เครือข่ายพิทักษ์สายน้ำปัตตานี ย้ำชุมนุมปักหลัก ศอ.บต. ร้องยุติ ‘โครงการเขื่อนกรงปินัง’

ภาคประชาชน นักปกป้องสิทธิมนุษยชน เดินเท้าเรียกร้องยุติโครงการเขื่อนกรงปินัง ชี้ กระทบวิถีชีวิตชุมชนริมแม่น้ำปัตตานี ทำระบบนิเวศเสียหาย พร้อมเสนอยกเลิก EIA – แผนพัฒนาลุ่มน้ำปัตตานี ปี 2510 ละเมิดสิทธิชุมชน สิทธิในแม่น้ำตามกฎหมายระหว่างประเทศ

วันนี้ (5 พ.ค. 69) เครือข่ายพิทักษ์สายน้ำปัตตานี ร่วมกับนักปกป้องสิทธิมนุษยชนและประชาชนใน อ.กรงปินัง จ.ยะลา และเครือข่ายชุมชนลุ่มน้ำปัตตานี เดินเท้า คัดค้านโครงการประตูระบายน้ำกรงปินัง ระหว่างวันที่ 4–5 พฤษภาคม จากชุมชนบ้านลือมุ ซึ่งเป็นพื้นที่ตั้งโครงการฯ ไปยัง ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ศอ.บต.) โดยเมื่อเดินทางมาถึงได้ยื่นหนังสือผ่านตัวแทนส่งถึง เลขาธิการ ศอ.บต. พื่อให้ยกเลิกโครงการประตูระบายน้ำกรงปินัง

โดยมีข้อเรียกร้อง 3 ข้อ คือ

• ให้ยุติโครงการประตูระบายน้ำกรงปินัง และเสนอระงับโครงการต่อคณะรัฐมนตรี โดยระบุว่าโครงการดังกล่าวจะส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิต เศรษฐกิจ และวัฒนธรรมของชุมชนริมแม่น้ำปัตตานี รวมถึงกระทบต่อระบบนิเวศของแม่น้ำในระยะยาว
  

• เรียกร้องให้ยกเลิกรายงาน EIA
  

• ยกเลิกแผนพัฒนาลุ่มน้ำปัตตานี ปี 2510

ตั้งคำถาม EIA ไม่ชอบธรรม ขาดการมีส่วนร่วม

ก่อนหน้านี้เมื่อช่วง ปี 2568 สำนักประชาสัมพันธ์เขต 5 กรมประชาสัมพันธ์ ได้เผยแพร่ข้อมูลเกี่ยวกับโครงการฯ โดยระบุว่า โครงการประตูระบายน้ำกรงปีนัง นอกจากจะใช้ในการบริหารจัดการน้ำและควบคุมระดับน้ำ เพื่อป้องกันความเสียหายจากน้ำท่วม และน้ำแล้งแล้ว ยังจะช่วยลดและบรรเทาความเดือดร้อนของประชาชน ช่วยให้มีน้ำสำรองเพียงพอสำหรับการเกษตรและการอุปโภคบริโภคได้ตลอดทั้งปี

สามารถส่งน้ำให้พื้นที่ชลประทานได้กว่า 50,000 ไร่ ประชาชนได้ประโยชน์กว่า 24,000 ครัวเรือน ครอบคลุมพื้นที่อำเภอเมืองยะลา และอำเภอกรงปีนัง รวม 14 ตำบล ซึ่งโครงการดังกล่าว ได้ปฏิบัติตามมาตรการป้องกันผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมอย่างเคร่งครัด โดยเฉพาะด้านระบบนิเวศวิทยาทางน้ำ ด้านสภาพเศรษฐกิจสังคม และการมีส่วนร่วมของภาคประชาชน เพื่อให้เกิดความสมดุลระหว่างการพัฒนาแหล่งน้ำและการรักษาทรัพยากรธรรมชาติ

เครือข่ายฯ ระบุว่า รายงานการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) ซึ่งจัดทำโดยบริษัทที่ปรึกษาที่ได้รับการว่าจ้างจากกรมชลประทาน ระหว่างปี 2560–2562 มีข้อบกพร่องสำคัญ ทั้งในด้านความครบถ้วนของข้อมูล และกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชน โดยข้อมูลหลายส่วนไม่สอดคล้องกับข้อเท็จจริงในพื้นที่ และไม่สะท้อนการใช้ประโยชน์ทรัพยากรของชุมชนอย่างแท้จริงชุมชนจึงเห็นว่า EIA ดังกล่าวขาดความชอบธรรม และอาจนำไปสู่การตัดสินใจเชิงนโยบายที่ส่งผลกระทบต่อประชาชนโดยไม่เป็นธรรม

ชี้ละเมิด “สิทธิในแม่น้ำ” และสิทธิชุมชนตามกฎหมายระหว่างประเทศ

ซอฮาบูดิน เลาะยะพา นักปกป้องสิทธิฯ และผู้ประสานงานเครือข่ายพิทักษ์สายน้ำปัตตานี บอกว่า โครงการดังกล่าวไม่เพียงกระทบต่อสิทธิของชุมชนในประเทศ แต่ยังขัดต่อหลักการสิทธิมนุษยชนตามกฎหมายระหว่างประเทศ โดยเฉพาะ สิทธิในการมีส่วนร่วมของประชาชนในการตัดสินใจด้านสิ่งแวดล้อม สิทธิในการเข้าถึงทรัพยากรธรรมชาติอย่างเป็นธรรม สิทธิในการดำรงวิถีชีวิตและวัฒนธรรมของชุมชนท้องถิ่น

รวมถึงหลักการที่ได้รับการยอมรับมากขึ้นในระดับสากลเกี่ยวกับ “สิทธิของแม่น้ำ” (Rights of Rivers) ซึ่งมองว่าแม่น้ำไม่ใช่เพียงทรัพยากรเพื่อการใช้ประโยชน์ แต่เป็นระบบนิเวศที่มีสิทธิในการดำรงอยู่ ฟื้นฟู และไหลตามธรรมชาติ

หลักการดังกล่าวสอดคล้องกับแนวโน้มในกฎหมายระหว่างประเทศและคำวินิจฉัยในหลายประเทศ ที่ยอมรับสถานะทางกฎหมายของแม่น้ำ และเน้นให้รัฐมีหน้าที่ปกป้องระบบนิเวศควบคู่กับสิทธิของชุมชน

“ข้อเสนอของเรามี 3 ข้อหลัก ๆ คือ ยุติโครงการนี้ และเปิดกระบวนการจัดการน้ำที่เคารพระบบนิเวศและวิถีชีวิตของชุมชน รวมถึงต้องมีการยกเลิกรายงาน EIA และยกเลิกแผนพัฒนาลุ่มน้ำปัตตานี ปี 2510 อีกด้วย”

ซอฮาบูดิน เลาะยะพา

เครือข่ายฯ ยังระบุว่า การเดินเท้าในครั้งนี้มีเป้าหมายเพื่อสื่อสารต่อสาธารณะและผู้กำหนดนโยบายว่า ชุมชนไม่ยินยอมต่อโครงการดังกล่าว และเรียกร้องให้รัฐทบทวนแนวทางการจัดการน้ำ โดยยึดหลักความเป็นธรรมทางสังคมและสิ่งแวดล้อม

โดยย้ำด้วยว่า ก่อนหน้านี้ได้เคยยื่นเรื่องคัดค้านโครงการกับ ศอ.บต. ถึง 2 ครั้ง แต่ไม่มีความคืบหน้า ดังนั้นทางเครือข่ายพิทักษ์สายน้ำปัตตานี จึงประกาศยกระดับการต่อสู้เรียกร้อง พร้อมชุมนุมปักหลักหน้า ศอ.บต จนกว่าจะยุติโครงการฯ ดังกล่าว

สำหรับโครงการประตูระบายน้ำกรงปินัง เป็นส่วนหนึ่งของแผนพัฒนาลุ่มน้ำปัตตานีตั้งแต่ปี 2510 ต่อเนื่องจากการก่อสร้างเขื่อนบางลาง และเขื่อนแม่ลาน โดยมีลักษณะเป็นประตูระบายน้ำ 8 บาน ความกว้าง 88 เมตร สูง 8 เมตร และยาว 80 เมตร ใช้งบประมาณ 3,565.52 ล้านบาท โครงการจะมีการปรับลำน้ำให้เป็นเส้นตรง และกั้นแม่น้ำปัตตานี ซึ่งคาดว่าจะส่งผลกระทบโดยตรงต่อชุมชนริมแม่น้ำอย่างน้อย 10 ชุมชน ทั้งด้านเศรษฐกิจ วิถีชีวิต และวัฒนธรรมท้องถิ่น

โครงการประตูระบายน้ำกรงปินัง เป็นหนึ่งในโครงการที่อยู่ในแผนพัฒนาลุ่มน้ำปัตตานี กรมชลประทาน ได้วางแผนพัฒนาแหล่งน้ำในลุ่มน้ำปัตตานีตั้งแต่ปี 2510 เป็นโครงการขนาดใหญ่ 3 แห่ง ได้แก่ เขื่อนบางลาง เขื่อนปัตตานี และประตูระบายน้ำกรงปินัง ซึ่งปัจจุบันมีเพียงเขื่อนบางลาง(สร้างเสร็จ 2524) และเขื่อนเขื่อนแม่ลาน (สร้างเสร็จ 2530)ที่ก่อสร้างแล้ว