รายงานชิ้นใหม่ของ UNESCO ชี้ พื้นที่คุ้มครองช่วยพยุงความหลากหลายทางชีวภาพ

รายงานฉบับล่าสุดของยูเนสโกเผยว่า แม้ประชากรสัตว์ป่าทั่วโลกจะลดลงถึง ร้อยละ 73 นับตั้งแต่ปี 1970 (พ.ศ. 2513) แต่สัตว์ป่าที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ที่ได้รับการคุ้มครองโดยยูเนสโกกลับยังคงมีแนวโน้มทรงตัวมากกว่าอย่างเห็นได้ชัด ซึ่งเป็นการเน้นย้ำบทบาทสำคัญของพื้นที่เหล่านี้ต่อทั้งผู้คนและธรรมชาติ

พื้นที่ที่ได้รับการกำหนดโดยยูเนสโกมีการใช้ภาษามากกว่า 1,000 ภาษา และราวหนึ่งในสี่ของพื้นที่ทั้งหมดทับซ้อนกับดินแดนของกลุ่มชนชาติพันธุ์

รายงาน People and Nature in UNESCO‑Designated Sites: Global and Local Contributions (ผู้คนและธรรมชาติในพื้นที่ที่กำหนดโดยยูเนสโก: การสร้างประโยชน์ในระดับท้องถิ่นและระดับโลก) เป็นรายงานฉบับแรกที่ศึกษาพื้นที่ที่ได้รับการกำหนดโดยยูเนสโกทุกประเภท ได้แก่ แหล่งมรดกโลก พื้นที่สงวนชีวมณฑล และอุทยานธรณีโลก ในฐานะเครือข่ายเดียวที่ประกอบด้วยสถานที่กว่า 2,260 แห่ง ครอบคลุมพื้นที่มากกว่า 13 ล้านตารางกิโลเมตร ซึ่งใหญ่กว่าจีนและอินเดียรวมกัน

‘ผลการศึกษาชัดเจนว่าพื้นที่ที่ได้รับการกำหนดโดยยูเนสโกสร้างประโยชน์ทั้งต่อผู้คนและธรรมชาติ ชุมชนในพื้นที่เหล่านี้สามารถดำรงชีวิตและพัฒนาได้ มรดกของมนุษยชาติได้รับการสืบสาน และความหลากหลายทางชีวภาพยังคงดำรงอยู่ได้ ในขณะที่กำลังเสื่อมถอยในพื้นที่อื่น ๆ ทั่วโลก อาศัยการวัดการสร้างประโยชน์และคุณค่าในระดับโลกของพื้นที่เหล่านี้ รายงานได้สะท้อนให้เห็นอย่างชัดเจนว่า ถ้าเราไม่ได้ให้ความสำคัญต่อเรื่องนี้เป็นลำดับต้น ๆ เราจะสูญเสียอะไรไปบ้าง เรื่องนี้นับเป็นสัญญาณเตือนให้เร่งยกระดับความทะเยอทะยาน มองพื้นที่ที่ได้รับการกำหนดโดยยูเนสโกในฐานะ สินทรัพย์เชิงยุทธศาสตร์ ในการรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ พร้อมลงทุนตั้งแต่วันนี้เพื่อปกป้องระบบนิเวศ วัฒนธรรม และชีวิตความเป็นอยู่ของอนุชนรุ่นหลัง’ นายคาเล็ด เอล-เอนานี ผู้อำนวยการใหญ่ยูเนสโก กล่าว

เครือข่ายสำคัญที่กำลังเผชิญแรงกดดันหนักหน่วงมากขึ้น

รายงานระบุว่า พื้นที่ที่ได้รับการกำหนดโดยยูเนสโกเป็นถิ่นอาศัยของสิ่งมีชีวิตกว่าร้อยละ 60 ของสายพันธุ์ที่ได้รับการบันทึกไว้ทั่วโลก และประมาณร้อยละ 40 ในจำนวนนี้ไม่พบที่ใดอีกบนโลก พื้นที่เหล่านี้ยังเก็บกักคาร์บอนราว 240 กิกะตัน ซึ่งเทียบเท่าการปล่อยคาร์บอนของโลกเกือบ 20 ปี หากถูกปลดปล่อยออกมา ขณะที่ผืนป่าในพื้นที่ที่ได้รับการกำหนดโดยยูเนสโกดูดซับคาร์บอนคิดเป็นราวร้อยละ 15 ของการดูดซับคาร์บอนของป่าทั่วโลกในแต่ละปี

แม้พื้นที่เหล่านี้มีความสำคัญในระดับโลก แต่ก็กำลังเผชิญกับแรงกดดันมากขึ้นทุกที เกือบร้อยละ 90 ของพื้นที่เหล่านี้กำลังเผชิญความเครียดด้านสิ่งแวดล้อมในระดับสูง และภัยที่เกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศเพิ่มขึ้นถึงร้อยละ 40 ภายในเวลาเพียงทศวรรษเดียว รายงานเตือนว่า พื้นที่ที่ได้รับการกำหนดโดยยูเนสโกมากกว่าหนึ่งในสี่อาจเผชิญจุดเปลี่ยนวิกฤติภายในปี 2050 (พ.ศ. 2593) ซึ่งอาจก่อให้เกิดผลกระทบที่ไม่อาจย้อนกลับได้ เช่น ธารน้ำแข็งหายไป แนวปะการังพังทลาย สิ่งมีชีวิตจำต้องย้ายถิ่นอาศัย ภาวะขาดแคลนน้ำ ตลอนจนผืนป่าเปลี่ยนจากแหล่งกักเก็บคาร์บอนกลายเป็นแหล่งปล่อยคาร์บอน

ผู้คนและชีวิตความเป็นอยู่ คือหัวใจของภูมิทัศน์เหล่านี้

รายงานยังเน้นย้ำถึงความเชื่อมโยงลึกซึ้งระหว่างธรรมชาติกับชุมชนในสิ่งแวดล้อมเหล่านี้ พื้นที่ที่ได้รับการกำหนดโดยยูเนสโกเป็นบ้านของผู้คนเกือบ 900 ล้านคน หรือประมาณร้อยละ 10 ของประชากรโลก พบว่าในพื้นที่เหล่านี้มีการใช้ภาษากว่า 1,000 ภาษา ร้อยละ 25 ของพื้นที่ทั้งหมดทับซ้อนกับดินแดนของกลุ่มชนชาติพันธุ์ ซึ่งตัวเลขนี้เพิ่มขึ้นเป็นเกือบร้อยละ 50 ในแอฟริกา แคริบเบียน และลาตินอเมริกา นอกจากนี้ สำหรับในด้านเศรษฐกิจ รายงานยังพบว่าประมาณ ร้อยละ 10 ของผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) ของโลกมาจากพื้นที่ที่ได้รับการกำหนดโดยยูเนสโกและบริเวณโดยรอบ

รายงานยังเรียกร้องให้ขยายระดับปฏิบัติการผ่านการจัดความสำคัญ 4 ด้าน ได้แก่ การฟื้นฟูระบบนิเวศเพื่อสร้างความยืดหยุ่นกลับมาอีกครั้ง การพัฒนาอย่างยั่งยืนผ่านความร่วมมือข้ามพรมแดนให้มากขึ้น การผสานพื้นที่ที่กำหนดโดยยูเนสโกเข้าไปในแผนงานด้านภูมิอากาศระดับโลก และการกำกับดูแลที่คำนึงถึงทุกกลุ่มคนในมากกว่าเดิม สำหรับกลุ่มชนชาติพันธุ์และชุมชนท้องถิ่น

การลงมือทำในวันนี้ยังสร้างความเปลี่ยนแปลงที่วัดผลได้

รายงานระบุว่าการลงมือทำในวันนี้สามารถลดความเสี่ยงในอนาคตได้อย่างมีนัยสำคัญ ถ้าเราเลี่ยงอุณหภูมิไม่ให้เพิ่มขึ้นทุก 1 องศาเซลเซียสก็อาจลดจำนวนพื้นที่ที่ได้รับการกำหนดโดยยูเนสโกที่เผชิญความเสี่ยงใหญ่ได้ครึ่งหนึ่งภายในสิ้นศตวรรษนี้ พื้นที่เหล่านี้ยังเป็นแหล่งเก็บกักศักยภาพที่ยังไม่ได้เอามาใช้ประโยชน์เต็มที่ในนโยบายด้านภูมิอากาศ แม้พื้นที่้เหล่านี้จะถูกรวมอยู่ในแผนความหลากหลายทางชีวภาพระดับชาติราวร้อยละ 80 แต่กลับปรากฏอยู่ในแผนด้านภูมิอากาศเพียงร้อยละ 5 เท่านั้น

รายงานจึงเรียกร้องให้เร่งยกระดับการผ่านการจัดความสำคัญ 4 ด้าน ได้แก่ การฟื้นฟูระบบนิเวศเพื่อเสริมความยืดหยุ่นกลับมา; การพัฒนาอย่างยั่งยืนผ่านความร่วมมือข้ามพรมแดนให้มากขึ้น; การบูรณาการพื้นที่ที่ได้รับการกำหนดโดยูเนสโกเข้ากับแผนภูมิอากาศระดับโลก; การกำกับดูแลที่ครอบคลุมและมีส่วนร่วมของกลุ่มชนชาติพันธุ์และชุมชนท้องถิ่น

พื้นที่ที่ได้รับการกำหนดโดยยูเนสโกเป็นการลงทุนที่คุ้มค่า

พื้นที่ที่ได้รับการกำหนดโดยยูเนสโกแสดงให้เห็นอย่างเป็นรูปธรรมว่า ผู้คนและธรรมชาติสามารถอยู่ร่วมกันและเติบโตไปด้วยกันได้ หลายสิ่งเป็นไปได้เมื่อพื้นที่เหล่านี้ได้รับการปกป้องคุ้มครองไปตามกาลเวลาและได้รับการสนับสนุนจากชุมชนท้องถิ่น ตั้งแต่การที่ประชากรสัตว์ป่ายังคงตัวในพื้นที่เหล่านี้ในขณะที่ลดต่ำลงในพื้นที่อื่นทั่วโลก ไปจนถึงความสำเร็จด้านการอนุรักษ์ เช่น การฟื้นตัวของประชากรกอริลลาภูเขาในพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากความขัดแย้งทางอาวุธ

ผลการศึกษาจากรายงานฉบับนี้ ซึ่งจัดทำขึ้นจากความร่วมมือเป็นภาคีระหว่างสถาบันวิจัยชั้นนำทั่วโลกกว่า 20 แห่ง เน้นย้ำถึงการยกระดับการลงมือปฏิบัติการว่า พื้นที่ที่ได้รับการกำหนดโดยยูเนสโกไม่ใช่เพียงพื้นที่อนุรักษ์ แต่คือสินทรัพย์เชิงยุทธศาสตร์ในการรับมือกับความท้าทายด้านสิ่งแวดล้อมและสังคมของโลก การลงทุนเพื่อปกป้องพื้นที่เหล่านี้ในวันนี้คือการคุ้มครองระบบนิเวศที่ไม่อาจทดแทน วัฒนธรรมที่ยังมีชีวิต และชีวิตความเป็นอยู่ของผู้คนนับร้อยล้านคนในอนาคต