เปิดจดหมายเหตุว่าด้วยโรคระบาด มณฑลภูเก็ต ร.ศ.129 กักกัน 9 วัน ตาย-เจ็บจำนวนมาก
เมื่อวันที่ 6 มีนาคม ผู้สื่อข่าวรายงานว่าเพจเฟซบุ๊กหอจดหมายเหตุแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติฯ ตรัง เผยแพร่บทความกรณีการระบาดของไวรัสโคโรนา2019 มีใจความว่า ปัจจุบันสถานการณ์ไวรัสโคโรน่าสายพันธุ์ใหม่ 2019 ที่แพร่ระบาดหนักในประเทศจีน และอีกหลายประเทศทั่วโลก รวมถึงประเทศไทย ได้สร้างความเสียหายต่อชีวิต และเศรษฐกิจในวงกว้าง รวมถึงกระทบต่อวิถีชีวิตของผู้คนทั่วโลก หากย้อนไปในอดีตจากข้อมูลเอกสารจดหมายเหตุพบว่าเหตุการณ์แพร่ระบาดของโรคได้เกิดขึ้นหลายครั้งในประเทศไทย เช่นการแพร่ระบาดของอหิวาตกโรคในภาคใต้ เมื่อ ร.ศ.๑๒๙ – พ.ศ. ๒๔๕๗ ซึ่งอหิวาตกโรคเป็นโรคติดต่อร้ายแรงที่แพร่กระจายอย่างรวดเร็ว การระบาดในครั้งนั้นเกิดขึ้นที่เมืองปีนังของอังกฤษ และระบาดเข้าสู่ประเทศสยาม ถึงแม้ว่ากงสุลสยามเมืองปีนังจะมีหนังสือแจ้งเตือนให้เมืองต่างๆ เตรียมการป้องกันล่วงหน้า เช่น พระยารัษฎานุประดิฐมหิศรภักดี ข้าหลวงเทศาภิบาลสำเร็จราชการ มณฑลภูเก็ต ได้มีหนังสือสั่งการให้เมืองในบังคับบัญชาจัดการตั้งด่านตรวจคนที่มาจากเมืองปีนังตามเมืองท่าต่าง ๆ ทุกอำเภอ และทุกจังหวัด
…(10) มท 2.8/10 เมืองปีนังเกิดอหิวาตกโรค (2 มิ.ย. – 3 ส.ค. ร.ศ. 129) มีหนังสือจากที่ว่าการควนซุลสยามเมืองปีนัง ลงวันที่ 2 มิถุนายน รัตนโกสินทรศก 129 แจ้งมายัง ข้าหลวงเทศาภิบาลสำเร็จราชการ มณฑลภูเก็ต ว่าเมืองปีนังมีผู้ไข้อะหิวาตะกะโรค(ใช้คำเดิมตามเอกสารจดหมายเหตุ) เพื่อจะได้สั่งให้เจ้าพนักงานจัดการตามสมควร ปลัดเทศาภิบาลมณฑลภูเก็ต จึงมีหนังสือให้ตั้งด่านตรวจคนที่มาจากเมืองปีนังตามท่าทางต่าง ๆ ทุกอำเภอ และทุกจังหวัด…
…(10) มท 2.8/13 กงสุลเมืองปีนังเตือนเมืองตรังระวังอหิวาตกโรคระบาดจากปีนัง (17 ก.ย. ร.ศ. 130 – 16 เม.ย. 2457 ) ผู้ว่าราชการเมืองตรัง ได้คิดจัดการป้องกันที่จะไม่ให้อหิวาตกโรคติดต่อเข้ามาในเมืองได้ โดยการซ่อมแซมโรงพยาบาลที่เกาะนกขึ้น 3 หลัง…
…(10) มท.2.8/18 เกิดไข้อหิวาตกโรคขึ้นที่เมืองไทรบุรี (2 ก.พ.2456 – 21 มิ.ย. 2457) เมืองสตูลได้รับจดหมายพระยาทวีปสยามกิจ กอนซุลสยามเมืองปีนังว่า อหิวาตกะโรคได้เกิดขึ้นที่เมืองไทรบุรีมีคนเจ็บป่วยลง ผู้ว่าราชการเมืองสตูลได้สั่งพนักงานคอยตรวจตราดู ถ้ามีคนโดยสารเรือมาจากเมืองไทรบุรีเข้ามาในเขตร์แขวงเมืองสตูลให้กักไว้ 9 วัน และได้สั่งอำเภอแลแพทย์ตรวจตราแลกักคนที่มาจากเมืองไทรบุรีไว้ตามกำหนดเชื้อโรคที่ด่านตรวจโรคทั้งทางน้ำและทางบก…
ถึงแม้ จะมีการเตรียมการป้องกันแล้วก็ตาม อหิวาตกโรคก็ได้แพร่ระบาดเข้าสู่เมืองต่างๆ ทางหัวเมืองปักษ์ใต้ในขณะนั้น เช่น เมืองตรัง เมืองสตูล เมืองชุมพร เมืองนครศรีธรรมราช และเมืองพัทลุง เป็นต้น ซึ่งการระบาดในครั้งนั้นทำให้มีผู้เจ็บป่วยจำนวนมาก
…(10) มท 2.8/11 เรื่อง เกิดอหิวาตกโรคที่เมืองตรัง (12 – 25 ส.ค. ร.ศ. 129) ได้เกิดโรคระบาดขึ้น นั่นคือเป็นไข้อหิวาตะกะโรค (ใช้คำเดิมตามเอกสารจดหมายเหตุ) โดยได้พบในพื้นที่ 3 ตำบล นั่นคือ ตำบลนางาม ตำบลควรขัน (ใช้คำเดิมตามเอกสารจดหมายเหตุ) อำเภอบางรัก และตำบลนางน้อย ในอำเภอเมือง และได้ลุกลามมายังตำบลท่าจีน ตำบลละเมาะ และโคกยูงด้วย ซึ่งพบคนตายด้วยโรคนี้ตั้งแต่วันที่ 7 ถึงวันที่ 25 สิงหาคม ร.ศ. 129 จำนวน 31 คน แต่คนเจ็บยังมีอยู่มาก จึงได้สั่งให้หมอจันท์ไปรักษาและจัดการป้องกันโรคนี้ และได้โทรเลขขอแพทย์ไปยังมณฑลให้มาช่วยอีกแรง…
การรักษาอหิวาตกโรคนอกจากมณฑลภูเก็ตจะส่งแพทย์ประจำมณฑลไปยังเมืองต่างๆเพื่อรักษาผู้ป่วยแล้ว ยังได้ให้ความรู้แก่ราษฎรในการป้องกันและรักษาโรคเบื้องต้น เช่น (10) มท 2.8/11 เรื่อง เกิดอหิวาตกโรคที่เมืองตรัง
(12-25 ส.ค. ร.ศ. 129) โดยพระยารัษฎานุประดิฐมหิศรภักดี ข้าหลวงเทศาภิบาลสำเร็จราชการ มณฑลภูเก็ต ได้มีหนังสือแจ้งไปยังเมืองต่างๆ ในการให้ความรู้แก่ราษฎร บังคับให้บ้านราษฎร เอาใบหนาด หรือ ขนเป็ด ขนไก่ มาสุมไฟที่ใต้ถุนทุกเช้าเย็น เมื่อโรคนี้หยุดแล้วจึงให้เลิก และให้รายงานโรคที่เกิดขึ้นนี้ทางโทรเลขทุกวันและให้จัดการรักษาแลป้องกันตามคำสั่งอย่างเคร่งครัด….
การรักษาเบื้องต้น ให้เอาเหล้าบรั่นหนึ่งขวด ใส่การบูรหนัก 1 เหรียญ พอปวดท้องให้กินทันที กินคราวละถ้วยเชรีสักสามสี่คราว แล้วนัดยานัดถุ์แดงของจีน นัดจนกระจามแล้วให้เอาเกลือหยาบขั้วให้ร้อนประคบตามมือตามตีนไม่ให้ตะคริวจับ
เกาะติดทุกสถานการณ์จาก Line@matichon ได้ที่นี่
ขอบคุณข้อมูล เพจเฟซบุ๊กหอจดหมายเหตุแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติฯ ตรัง เรียบเรียง โดยนางหทัยกาญจน์ เพ็ชรสวัสดิ์ นักจดหมายเหตุ