โตโจมาเยือนไทย (1)
My Country Thailand | ณัฐพล ใจจริง
โตโจมาเยือนไทย (1)
ความสัมพันธ์ไทย-ญี่ปุ่นในช่วงสงครามมหาเอเชียบูรพา สามารถแบ่งออกเป็น 4 ช่วง ดังนี้ ช่วงแรกตั้งแต่ความตกลงกติกาสัญญาพันธไมตรี (ธันวาคม 2484) จนถึงกลางปี 2485 เป็นช่วงที่ไทยหวังจะได้สิ่งตอบแทนจากการเป็นพันธมิตรกับญี่ปุ่น เช่น ดินแดนและการเป็นมหาอำนาจของไทยในภูมิภาค ช่วงที่สอง กลางปี 2485-มิถุนายน 2486 เป็นช่วงที่ผู้นำไทยผิดหวัง ไม่ได้เป็นมหาอำนาจในภูมิภาค ซ้ำยังเผชิญหน้ากับการขยายอำนาจของญี่ปุ่นภายในประเทศ
ช่วงที่สาม ตั้งแต่มิถุนายน 2486-กรกฎาคม 2487 อันเป็นช่วงที่ฝ่ายอักษะเสียเปรียบในแนวรบเอเชียและยุโรป ตั้งแต่มิถุนายน 2486 เป็นต้นไป ทำให้จอมพล ป.พิบูลสงคราม เริ่มวางแผนป้องกันไทยจากอำนาจของญี่ปุ่น ในต้นเดือนกรกฎาคม พล.อ.โตโจ นายกรัฐมนตรีญี่ปุ่นและคณะมาเยือนไทย พร้อมมอบดินแดน “สหรัฐไทยเดิม” ซึ่งเป็นดินแดนในรัฐฉานและดินแดนทางใต้ กลันตัน ตรังกานู ไทรบุรี และปะลิส หรือ “4 รัฐมาลายู” ให้ไทย แต่การมอบดินแดนให้ไทยมีความล่าช้าเกินความคาดหวังของไทย ในขณะที่ฝ่ายอักษะเริ่มเสียเปรียบในการรบและไทยเริ่มถูกโจมตีทางอากาศจากสัมพันธมิตรอย่างหนัก พร้อมกับเกิดความไม่ร่วมมือจากจอมพล ป.เริ่มประจักษ์ชัด และช่วงที่สี่ เริ่มตั้งแต่เดือนสิงหาคม 2487 จนถึงสิ้นสุดสงครามเมื่อสิงหาคม 2488 (เออิจิ มูราชิมา, 2544, 33-34)
ภายหลังที่ไทยเข้าเป็นพันธมิตรร่วมรบกับญี่ปุ่น ในระหว่างเดือนเมษายน-พฤษภาคม 2485 พระยาพหลพลพยุหเสนา อดีตนายกรัฐมนตรีของไทยเป็นหัวหน้าคณะทูตสันถวไมตรีเดินทางไปเยือนญี่ปุ่น และต่อมาในเดือนกรกฎาคม ศกเดียวกัน นายโกกิ ฮิโรโต อดีตนายกรัฐมนตรีญี่ปุ่น ก็ได้เดินทางมาพระนครในฐานะหัวหน้าคณะทูตสันถวไมตรีมาเยี่ยมเยือนเช่นกัน และต่อมาในเดือนมีนาคม 2486 นายคาซูใน อาโอกิ รัฐมนตรีกระทรวงกิจการมหาเอเชียบูรพา ก็มาเยือนกรุงเทพฯ
โตโจเยือนไทย
ท่ามกลางสถานการณ์สงครามเริ่มเปลี่ยนแปลง ฝ่ายอักษะทั้งในเอเชียและยุโรปเสียเปรียบในการต่อสู้กับสัมพันธมิตร ต้นเดือนกรกฎาคม 2486 พล.ท.นากามูระได้รับโทรเลขลับจากเลขานุการ พล.อ.ฮิเดกิ โตโจ (Hideki Tojo) นายกรัฐมนตรีญี่ปุ่น ว่า โตโจจะเดินทางมาเยือนไทย โดยมาถึงสนามบินดอนเมืองในวันที่ 3 กรกฎาคม เวลา 09.00 น. การเดินทางนี้เป็นความลับ ไม่ต้องมีพิธีรับส่ง ไม่ต้องการการเลี้ยงต้อนรับทั่วไป แต่หวังว่าจะมีการจัดการรับประทานอาหารร่วมกับนากามูระ ผู้บัญชาการกองทัพญี่ปุ่นประจำไทย และหากนายกรัฐมนตรีไทยจัดงานเลี้ยงต้อนรับจะไปร่วมเพียงครั้งเดียว
ด้วยข้อความทางโทรเลขเท่านี้ นากามูระบันทึกว่า เขาไม่ทราบสาเหตุที่โตโจเดินทางมาไทย แต่คาดว่าจะเป็นเรื่องรัฐฉานด้วยมีความขัดแย้งระหว่างกองบัญชาการญี่ปุ่นภาคใต้กับกองบัญชาการทหารญี่ปุ่นประจำไทย โตโจคงถือโอกาสนี้มอบรัฐฉานให้ไทย (นากามูระ, 2546, 87)
สำหรับการประสานงานฝ่ายไทยเป็นหน้าที่ของสถานทูตญี่ปุ่น ทสุโบกามิ เอกอัครราชทูตญี่ปุ่นแจ้งฝ่ายไทยว่า โตโจจะมาเยือนไทยในวันที่ 3 กรกฎาคม 2486 คณะที่มาเยือนมีจำนวน 13 คน ประกอบด้วย โตโจ นายกรัฐมนตรี คูมาอิจิ ยามาโมโต ปลัดกระทรวงมหาเอเชียบูรพา พล.ต.เคนเรียว ซาโตะ อธิบดีกรมทหาร กระทรวงกลาโหม ชินอิจิ คามิมูระ อธิบดีกรมการเมือง กระทรวงต่างประเทศ เป็นต้น (หจช. (3) กต. 1.6/10 กล่อง 10) พล.อ.ฮิเดกิ โตโจ นายกรัฐมนตรีญี่ปุ่น มาเยือนประเทศไทย (3 กรกฎาคม 2486-19 กุมภาพันธ์ 2487)
นากามูระบันทึกว่า การเดินทางมาเยือนไทยของโตโจนั้น จอมพล ป. “รู้สึกว่ามีความเคลือบแคลงใจอยู่มากเกี่ยวกับการเดินทางมาของนายกฯ โตโจในครั้งนี้” โดยจอมพล ป.มีข้อตกลงกับนากามูระ 4 ข้อ คือ 1. ทั้งสองฝ่ายจะรักษาความปลอดภัยให้ดีที่สุด 2. จอมพล ป.จะไปรับโตโจที่ดอนเมืองและนั่งรถคันเดียวกัน ตลอดเส้นทางไม่มีประชาชนยืนต้อนรับ 3. งานเลี้ยงตอนค่ำวันแรกจะจัดที่บ้านพักของผู้บัญชาการกองทัพญี่ปุ่นประจำไทยแบบเป็นกันเอง ครอบครัวผู้นำฝ่ายไทยเข้าร่วมงานทุกคน ฝ่ายญี่ปุ่นจะจำกัดเฉพาะคณะที่มาร่วมกับโตโจและบุคคลสำคัญในกองทัพและสถานทูตเท่านั้น 4. งานเลี้ยงต้อนรับค่ำวันที่สอง จอมพล ป.เป็นเจ้าภาพ (นากามูระ, 2546, 88)
ญี่ปุ่นกังวลจอมพลไม่มาร่วมงานเลี้ยง
ในหมู่ทหารญี่ปุ่น แวดวงการทูตและสาธารณชนทราบกันดีว่า จอมพล ป.ระมัดระวังตัวเรื่องความปลอดภัยมากด้วยเขาเคยถูกปองร้ายหลายครั้ง ผู้นำไทยจึงไม่รับประทานอื่นใดนอกจากอาหารที่ทำโดยภริยาของเขาเท่านั้น ดังนั้น ฝ่ายญี่ปุ่นเกรงกันว่าผู้นำไทยจะไม่มาร่วมงานเลี้ยงต้อนรับโตโจผู้นำญี่ปุ่นที่บ้านพักของนากามูระ
เมื่อโตโจมาถึง จอมพล ป.และบุคคลสำคัญทางการเมืองฝ่ายไทยมาให้การต้อนรับอย่างสมเกียรติ “ใบหน้าของนายกฯ โตโจที่ก้าวลงมาจากเครื่องบินนั้นคมเข้มมากกว่าแต่ก่อนและดูมีอารมณ์ดี ผู้นำทั้งสองฝ่ายยกมือขึ้นเกือบพร้อมกันและจับมือกันอย่างแนบแน่น…” หลังจากนั้นจอมพล ป.นำโตโจเตรียมแถวกองทหารเกียรติยศที่ลานจอดเครื่องบินสนามบินดอนเมือง มีการแนะนำบุคคลสำคัญของไทย พร้อมพาผู้นำญี่ปุ่นวางพวงมาลาวีรชนไทยสละชีวิตรักษาประชาธิปไตยที่วัดพระศรีมหาธาตุ บางเขน (นากามูระ, 2546, 89)
งานเลี้ยงต้อนรับที่บ้านพักผู้บัญชาการทหารญี่ปุ่นประจำไทย
ดังที่ทราบกันทั่วไปว่า ผู้นำของไทยถูกลอบสังหารหลายครั้งทั้งลอบสังหารด้วยปืนและการวางยาพิษ ทำให้เขาระมัดระวังตัวในการกินอาหารมาก เมื่องานเลี้ยงต้อนรับโตโจในเวลาเย็นของวันที่ 3 กรกฎาคมเริ่มขึ้น ฝ่ายญี่ปุ่นเป็นเจ้าภาพงานเลี้ยงต้อนรับโตโจและมีการเชิญผู้นำไทยเข้าร่วมงานด้วย แม้เจ้าภาพจะระมัดระวังสูงสุดในการจัดเลี้ยงแต่ยังคงมีความกังวลการร่วมงานของผู้นำไทยหรือไม่
นากามูระเจ้าภาพงานเลี้ยงบันทึกว่า “พอถึงเวลา 6 โมงตรง รถยนต์ของนายกฯ พิบูลและภริยามาถึงหน้าบ้านพักของข้าพเจ้า ท่านทักทายกับผู้ต้อนรับและยิ้มแย้ม หลังจากท่านไปพักผ่อนอิริยาบถแล้ว ก็เริ่มงานเลี้ยง” เมื่ออาหารถูกเสิร์ฟขึ้นโต๊ะ เขาเล่าว่า เพื่อให้ผู้นำไทยสบายใจในความปลอดภัยของอาหารบนโต๊ะ เขาจึงเป็นผู้ตรวจสอบยาพิษในอาหารแต่ละจานและเครื่องดื่มต่างๆ ให้ผู้นำฝ่ายไทยดูก่อน
อย่างไรก็ตาม ท่านผู้หญิงละเอียด พิบูลสงคราม ได้เอ่ยขึ้นบนโต๊ะอาหารว่า ‘สามีของฉันชอบรับประทานแกงเผ็ดของไทยที่ฉันทำเองทุกมื้อ วันนี้ก็เอามาด้วยนิดหน่อย ถ้าถูกปากก็ขอเชิญรับประทานด้วยกัน’ เมื่อท่านผู้หญิงฯ พูดจบ เลขานุการนายกฯ ได้ยกอาหารที่เตรียมมาวางบนโต๊ะ ล่ามได้แปลข้อความต่างๆ ให้นายกฯ โตโจฟัง โตโจฟังแล้วก็ยิ้มและหัวเราะแล้วตอบว่า ‘ขอบคุณที่นำมาฝาก’ โตโจได้ลองรับประทานหนึ่งคำแล้วกล่าวว่า อร่อยมาก พร้อมเชิญชวนนากามูระ ทสุโบกามิ เอกอัครราชทูตและคนต่างๆ ร่วมลองชิมอาหารไทย (นากามูระ, 2546, 90-91) ดูเหมือนว่างานเลี้ยงในวันนั้นผ่านพ้นไปอย่างราบรื่น
ในวันรุ่งขึ้นเป็นเหตุการณ์สำคัญ คือ วันที่ 4 กันยายน โตโจมอบ 2 ดินแดนในรัฐฉาน คือ เมืองเชียงตุงและเมืองพัน หรือ “สหรัฐไทยเดิม” และ 4 รัฐมลายู คือ ปะลิส ไทรบุรี กลันตัน และตรังกานูหรือ “4 รัฐมลายู” คืนให้แก่ไทย และไทยและญี่ปุ่นลงนามในแถลงการณ์ร่วมเมื่อ 5 กรกฎาคม โตโจยืนยันจะเคารพเอกราชและอธิปไตยของไทยและปรารถนาจะเห็นความเจริญรุ่งเรืองของไทย (สมโชค สวัสดิกุล, 2524, 92-93)
กล่าวโดยสรุป ต้นเดือนกรกฎาคม 2486 โตโจเดินทางมาเยือนไทยเพื่อกระชับสัมพันธ์กับไทย ในระหว่างการเดินทางตรวจแนวรบในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ด้วยเหตุที่ไทยเป็นพันธมิตรสำคัญในสงครามมหาเอเชียบูรพาจึงอาจวิเคราะห์ได้ว่า ญี่ปุ่นต้องการกระชับความสัมพันธ์กับไทยให้มีความแน่นแฟ้นมากขึ้นท่ามกลางสถานการณ์ของสงครามที่กำลังเปลี่ยนแปลงไป ด้วยการมอบดินแดนที่ไทยเคยสูญเสียไปในอดีตและดินแดนที่ไทยมีความต้องการกลับคืนให้ไทยเพื่อเอาใจพันธมิตรสำคัญ
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : โตโจมาเยือนไทย (1)
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.matichon.co.th/weekly