่แค่เรื่องเสียงข้างมาก

การขยับร่างนิรโทษกรรมขึ้นมาแทนร่างคาสิโน เกิดขึ้นในช่วงที่รัฐบาลเสียงปริ่มน้ำ กำลังเผชิญความท้าทายจากทั้งในและนอกสภา การผลักร่างเหล่านี้เข้าสู่วาระเร่งด่วนอาจมีนัยยะเพื่อรวบรวมแนวร่วมทางการเมือง และเป็นการทดสอบเสถียรภาพก่อนเข้าสู่ช่วงพิจารณาร่างงบประมาณกลางปี

สำหรับประชาชน คำถามที่ใหญ่กว่าการเมืองคือ หากเรากำลังจะให้อภัยในสิ่งที่เคยบาดลึกลงในสังคม บาดแผลนั้นจะหายเพียงแค่ด้วยบทบัญญัติกฎหมาย หรือเราต้องการกระบวนการที่ยุติธรรมมากกว่านั้น

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

• "เผ่าภูมิ" เผย "หวยเกษียณ" สภาฯ เตรียมถกวาระ 2-3 กลางเดือนก.ค.นี้
• ร่างกฎหมาย "ที่ยิ่งใหญ่และสวยงาม" ของทรัมป์ผ่านความเห็นชอบแบบฉิวเฉียด
• สว.สหรัฐฯ ผ่านร่างกฎหมาย Big Beautiful Bill งบประมาณรายจ่ายและลดภาษีครั้งใหญ่
• "วุฒิสภาสหรัฐ" ผ่านร่างกฎหมาย "สเตเบิลคอยน์" ก้าวสำคัญหนุนอุตสาหกรรม "คริปโทเคอร์เรนซี"
• สภาผ่านร่าง พ.ร.บ.งบฯ ปี 2569 วาระแรก วงเงิน 3.78 ล้านล้าน