โลกแบ่งขั้วพลังงาน แล้ว ‘ธุรกิจไทย’ ล่ะ ต้องไปทางไหนต่อ?

ตอนนี้สหรัฐฯ เหยียบคันเร่งพลังงานฟอสซิลมากขึ้น ยุโรปผลิตไฟจากแสงอาทิตย์แซงฟอสซิลเป็นครั้งแรก จีนตีเป้าพลังงานสะอาดสำเร็จก่อนกำหนดถึง 6 ปี โลกพลังงานไม่ได้เดินทิศเดียวกันอีกแล้ว

และสำหรับธุรกิจไทย ไม่ว่าขั้วไหนจะเป็นฝ่ายนำ คำตอบสำคัญอาจมีอยู่เรื่องเดียว คือต้องปรับตัวให้ทัน

[ ขั้วพลังงานโลก ใครเดินไปทางไหน? ]

เวทีดาวอส 2026 ตอกย้ำการแตกขั้วชัดเจนขึ้น สหรัฐฯ ออก Executive Order “Unleashing American Energy” ตั้งแต่มกราคม 2025 มุ่งเพิ่มอุปทานน้ำมันและก๊าซในประเทศ ผ่อนกฎสิ่งแวดล้อม และลดน้ำหนักพลังงานสะอาด

ฝั่งจีนเดินเกมตรงข้าม บรรลุเป้า 1,200 กิกะวัตต์จากพลังงานแสงอาทิตย์และลมได้ตั้งแต่กรกฎาคม 2024 เร็วกว่าเป้าปี 2030 ถึง 6 ปี ขณะที่ยุโรปผลิตไฟจากลมและแสงอาทิตย์แซงหน้าฟอสซิลเป็นครั้งแรกในปี 2025 คิดเป็น 30.1% ของการผลิตทั้งหมด

[ ธุรกิจไทย โดนบีบ 3 ด้านพร้อมกัน ]

มีบทวิเคราะห์จากศูนย์วิจัยกสิกรโดย ‘นราพร สังสะนา’ เจ้าหน้าที่วิจัย บอกว่า ด้านแรก กติกาการค้าโลก EU เริ่มบังคับใช้ CBAM เต็มรูปแบบในปี 2026 ผู้นำเข้าต้องรายงานและ “จ่ายต้นทุนคาร์บอน” ตามกระบวนการผลิต KResearch ประเมินมูลค่าส่งออกไทยที่ได้รับผลกระทบอยู่ที่ราว 28,000 ล้านบาท หรือ 3.8% ของส่งออกไปยุโรป

ผลกระทบไม่หยุดแค่ผู้ส่งออก แต่ไหลลงไปถึงซัพพลายเออร์ในห่วงโซ่ด้วย เพราะผู้ส่งออกจะเริ่มใช้ข้อมูลคาร์บอนเป็นเกณฑ์คัดเลือกคู่ค้า คาร์บอนจึงกลายเป็น “ต้นทุนทางการค้าโดยตรง” ไม่ใช่แค่ประเด็นสิ่งแวดล้อมอีกต่อไป

ด้านที่สอง นโยบายในประเทศ กฎหมายลดโลกร้อนของไทยคาดว่าจะมีผลบังคับใช้ปี 2027 ภาคธุรกิจต้องรายงานการปล่อยคาร์บอนและอาจต้องจ่ายต้นทุนผ่านระบบ ETS หรือ Carbon Tax การใช้พลังงานสะอาดจึงไม่ใช่แค่ภาพลักษณ์ แต่เป็นวิธีบริหารต้นทุนโดยตรง

ด้านที่สาม ค่าไฟที่แพงขึ้นไม่หยุด ธุรกิจ 7 สาขาใช้ไฟรวมกันถึง 63.6% (เฉลี่ยปี 2021–2025) ของภาคธุรกิจทั้งหมด แบ่งเป็น

• การผลิตอิเล็กทรอนิกส์และเครื่องใช้ไฟฟ้า 13.6%

  [* การผลิตอาหาร เครื่องดื่ม และยาสูบ 12.5% , * การผลิตเคมีภัณฑ์ ปิโตรเลียม ยาง และพลาสติก 10.0% , * การขายปลีก 8.3% , * ภัตตาคารและโรงแรม 8.2% , * อุตสาหกรรมโลหะขั้นมูลฐาน 5.8% , * การบริการทางสังคมและบริการชุมชน 5.2% ]

พอเป็นแบบนี้ทำให้ความตึงเครียดในตะวันออกกลางยิ่งดันต้นทุนพลังงานสูงขึ้น ธุรกิจที่พึ่งพาไฟฟ้าสูงและบริหารต้นทุนไม่ดีจะสูญเสียความสามารถในการแข่งขันก่อนใคร

[ โซลาร์รูฟท็อป ทางเลือกที่เข้าถึงได้จริง ]

ท่ามกลางแรงกดดันทั้งสาม พลังงานแสงอาทิตย์คือทางออกที่ทำได้จริงที่สุดในบริบทไทย ติดตั้งบนหลังคา ใช้ได้ทันที ลดค่าไฟโดยตรง และไม่ต้องรอโครงสร้างพื้นฐานซับซ้อนเหมือนพลังงานทางเลือกอื่น

แต่รูปแบบการลงทุนมีหลายแบบ และเลือกผิดก็หมายถึงผลตอบแทนหายไป ธุรกิจสามารถเลือกได้ตั้งแต่ลงทุนซื้อเองเต็มจำนวน ใช้สินเชื่อสีเขียว (Green Finance) เช่าระบบ (Lease) ทำสัญญาซื้อไฟ (Private PPA) ไปจนถึงให้ผู้บริการจัดการทั้งหมด (ESCO) แต่ละแบบให้ผลต่างกัน

ลงทุนโดยตรง ได้ผลประหยัดเต็มที่สุด ROI สูงถึงราว 20% คืนทุน 4–5 ปีในโครงการขนาดเล็ก แต่ต้องใช้เงินก้อนใหญ่และมีทีมดูแลระบบเอง เหมาะกับโรงงานหรืออาคารที่เจ้าของถือกรรมสิทธิ์และใช้ไฟช่วงกลางวันสูง

สินเชื่อสีเขียว ช่วยรักษาสภาพคล่องโดยกู้ผ่านสินเชื่อหรือหุ้นกู้สีเขียว ยังเป็นเจ้าของระบบและประหยัดค่าไฟได้เต็มที่ บางโครงการกู้ได้ถึง 100% ของมูลค่าโครงการ แต่เพิ่มภาระหนี้และต้องใช้เอกสารมากขึ้น เหมาะกับองค์กรที่เครดิตดีและโครงการขนาดใหญ่

เช่าระบบ กระจายการจ่ายเงินเป็นงวด ลดภาระเงินก้อน เหมาะกับโรงงานที่ต้องการควบคุมกระแสเงินสด แต่ผลประหยัดสุทธิจะน้อยกว่าการซื้อเองเพราะต้องหักค่าเช่า

ทำสัญญาซื้อไฟ ผู้พัฒนาลงทุนและดูแลระบบให้ทั้งหมด ธุรกิจแค่ซื้อไฟในราคาที่ตกลงกัน ไม่ต้องใช้เงินก้อนใหญ่ เริ่มลดค่าไฟได้ทันที แต่มักต้องทำสัญญา 10–20 ปี เหมาะกับค้าปลีกหรือโรงแรมที่ต้องการใช้พลังงานสะอาดหลายสาขาพร้อมกัน

ESCO ผู้บริการลงทุนและรับผลตอบแทนจากผลประหยัดพลังงาน โอนความเสี่ยงให้ผู้เชี่ยวชาญและการันตีผลลัพธ์ได้ ต้องทำสัญญาระยะยาวเช่นกัน เหมาะกับโรงพยาบาล สถานศึกษา หรืออาคารขนาดใหญ่ที่ต้องการความแน่นอน

[ เลือกโมเดลให้ตรงกับสถานะธุรกิจ ]

สูตรง่ายๆ คือ ถ้ามีเงินพร้อมและทีมดูแลระบบ เส้นทางลงทุนโดยตรงหรือ Green Finance ให้ผลตอบแทนดีกว่า โดยเฉพาะถ้าธุรกิจใช้ไฟกลางวันเยอะ (DLR สูง/กลาง) และถือครองพื้นที่ระยะยาว

ถ้าไม่พร้อมเงินก้อนหรือไม่อยากดูแลระบบเอง Private PPA หรือ ESCO คือจุดเริ่มต้นที่ลดความเสี่ยงได้มากที่สุด ส่วนธุรกิจที่เช่าพื้นที่ควรตรวจเงื่อนไขสัญญาเช่าก่อน อายุสัญญา เงื่อนไขย้ายไซต์ และการโอนระบบ ต้องชัดตั้งแต่ต้น

ช่วงชีวิตธุรกิจก็สำคัญไม่แพ้กัน ธุรกิจที่เพิ่งเริ่มต้นและต้องรักษาเงินสดเหมาะกับ Private PPA มากที่สุด พอธุรกิจเติบโตและรายได้มั่นคงขึ้น ทางเลือกก็เปิดกว้างกว่า ทั้งลงทุนโดยตรง Green Finance หรือ Lease ส่วนช่วงถดถอย ความยืดหยุ่นคือสิ่งสำคัญที่สุด

ประหยัดค่าไฟได้ 10–50% คืนทุนภายใน 4–7 ปี ขึ้นอยู่กับรูปแบบที่เลือก แต่ตัวเลขเหล่านี้ไม่ใช่เหตุผลที่แท้จริงในการตัดสินใจ

เหตุผลที่แท้จริงคือ CBAM มาแล้ว กฎหมายคาร์บอนไทยกำลังมา และค่าไฟจะไม่ถูกลง ธุรกิจที่รอดูสถานการณ์อาจพลาดจังหวะที่ดีที่สุดในการลงทุน และต้องแบกต้นทุนที่สูงกว่าคู่แข่งโดยไม่จำเป็น

โลกแบ่งขั้วได้ แต่แรงกดดันต่อธุรกิจไทยไม่มีขั้ว พลังงานสะอาดวันนี้ไม่ใช่แค่ทางเลือกมันคือเงื่อนไขของการแข่งขัน