“ข้อตกลงปารีส” 10 ปีที่สูญเปล่า? จับตา COP31 โลกจะรอดหรือร้อนต่อ?

ผ่านมากว่า 10 ปี หลังประชาคมโลกลงนามในข้อตกลงปารีสเมื่อปี 2558 เพื่อควบคุมอุณหภูมิโลกไม่ให้เพิ่มขึ้นเกิน 1.5 องศาเซลเซียส เมื่อเทียบกับยุคก่อนอุตสาหกรรม แต่สถานการณ์ปัจจุบันกลับสะท้อนว่าความพยายามดังกล่าวยังห่างไกลจากเป้าหมาย หลังอุณหภูมิโลกในช่วง 2 ปีที่ผ่านมาเพิ่มสูงเกินระดับ 1.5 องศาเซลเซียส ขณะที่องค์การสหประชาชาติประเมินว่า แม้ในกรณีที่มีความคืบหน้ามากที่สุด โลกก็ยังมีแนวโน้มร้อนขึ้นประมาณ 1.7–1.8 องศาเซลเซียส

สถานการณ์ดังกล่าวทำให้การประชุมรัฐภาคีกรอบอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ครั้งที่ 31 หรือ COP31 ที่เมืองอันตัลยา ประเทศตุรกี ถูกจับตามองอย่างมาก ท่ามกลางคำถามว่าการเจรจาด้านสภาพภูมิอากาศที่ดำเนินมาหลายทศวรรษสามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงได้จริงเพียงใด

หนึ่งในอุปสรรคสำคัญคือความขัดแย้งระหว่างประเทศและการขาดมาตรการที่เป็นรูปธรรม แม้การประชุม COP28 ที่นครดูไบเมื่อปี 2566 จะสร้างประวัติศาสตร์ด้วยการบรรลุข้อตกลงให้ประเทศต่าง ๆ เปลี่ยนผ่านออกจากการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลเป็นครั้งแรก แต่กลับไม่มีการกำหนดกรอบเวลาหรือมาตรการบังคับใช้ที่ชัดเจน ขณะที่สหรัฐอเมริกาภายใต้รัฐบาลโดนัลด์ ทรัมป์ ถอนตัวจากข้อตกลงปารีส และประเทศพัฒนาแล้วหลายแห่งยังคงเดินหน้าโครงการเชื้อเพลิงฟอสซิล รวมถึงลดการสนับสนุนเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศแก่ประเทศยากจน

“โยฮัน ร็อกสตรอม” ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยผลกระทบจากสภาพภูมิอากาศพอตสดัม เตือนว่า ภาวะโลกร้อนกำลังทวีความรุนแรงขึ้นอย่างรวดเร็ว และโลกมีแนวโน้มจะทะลุขีดจำกัด 1.5 องศาเซลเซียสอย่างต่อเนื่องภายใน 3–5 ปีข้างหน้า ขณะที่จุดเปลี่ยนสำคัญของระบบภูมิอากาศกำลังใกล้เข้ามา โดยหากโลกยังดำเนินตามแนวทางปัจจุบัน อุณหภูมิอาจเพิ่มขึ้นถึง 2.6–3 องศาเซลเซียส

อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญมองว่าข้อตกลงปารีสไม่ได้ล้มเหลวทั้งหมด เพราะยังเป็นกรอบความร่วมมือสำคัญที่ผลักดันให้ทั่วโลกเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด โดยเฉพาะการเติบโตของพลังงานแสงอาทิตย์และรถยนต์ไฟฟ้า ประเทศจีนกลายเป็นผู้ผลิตเทคโนโลยีพลังงานสะอาดรายใหญ่ ขณะที่ปากีสถานมีการใช้ไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์บนหลังคาเพิ่มขึ้นจนคิดเป็นประมาณหนึ่งในสี่ของการใช้ไฟฟ้าในประเทศ ส่วนเวียดนามมีสัดส่วนยอดขายรถยนต์ไฟฟ้ามากกว่าร้อยละ 40 ของยอดขายรถยนต์ทั้งหมด

สำหรับ COP31 หนึ่งในข้อเสนอสำคัญคือการเร่งเปลี่ยนระบบพลังงานจากการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลไปสู่การใช้ไฟฟ้า โดยตั้งเป้าเพิ่มสัดส่วนการใช้ไฟฟ้าในพลังงานขั้นสุดท้ายทั่วโลกจากร้อยละ 23 เป็นร้อยละ 35 ภายในปี 2578 ซึ่งผู้เชี่ยวชาญมองว่าเป็นกุญแจสำคัญในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและผลักดันโลกสู่เป้าหมายการปล่อยคาร์บอนสุทธิเป็นศูนย์

แม้การประชุม COP31 อาจไม่สามารถแก้ไขวิกฤตโลกร้อนได้ทั้งหมด แต่ยังถือเป็นเวทีสำคัญที่เปิดโอกาสให้ประเทศต่าง ๆ ร่วมกำหนดทิศทางและตรวจสอบความรับผิดชอบของกันและกัน โดยเฉพาะประเทศกำลังพัฒนาและประเทศหมู่เกาะที่กำลังเผชิญผลกระทบจากสภาพภูมิอากาศอย่างรุนแรง

บทเรียนสำคัญตลอด 10 ปีของข้อตกลงปารีสจึงไม่ใช่เพียงการตั้งเป้าหมายลดโลกร้อน แต่คือการเปลี่ยนคำมั่นสัญญาให้เป็นการลงมือทำอย่างจริงจัง เพราะในขณะที่การเจรจาระหว่างประเทศดำเนินไปอย่างเชื่องช้า วิกฤตสภาพภูมิอากาศกลับรุนแรงขึ้นทุกปี และเวลาที่โลกเหลืออยู่ในการป้องกันผลกระทบที่เลวร้ายที่สุดกำลังลดน้อยลง

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

• “โลกร้อน” เร็วกว่าคาด 15 ปี ที่เคยคาดไว้ปี 2040 มาถึงแล้ว บางพื้นที่ร้อนพุ่ง 3 องศาฯ
• โลกมีทางรอดแล้ว แต่คนยังเข้าไม่ถึง UNEP ชี้เทคโนโลยีสู้โลกร้อน ยังติดกับดักความเหลื่อมล้ำ
• นักวิทยาศาสตร์ชี้ ปี 2569 ร้อนเดือดเป็นประวัติการณ์ โลกร้อนขึ้นสุด 1.6 องศาฯ
• UN ส่งสัญญาณเตือน โลกเข้าสู่ยุคใหม่ของ “สภาพอากาศสุดขั้ว” เสี่ยงเกิดภัยพิบัติหนักทั่วโลก