ทำไมอิหร่านยังสู้ ? เบื้องหลังยุทธศาสตร์ "ยืดสงคราม" แม้ถูกโจมตีหนัก
วันนี้ (20 มี.ค.2569) โมสตาฟา ซาเลม ผู้เชี่ยวชาญด้านการเมืองตะวันออกกลางของสำนักข่าว CNN วิเคราะห์สถานการณ์ตะวันออกกลาง แม้จะเผชิญภัยคุกคามร้ายแรงที่สุดต่อระบอบการปกครองนับตั้งแต่ก่อตั้งสาธารณรัฐอิสลามอิหร่าน ยังคงแสดงท่าทีพร้อมยืดเยื้อสงครามกับสหรัฐอเมริกาและอิสราเอล เพื่อหวังเปลี่ยนแปลงสมดุลอำนาจในภูมิภาคให้เป็นประโยชน์ต่อตนเองในระยะยาว
ในช่วงไม่กี่สัปดาห์ที่ผ่านมา การโจมตีทางอากาศโดยสหรัฐฯ และอิสราเอล เกือบทุกวันได้กำจัดผู้นำและผู้บัญชาการทหารของอิหร่านไปจำนวนมาก รวมถึงการสังหารผู้นำสูงสุด อยาตอลลาห์ อาลี คาเมเนอี ทำให้โครงสร้างอำนาจภายในเสียหายอย่างหนัก ขณะที่ประชาชนซึ่งเผชิญความยากลำบากทางเศรษฐกิจ สังคม และการคว่ำบาตรมาอย่างยาวนาน ต้องรับภาระเพิ่มจากภาวะขาดแคลน ระบบสาธารณูปโภคเสียหาย และบรรยากาศทางทหารที่เข้มงวดขึ้นภายในประเทศ
ถึงกระนั้น ผู้นำที่รอดชีวิตของอิหร่านยังคงออกแถลงการณ์ในเชิงยกระดับความขัดแย้งอย่างต่อเนื่อง พวกเขาย้ำถึงความสามารถในการทนต่อความเจ็บปวด ความไม่หวั่นเกรงต่อการสูญเสียผู้นำเพิ่มเติม และเจตนาชัดเจนที่จะยืดเยื้อสงคราม ขณะเดียวกันก็สร้างความเสียหายทั้งในระดับภูมิภาคและระดับโลก ประธานาธิบดี โดนัลด์ ทรัมป์ เรียกร้องให้อิหร่าน "ยอมแพ้โดยไร้เงื่อนไข" แต่ผู้นำเตหะรานกลับวาดภาพตนเองว่าเป็นฝ่ายที่ "ชนะ" แล้ว และกำหนดเงื่อนไขสูงสุดสำหรับการหยุดยิง ได้แก่ การสร้างสถานะใหม่ในภูมิภาค การจ่ายค่าชดเชยสงคราม และการเปลี่ยนแปลงพันธมิตรระยะยาวระหว่างรัฐอาหรับอ่าวและสหรัฐฯ
โมฮัมมัด บาเกอร์ กาห์ลีบาฟ ประธานรัฐสภา ซึ่งเป็นหนึ่งในผู้นำระดับสูงที่ยังรอดชีวิต กล่าวกับสำนักข่าวอัลอาราบีอัลจาดีดว่า "การหยุดยิงจะสมเหตุสมผลก็ต่อเมื่อรับประกันว่า สงครามจะไม่เกิดขึ้นอีก ไม่ใช่ให้ศัตรูมีโอกาสซ่อมแซมเรดาร์ที่ถูกทำลายหรือแก้ปัญหาขาดแคลนขีปนาวุธสกัดกั้น แล้วกลับมาโจมตีเราใหม่" เขายังระบุว่า จะสู้ต่อไปจนกว่าศัตรูจะสำนึกถึงความผิดพลาดในการรุกราน และจนกว่าจะสร้างเงื่อนไขทางการเมืองและความมั่นคงที่เหมาะสมทั้งในระดับโลกและภูมิภาค
ส่วนรัฐมนตรีต่างประเทศ อับบาส อารักชี บอกอัลจาซีราว่า หลังสงครามต้องมี "โปรโตคอลใหม่" สำหรับช่องแคบฮอร์มุซ โดยคำนึงถึงผลประโยชน์ของอิหร่านและการเดินเรือที่ปลอดภัยจะต้องอยู่ภายใต้ "เงื่อนไขเฉพาะ" นักวิเคราะห์คาดว่า อิหร่านอาจเรียกร้องให้ปลดล็อกสินทรัพย์ที่ถูกแช่แข็ง หรือเก็บค่าผ่านทางสำหรับการใช้ช่องแคบ ซึ่งเป็นน่านน้ำสากลนอกชายฝั่งอิหร่าน
หลังการเจรจานานกว่า 2 ทศวรรษระหว่างตะวันตกกับอิหร่าน สหรัฐฯ และ อิสราเอล ได้เปิดฉากโจมตีอิหร่านเมื่อปลายเดือน ก.พ. สังหารผู้นำสูงสุดและทำลายโครงสร้างบัญชาการทหาร-พลเรือนอย่างรุนแรง อิหร่านตอบโต้อย่างรวดเร็วและดุเดือด ด้วยการยิงขีปนาวุธและโดรนหลายร้อยลูกใส่พันธมิตรสหรัฐฯ ในภูมิภาค สร้างความตึงเครียดกับเพื่อนบ้านอาหรับ และรบกวนตลาดพลังงานโลกผ่านการโจมตีเรือเดินสมุทรในช่องแคบฮอร์มุซซ้ำแล้วซ้ำเล่า
ซีนา โตซี นักวิเคราะห์จาก Center for International Policy ระบุว่า เป้าหมายคือเปลี่ยนแรงกดดัน ให้กลายเป็นผลลัพธ์ใน "วันหลังสงคราม" อิหร่านต้องการอนาคตที่ไม่ถูกโดดเดี่ยวหรือถูกคุกคามอีก แต่กลายเป็นส่วนหนึ่งของสมดุลใหม่ในภูมิภาค ที่ความมั่นคงของตนผูกติดกับความมั่นคงของอ่าวเปอร์เซียและเศรษฐกิจโลก
แม้ในแง่ทหารแบบดั้งเดิม อิหร่านไม่สามารถชนะ แต่ นาร์เกส บาโจกลี อาจารย์จากมหาวิทยาลัย จอห์น ฮอปกินส์ ชี้ว่า กลยุทธ์ทั้งหมดของอิหร่านตั้งอยู่บนสงครามแบบไม่สมมาตร ซึ่งเน้นการสร้างความเสียหายและต้นทุนให้คู่ขัดแย้งในระยะยาว สหรัฐฯ และ รัฐอ่าวอาหรับ ไม่อาจยอมรับการหยุดชะงักของการค้าปิโตรเลียมและราคาที่พุ่งสูงได้นานนัก
จุดไหนที่พวกเขายอมพูดว่า พอแล้ว นั่นคือจุดที่อิหร่านกำลังกดดัน
กองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลามอิหร่าน (IRGC) ได้วางแผนรับมือล่วงหน้ามานาน โดยกระจายอำนาจไปยังหน่วยย่อยเพื่อต่อสู้ยาวนาน แม้จะอ้างว่า โจมตีเฉพาะผลประโยชน์สหรัฐฯ แต่การโจมตีที่เกิดขึ้นจริงรุนแรงถึงโรงแรม สนามบินตึกสูง และโรงงานพลังงานในโอมาน สหรัฐอาหรับเอมิเรสต์ บาห์เรน คูเวต กาตาร์ อิรัก และซาอุดีอาระเบีย หลังอิสราเอลโจมตีแหล่งก๊าซเซาท์ พาร์ส มิหนำซ้ำ IRGC ยังประกาศรายชื่อเป้าหมายพลังงานที่เคยถือว่า "ห้ามแตะต้อง" ส่งผลให้ซาอุดีอาระเบียประกาศว่า จะตอบโต้ทางทหารหากจำเป็น
กลยุทธ์ปัจจุบันของอิหร่านคือการผูกชะตาชีวิตของตนเข้ากับภูมิภาค หากอิหร่านไม่มั่นคงและไม่สามารถเติบโตทางเศรษฐกิจได้ ก็จะทำให้ระบบอ่าวเปอร์เซียทั้งหมดไม่มั่นคงเช่นกัน การรบกวนการเดินเรือและตลาดพลังงานล่าสุดแสดงให้เห็นว่า "คานงัด" นี้ทรงพลังเพียงใด
แม้ยังไม่ชัดเจนว่า ยุทธศาสตร์นี้จะประสบความสำเร็จหรือไม่ แต่สิ่งที่เห็นได้ชัดคือ อิหร่านกำลังใช้สงครามเป็นเครื่องมือในการต่อรอง เพื่อกำหนดเงื่อนไขของวันถัดไปหลังสงคราม ท้ายที่สุด เป้าหมายของอิหร่านอาจไม่ใช่ชัยชนะ แต่คือ "การอยู่รอด" การฟื้นฟูอำนาจ และการกลับมาเป็นผู้กำหนดกติกาในภูมิภาคอีกครั้ง
อ่านข่าวอื่น :
12 ชาติอาหรับ-อิสลาม ร่วมประณามอิหร่าน เตือนหยุดโจมตีทั่วภูมิภาค
"ใครจะรู้เรื่องเซอร์ไพรส์ดีเท่าญี่ปุ่น" ทรัมป์พาดพิง "เพิร์ลฮาร์เบอร์" ต่อหน้าทาคาอิชิ
สหราชอาณาจักร–ญี่ปุ่น นำทีม 6 ชาติ กดดัน "อิหร่าน" หยุดคุกคามทางทะเล
"กาตาร์-ตุรกี" เรียกร้องอิหร่านหยุดโจมตีพลังงาน ย้ำมีสิทธิ์ตอบโต้ตามกฎหมาย